Қазақша рефераттар

ТРИЗ технологиясы

Н. Ә. Назарбаевтың ой-түйіні

«Еліміздің ертеңі бүгінгі жас ұрпақтың қолында, ал жас ұрпақтың тағдыры ұстаздардың қолында».

Баланың тілін заманауи технологиялар арқылы дамыту

Білім саласында жүргізіліп жатқан реформалардың басты мақсаты — ой-өрісі жаңашыл, шығармашылық деңгейде әрекет ете алатын, дүниетанымы жоғары, жан-жақты қалыптасқан тұлға тәрбиелеу. Мектепке дейінгі балаларды дамыту мәселесі бүгінде мемлекеттік саясаттың ажырамас бөлігіне айналды.

Егер «бала — болашағымыз» десек, онда жүйелі білім беруді, ынта-ықыласты дұрыс арнаға бағыттауды, қабілет пен қасиеттерді дамытуды балабақшадан бастау — ең тиімді жол. Ерте жастағы тіл дамуы кейінгі оқу жетістігінің, әлеуметтік бейімделудің және тұлғалық қалыптасудың тірегі болады.

Жаңа технологиялардың мәні

Қазіргі педагогикадағы маңызды бағыттардың бірі — баланың тұлғалық дамуына бағдарланған жаңа оқыту технологияларын жасау және тәжірибеге енгізу. Заманауи технологиялар — оқу-тәрбие процесін ұйымдастыруға арналған міндеттер, мазмұн, форма мен әдістердің өзара байланысқан ашық жүйесі. Бұл жүйеде әрбір элемент бір-біріне әсер етіп, нәтижесінде баланың дамуына қолайлы орта қалыптастырады.

Негізгі идея

Жаңа заман баласын қалыптастыру үшін оның ішкі дүниесін танып, мүмкіндігі мен қабілетінің ашылуына жағдай жасау қажет. Бұл — мектепке дейінгі ұйым педагогтарының технологияларды сауатты қолдануына тікелей байланысты міндет.

Педагогтың кәсіби міндеті

Педагогикалық технологияларды қолдану арқылы келешек ұрпақтың еркін дамуына, жан-жақты білім алуына, белсенді әрі шығармашыл болуына мүмкіндік беру — әр педагогтың күнделікті жауапкершілігі. Қазіргі даму кезеңінде мектепке дейінгі білім беру жүйесінде оқыту мен тәрбиелеу үдерісін технологияландыру — ең өзекті мәселелердің бірі.

Осыған байланысты балабақша тәжірибесіне оқыту мен тәрбиелеудің түрлі технологиялары енгізіліп, нәтижеге бағытталған әдіс-тәсілдер кеңінен қолданылуда.

Балабақшадағы негізгі мақсат

Жаңа педагогикалық технологияларды пайдаланудың басты мақсаты — оқыту мен тәрбиелеуде инновациялық ойын технологияларының элементтерін қолдана отырып, жан-жақты білімді, құзыретті тұлға тәрбиелеу.

Қолдануға тиімді технологиялар

  • Денсаулық сақтау технологиялары

    Баланың дене және психоэмоциялық жай-күйін қолдайтын тәсілдер.

  • Дамыта оқыту технологиялары

    Ойлау, талдау, салыстыру дағдыларын жүйелі дамыту.

  • Ақпараттық-коммуникативтік технологиялар (АКТ)

    Көрнекілік, интерактив және қызығушылықты күшейту құралдары.

  • Ойын технологиялары

    Тіл мен ойлауды ойын арқылы табиғи түрде дамыту.

  • Мнемотехника

    Есте сақтау мен жаттауды жеңілдететін сызба-белгілер жүйесі.

    ТРИЗ

    Шығармашылық ойлауды және тапқырлықты дамытатын әдістеме.

Тіл дамыту жұмысының негізгі мақсаты

  • Күнделікті ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінде (ҰОІӘ) жаңа технологияларды қолдану арқылы балалардың сабаққа қызығушылығын ояту.
  • Жаңа тәсілдер арқылы ой-өрісі дамыған, тәрбиелі, білімді, заман талабына сай белсенді ұрпақ тәрбиелеу.

