Қазақша рефераттар

Шығыс шынары

Сабақтың тақырыбы

«Шығыс шынары» (Әзиза Нұрмаханова)

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: Ұлы Отан соғысы жылдарында ел үшін жанын қиған ерлердің өмірін үлгі ету, ерлікті дәріптеу.
  • Дамытушылық: Тарихқа қызығушылықты арттыру; достық, ынтымақтастық және жауапкершілік сезімдерін қалыптастыру.
  • Тәрбиелік: Әлия Молдағұлованың жанқияр ерлігі негізінде отансүйгіштікке тәрбиелеу; патриоттық тәрбие беру; көпшілік алдында өзін ұстай білуге, еркін сөйлеуге, ойын ашық жеткізуге баулу.

Сабақтың сипаттамасы

Сабақтың түрі:
Жаңа сабақ
Әдіс-тәсілдер:
Түсіндіру, әңгіме, көрнекілік, ойын арқылы дамыту, топтастыру стратегиясы, «Бес жолды өлең» стратегиясы, сұрақ-жауап.
Пәнаралық байланыс:
Қазақ тілі, дүниетану, математика, тарих.
Көрнекіліктер:
Интерактивті тақта, суреттер, бағалау жұлдызшалары.

Сабақтың негізгі идеясы

Ұлы Отан соғысы жылдарындағы қаһармандық — халық жадындағы биік құндылық. Бүгінгі ұрпақ үшін бұл тақырып ұлттық рух, азаматтық жауапкершілік және елге қызмет ұғымдарын терең түсінуге жетелейді.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру

  • Оқушылармен сәлемдесу, түгендеу.
  • Назарды сабаққа шоғырландыру.
  • Сабақтың ерекшелігін айту: интерактивті тақта көмегімен ашық сабақ өткізіледі; Ұлы Отан соғысы тақырыбындағы шығармалар топтамасымен танысу жалғасады.
  • Бағалау: сабақ барысында оқушылардың белсенділігі жұлдызшалар арқылы бағаланады.

II. Психологиялық дайындық

Біз бақытты баламыз,
Ойнап-күліп аламыз.
Жетілсін деп санамыз,
Оқып білім аламыз.

III. Өткен сабақты пысықтау

А. Халимулдина мен Ә. Халимулдиннің «Мәншүктің жұлдызды сәті» әңгімесін мазмұндау, сұрақ-жауап арқылы талқылау.

IV. «Сиқырлы сандар» ойыны

Мақсаты: жылдам есеп шығару арқылы жаңа тақырыпты ашу.

Шарты: есеп нәтижесін әріпке айналдырып, кесте көмегімен сөз құрастыру. Нәтижесінде бүгінгі сабақтың басты кейіпкерінің есімі шығады.

Есептер

  • 52 + (6 × 8) = 100 Я
  • 74 − 50 + 45 = 69 Ә
  • 53 + 5 × 9 = 98 И
  • 72 ÷ 9 + 8 = 16 Л

Құрастырылған сөз: ӘЛИЯ

V. Жаңа сабақ: «Шығыс шынары»

Әңгімемен танысу

Бүгінгі сабақта Әзиза Нұрмаханованың «Шығыс шынары» әңгімесімен танысамыз. Негізгі мақсат — Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ерлік пен елдік мұратты, қазақтың қайсар қызы Әлия Молдағұлованың өмірі мен жанқияр ерлігін дәріптеу.

Автор туралы

Нұрмаханова Әзиза Нұрмаханқызы 1924 жылы 15 желтоқсанда қазіргі Қарақалпақ АССР-інің Мойнақ ауданында туған. Ол — қазақ совет түркологы, филология ғылымдарының докторы, профессор; түркі тілдерінің интонациясын алғаш зерттеушілердің бірі.

Оның «Қыздар» (1969) және «Шығыс шынары» (1973) повестерінде қазақ әйелдерінің әлеуметтік тағдыры, сондай-ақ Кеңес Одағының Батыры Әлия Молдағұлованың өмірі мен ерлігі көркем суреттеледі.

Тарихи контекст және ерлік тағылымы

Тарихи деректерге қарағанда, 1941–1945 жылдары Қазақстаннан 1 196 164 адам әскер қатарына алынған. Соғыста 518 қазақстандыққа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді, олардың ішінде батыр қыздар да аз болмаған.

Ұлы Отан соғысы тарихында есімдері аңызға айналған қазақтың үш батыр қызы — Әлия, Мәншүк, Хиуаз. Бұл ерлік дәстүрі — ұлт рухының, тәрбие мен жауапкершіліктің көрінісі.

Талқылау сұрақтары:

  • Сендер қандай батырларды білесіңдер?
  • Біздің ауданымыздан елі үшін күрескен қандай соғыс ардагерлері бар? (Суреттер арқылы таныстыру.)

