Түйінді идеялар Дыбыстық топқа жіктелген сөз ағымының шағын мүшесі - буын
Ақтөбе қаласы • Благодар орта мектебі
Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі: Гүльзия Узбекбаева
Пәні: Қазақ тілі • Сынып: 5
Сабақ тақырыбы: Буын және буын түрлері
Мақсаты
Буын түрлері туралы түсінік қалыптастыру.
Күтілетін нәтиже
- Оқушылар буын түрлерімен танысады.
- Дауысты және дауыссыз дыбыстардың буын құраудағы рөлін түсінеді.
Түйінді идея
Сөз ағымын дыбыстық топтарға жіктегенде пайда болатын ең шағын мүшенің бірі — буын. Дауысты дыбыстар буын құрайды.
Әдіс-тәсілдер
СТО, АКТ, топтау стратегиясы, ашық және жабық сұрақтар, диалогтік оқыту.
1) Кіріспе бөлім
Ұйымдастыру және топқа бөлу
Оқушылар дыбыстардың түрлері бойынша топтарға бөлінеді:
І топ
Қатаң
ІІ топ
Ұяң
ІІІ топ
Үнді
ІV топ
Дауыстылар
Сабақтың кілті: топ басшысы — ережені дұрыс әрі нақты айтқан оқушы.
Үй тапсырмасын тексеру
267-жаттығу.
Ой шақыру
Берілген сөздерді дыбыстар тобына жіктеу және буынға бөлу:
«Оқудың кілті — білімде».
Бүгінгі сабақта дыбыстардың тағы бір қызметімен танысамыз: буын жасау.
2) Түсіну: буын және оның түрлері
Топтық талқылау тапсырмалары
І топ: Буын дегеніміз не?
Буынның анықтамасын айтып, мысал келтіреді.
ІІ топ: Ашық буын
Үлгі: А, БА
Мысалдар: а-ра, ба-ла, те-ре-зе
ІІІ топ: Тұйық буын
Үлгі: АБ
Мысалдар: ас, ат, он, от
ІV топ: Бітеу буын
Үлгі: ББ
Мысалдар: мек-теп, бұл-бұл, доп
Сергіту: әзіл жұмбақтар
Фонетикалық екі ұғым, бірі мен бірі сыбайлас:
Бірі айтылады да естіледі,
Екіншісі жазылады да көрінеді.
Жауабы: дыбыс, әріп
Өз құрамында үш буын, жеті әріп бар.
Жалпы қарауындағы әріптері құрамындағыдан алты есе көп.
Жауабы: алфавит
Бір ағашта отыз жеті алма.
Оны алып жемек болсаң, он шақтысы тамағыңнан еркін өтіп кетеді,
қалғандары қақтығып барып өтеді.
Жауабы: дауысты және дауыссыз дыбыстар
3) Қолдану: оқулықпен жұмыс
Топтық тапсырмалар
І топ
302-жаттығу (жазу)
ІІ топ
303-жаттығу
ІІІ топ
304-жаттығу
ІV топ
305-жаттығу
4) Талдау: фонетикалық жұмыс
1-топ: дауысты дыбыстардың түрлері
Берілген сөздегі дауыстыларды мына белгілер бойынша анықтау:
жуан • жіңішке • ашық • қысаң • еріндік • езулік
ҚҰЛПЫНАЙ
2-топ: сөздерді талдау үшін материал
Талдауға ұсынылатын сөздер:
3-топ: дыбыстарды топтастыру (үлгі)
| Дыбыстар | Қатаң | Ұяң | Үнді |
|---|---|---|---|
| Мысалдар | п, щ, х, ч, ц, к, қ, ш, с | в, г, ж, з, д | р, л, м, й, у, н |
Ескерту: дыбыстарды жіктеу үлгі ретінде берілді; мектеп бағдарламасы мен орфоэпиялық нормаларға сай нақтылауға болады.
4-топ: ұйқас сөздер және 1–2 сөзге фонетикалық талдау
Айтылуы жағынан бір-біріне ұйқасатын сөздерге мысал келтіру және 1–2 сөзге фонетикалық талдау жасау.
Фонетикалық талдау үлгісі
Сөз
Танысу — та-ны-су (үш буынды)
Дыбыстық құрамы
- Т — дауыссыз, қатаң
- А — дауысты, жуан, ашық, езулік
- Н — дауыссыз, үнді
- Ы — дауысты, жуан, қысаң, езулік
- С — дауыссыз, қатаң
- У — дауысты, жуан, қысаң, еріндік
Сөзде 6 әріп, 6 дыбыс бар.
5) Жинақтау: «Әліпби желісі» ойыны
Ойынға 5 ерікті қатысады. Қатысушылар әліпби тәртібімен әріптерді пайдаланып алға шығып, кезек-кезек берілген тапсырма бойынша негізгі ұғымдарды дауыстап айтады.
Негізгі сөздер
Материал оқу жоспарына лайықталып өңделді; тілдік нормаларға сай грамматикасы түзетіліп, құрылымы оқуға ыңғайланып берілді.