Аналар бейнесі

Сабақ туралы мәлімет

Бұл сабақ 9-сынып оқушыларына арналған ізденіс сабағы. Негізгі назар — Мұхтар Әуезовтің «Абай жолы» эпопеясындағы Абай бейнесін мәтін мен көрнекілік арқылы талдап, жан-жақты ашу.

Тақырып

М. Әуезовтің «Абай жолы» эпопеясындағы Абай бейнесі

Сынып

9-сынып

Сабақ түрі мен типі

Ізденіс сабағы · Жаңа білімді меңгерту

Мақсаттар

Білімділік мақсаты

Оқушылардың М. Әуезовтің әлемдік мәдениетке қосқан үлесі туралы білімін тереңдету. Романдағы Абай бейнесін мәтін арқылы талдап, мазмұнын жан-жақты ашу.

Тәрбиелік мақсаты

Оқушы бойына азаматтық-гуманистік қасиеттерді дарыту; сөз тереңдігін түсініп, бағалай білуге, ізгілік пен адамгершілікке тәрбиелеу.

Дамытушылық мақсаты

Өзіндік пікір қалыптастыру дағдыларын дамыту; мәтінмен жұмыс жасау машығын жетілдіру; сөздік қорын байыту; салыстыру, талдау, жинақтау әрекеттерін қалыптастыру.

Педагогикалық тәсілдер мен ресурстар

Жаңа технология түрлері

Компьютерлік технология
Ақпараттық технология
Сыни тұрғыдан ойлау
Түсіндіре басқарып, оза оқыту
Технологиялық карта
Эссе
Білім жүйесі

Әдіс-тәсілдер

Шығармашылық жұмыс
Іздендіру
Салыстыру
Талдау және синтез
Зерттеу
Коррекциялық жұмыс
Тыңдап, түсіну

Көрнекіліктер

Электронды оқулықтар

Мәтін, тапсырма және қосымша материалдар

Бейнематериалдар

Кейіпкерлерге талдау жасауға арналған үзінділер

М. Әуезов: «Абай жолы» эпопеясы

Негізгі көркем мәтін

«Абай» энциклопедиясы

Түсіндірме және деректік база

Сабақтың құрылымы

I кезең: Ұйымдастыру

Сабаққа бағыттау

Оқушылардың назарын сабақ тақырыбына шоғырландыру, жұмыс форматын нақтылау, мақсат-міндеттерді қысқаша белгілеу.

II кезең: Үй тапсырмасын тексеру

Бекіту және жүйелеу

1) «Сыр толғау»

«Абай жолы» эпопеясының жазылу тарихы бойынша оқушылардың шығармашылық-ізденіс жұмыстары.

2) «Ой толғау»

Әлем әдебиетіндегі эпопея жанры туралы пікірлерді жинақтап, ақпараттық технология көмегімен ұсыну.

3) «Ұлылық үлгісі»

Компьютер арқылы эпопеяға қатысты деректерді табу; оқушы пікірі мен ғылыми мәліметті салыстыру.

4) Тест

Алдыңғы материалды қысқа форматта тексеру, негізгі ұғымдарды нақтылау.

III кезең: Жаңа сабақ

Талдау және интерпретация

Негізгі тақырып: «Абай жолы» эпопеясындағы Абай бейнесі. Сабақ барысында оқушыларға басты кейіпкерлерге арналған салыстырмалы талдау картасын толтыру тапсырмасы беріледі.

Кіріспе бөлім

Эпопея туралы қысқаша түсінік беру
Салыстырмалы талдау картасын жүргізу ережесін түсіндіру

Көрнекілікпен жұмыс

«Қайтқанда» тарауы негізінде Бөріліде түсірілген бейнефильм үзінділері талданады. Талдауға оқушы, ата-ана және мұғалім қатысатын республикалық Абай оқуларының поэзия күні материалдары қолданылады.

Кейіпкерлер арқылы Абай тұлғасын ашу

Бала Абай

Абайдың мінезі, сезімталдығы, байқағыштығы және адамға жақындығы эпизодтар арқылы сараланады.

Аналар бейнесі

Ұлжан мен Зере арқылы мейірім, өнеге, ұлттық тәрбие және адамгершілік құндылықтары талданады.

Құнанбай және әке тұлғасы

Қаталдық, билік, талап пен тәртіп ұғымдары Құнанбай бейнесі арқылы салыстырмалы түрде қарастырылады.

Негізгі ұғымдар сабақ бойы тірек ретінде алынады: туған жер, ана, әке, сағыныш, мейірім, қаталдық.

«Кейіпкерлер галереясы»: мәтінмен талдау жұмысы

1) Абай – Құлыншақ

Абайдың ел ісіне араласудағы алғашқы қадамы: қоғамдық ортаға бейімделуі, жауапкершілік сезімі.

2) Абай – Сүйіндік

Борсаққа тиесілі Бөжей құдығы жайын сұрау сапарында Абайдың жаңа қыры танылады.

Шыңғыс, Орда, Қарауыл атауларының мәнін сұрауы
«Бесқасқа» атану себебін анықтауы
Тоғжанды алғаш көруі

3) Тоғжан бейнесі

Оқушының мәнерлеп оқуын тыңдау арқылы көркемдегіш құралдарды табу, сөз өрнегін талдау, мәтіннің эмоциялық қуатын бағалау. (Мысал ретінде осы сынып оқушысы Назарбаева Гауһардың мәнерлеп оқуы алынуы мүмкін.)

4) Абай – Бөжей

Оқулық және электронды оқулық материалдары арқылы Бөжей асының суреттелуіндегі Абайдың орны талданады.

5) «Абай — дана» тақырыбында эссе

Оқушы Абайдың рухани-адамгершілік өлшемдерін дәлелмен жазып, өз көзқарасын жүйелі түрде ұсынады.

IV кезең: Бекіту

Қорытындылау

Проблемалық сұрақтар

Абай тұлғасының қалыптасуына орта, отбасы, дәуір әсері қандай? Автордың бағдары қалай көрінеді?

Салыстырмалы талдау картасы

Кейіпкерлердің характер-портретін сомдаудағы автордың сөз байлығы мен тіл шеберлігіне талдау жасау.

Жұмыс форматы (үлгі)

Кейіпкер	Оқушы пікірі	Дәлел (мәтін/үзінді)
Абай	…	…
Ұлжан / Зере	…	…
Құнанбай	…	…

V кезең: Қорытынды

Жинақтау

Оқушылардың жауабы жинақталып, қажет жерінде коррекциялық жұмыстар жүргізіледі. Білім деңгейі бағаланып, кері байланыс беріледі.

VI кезең: Үй тапсырмасы

Жеке жұмыс

«Абай жолы» эпопеясынан үзінді жаттау: 103-бет, «Камшат тағдыры».