Әлия Молдағұлова: өмірі мен ерлігі

Әлия Молдағұлованың қысқа ғұмыры — ерлік пен төзімнің айқын үлгісі. Оның шын есімі — Ылия (әжесі қойған). Зобалаң жылдарда тағдыр талайына ауыр сынақ түсірді: қуғын-сүргін салдарынан ол анасынан да, әкесінен де айырылды.

Анасы Маржан картоп теруге барған кезде күзетшінің атқан оғы тиіп қаза болады. Әлия нағашысы Әубәкірдің қолында тәрбиеленеді.

Нағашысының қызметіне байланысты Әлия Әулиеатада (Жамбыл), Мәскеуде, Ленинградта оқиды. 1942 жылы №46 мектеп Ярославль облысының Вятск селосына көшіріледі. 7-сыныпты аяқтаған соң Рыбинск қаласындағы авиация техникумына түседі.

1942 жылдың 18 желтоқсанында аудандық әскери комиссариат жолдамасымен Мәскеудегі мерген қыздарды даярлайтын орталық мектепке қабылданады. 1943 жылы шілдеде оны үздік бітіріп, Солтүстік-Батыс майданының 34-атқыштар дивизиясының 4-батальонына жіберіледі.

Әлия бір хатында: «Адам өлтіру түгілі тауық өлтіруді білмейтін менің жүрегімде жауды жою керек деген мақсат қалай пайда болды?» — деп жазады. Бұл сезімнің түп-төркінінде Ленинградтағы қасіретті көріністер, әсіресе Володя атты баланың өлімі үлкен әсер еткен.

Әлия — білімді, зерек, жүрегі ел деп соққан қазақ қызы. Ол орыс ортасында жүрсе де туған халқын сағынып, мергендер мектебінде оқығанда: «Ең болмаса бір қазақ қызы келсе екен…» деп армандаған. Жолдорбасына Жамбылдың Ленинград қорғаушыларына арналған өлеңдерін салып жүретін.

Әубәкір 1943 жылы соғысқа аттанғанымен, қайда жүрсе де Әлияны іздеумен болады. Бірде күтпеген жерден жолығып, Әлия: «Ауылды сағындым, нағашы, ауылға барғым келеді…» — деп мұңын шағады.

Әлия өз мергендігімен көзге түседі. Казачиха деревнясын азат ету ұрысында командир саптан шыққан сәтте, ол жауынгерлерді шабуылға көтеріп, ұран тастайды. Деревня толық азат етіледі.

Сол шайқаста Әлия Молдағұлова ерлікпен қаза тапты. Бұл — 1944 жылдың 14 қаңтары. Ол өз батальонын ғана емес, бүкіл бригаданы ауыр жағдайдан аман алып қалуға ықпал етті. Әлия Смердль өзенінің жағалауына жерленді.

КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1944 жылғы 4 маусымдағы жарлығымен Әлия Молдағұловаға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

Поэзиялық үн

Орыс ақыны Яков Хелемский «Әлияның жүрегі» поэмасында батыр қыздың ерлігін биік бағалайды:

Шаттансаң қыз тудым деп, қазақ, шаттан,
Әлия Отанына болған мақтан.
Бежаница маңында тұлғасы тұр,
Дегендей: ерлікке аттан, еңбекке аттан!

Бұл жерден сонау заман Пушкин өткен,
Желдіртіп қоңыраулы атты жеккен.
Сол жерді жаудан сақтап қаламын деп,
Қазақтың Әлия қызы қанын төккен.

Әлия тағылымы

  • Ел басына күн туса, жауапты іске дайын болу.
  • Қиындықты жеңе білу, ерік-жігерді шыңдау.
  • Дәстүрге, тілге, дінге құрметпен қарау.
  • Кешегі мен бүгінгінің, бүгінгі мен ертеңнің тарихи сабақтастығын түсіну.

Оқулықпен жұмыс және бекіту

VI. Оқулықпен жұмыс

  • Мәтінді бөліктерге бөліп оқу.
  • Мазмұнын айту, жоспар құру (тақтаға және дәптерге жазу).
  • Сұрақтарға жауап беру.

VII. Топтастыру стратегиясы

Сұрақ: Бала Әлия және оқушы Әлия қандай болған? Оқушылар ойларын топтастырып, дәлел келтіреді.

VIII. «Бес жолды өлең» стратегиясы

____________________
_________, _________
сүйетін, ____________________ баламыз.
_________________________ жолымен,
_______ ____________________ боламыз.

Қорытынды, бағалау, үй тапсырмасы

IX. Сабақты қорытындылау

  • Не білдік?
  • Нені үйрендік?
  • Нені білеміз және нені толықтыру керек?

X. Бағалау

Бағалау кестесіне сүйене отырып, жұлдызшалар арқылы бағалау. Сабақтағы жетістіктер мен жақсартуды қажет ететін тұстар қысқаша атап өтіледі.

XI. Үйге тапсырма

  • Мәтінді мазмұндау.
  • Тақырыптардың біріне шығарма жазу:
    • «Қаһарман қыз Әлия»
    • «Ерлік ешқашан ұмытылмайды»
    • «Бейбіт елдің ұланымыз!»