Мектепке дейінгі кезеңнің маңызы

Баланың өміріндегі мектепке дейінгі кезең — өсіп-жетілуінің ең жауапты әрі шешуші уақыты. Дәл осы кезеңде баланың ақыл-ойы, қабілеті, мінез-құлқы, эстетикалық сезімі мазмұнды ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті, еңбек және ойын үдерісінде жан-жақты қалыптасады.

Ойын — тіл мен ойлаудың табиғи ортасы

Балабақшада ойынның орны ерекше. Ойын барысында бала білімін бекітеді, біліктілігін арттырады және тәжірибесін кеңейтеді. Егер тәрбиенің басты міндеттерінің бірі — ойлау қабілетін қалыптастыру болса, ойын сол міндетті тиімді шешетін құралдардың бірі.

Ойлау қабілеті мен сөйлеу қызметі қатар дамиды. Баланы ойната отырып сөйлету үшін суретті әңгіме құрастыру, сурет арқылы дидактикалық ойын өткізу, шығарманы оқып таныту сияқты әдістер жоғары нәтиже береді.

Тіл мәдениетін қалыптастыру тәсілдері

Мектеп жасына дейінгі балаларды тіл мәдениетіне тәрбиелеу — сөздік қорын байытуды, дұрыс сөйлеу дағдысын қалыптастыруды және қызығушылығын арттыруды қамтиды. Ол үшін сурет қарау, заттарды сипаттау, жұмбақ шешу, құрастыру, тақпақ, мақал-мәтел, жаңылтпаш айту, ертегі тыңдау және әңгімелесу сияқты жұмыстар тиімді.

Жаңа әдіс-тәсілдерді жүйелі қолдану балалардың жаттауға, есте сақтауға деген ынтасын күшейтіп, тілдік машықтарын тұрақтандырады. Сонымен бірге күнделікті ҰОІӘ көрнекіліксіз толық жүзеге аспайды.

Көрнекілік пен мнемотехника: есте сақтауды жеңілдету

Тақпақтар мен жаңылтпаштарды меңгертуде сызба-суреттерді көрнекілік ретінде пайдалану тиімді. Ойын түрінде ұйымдастырылған бұл тәсіл бала тілінің дамуына әсер етіп қана қоймай, таным, қарым-қатынас, шығармашылық, әлеумет және денсаулық салаларындағы белсенділігін арттырады.

  • Ойлау

    Талдау, пайымдау, қорытынды жасау дағдылары бекітіледі.

  • Есте сақтау

    Сызба мен бейне арқылы ақпарат тезірек сақталады.

  • Сөйлеу

    Еркін сөйлеу, ойын жүйелі жеткізу қалыптасады.

  • Қиял

    Бейнелеу мен құрастыру арқылы шығармашылық ашылады.

ТРИЗ: шығармашылық ойлауды дамыту

ТРИЗ — мектепке дейінгі тәжірибеде кең таралған инновациялық жүйелердің бірі. Ол тапқырлық тапсырмаларды шешу теориясына және шығармашылық тұлғаны дамыту идеясына негізделеді. Бұл әдістемені ресейлік ғалым, қиялшыл-жазушы Генрих Альтшуллер ұсынған.

Практикалық нәтиже

ТРИЗ элементтері баланы стандарттан тыс ойлауға үйретіп, сұрақ қою мәдениетін дамытады, өз ойын дәлелді жеткізуге және тілдік белсенділігін арттыруға ықпал етеді.

Қорытынды

Баланың тілін заманауи технологиялар арқылы дамыту — мектепке дейінгі кезеңдегі ең маңызды бағыттардың бірі. Ойын, көрнекілік, мнемотехника, АКТ және ТРИЗ сияқты әдістерді мақсатты әрі жүйелі қолдану баланың қызығушылығын оятып, ойлауын кеңейтеді, сөйлеу мәдениетін қалыптастырады және тұлғалық дамуына берік негіз қалайды.