Ойын арқылы баланың ойлау қабілетін арттыру
Ойын арқылы баланың ойлау қабілетін арттыру
«Ойын — бұл өзінше бір мектеп. Осы ойын түрлері арқылы балалардың мінез-құлқы, олардың өмірге, қоршаған ортаны танып-білуге және бір-біріне деген танымдық көзқарасы қалыптасады». — В. А. Сухомлинский
Сухомлинскийдің осы ойы ойынның баланың логикалық ойлауын шыңдаудағы рөлін дәл көрсетеді. Ойындарды мақсатты қолдану оқу іс-әрекетінің әсерлігін арттырып, балалардың логикалық ойлауын, математикалық қабілеттерін және танымдық белсенділігін дамытады.
Ойын дегеніміз не?
Ойын — халық тәжірибесінде баланы әдептілікке, сауаттылыққа және қарым-қатынас мәдениетіне баулитын маңызды құралдардың бірі. Ойын түрлері сан алуан:
- рөлдік ойындар
- денешынықтыру ойындары
- сюжеттік ойындар
- дидактикалық ойындар
Неліктен дидактикалық ойындар маңызды?
Мектеп жасына дейінгі балалардың зейіні көбіне тұрақсыз әрі импульсивті болғанымен, қабылдау және есте сақтау мүмкіндіктері жақсы дамиды. Осы ерекшелікті ескере отырып, сабақта дидактикалық ойындарды қолдану баланың:
- сабаққа қызығушылығын арттырады;
- ойлау әрекетін белсенді етеді;
- оқу материалын жеңіл әрі табиғи меңгертуге көмектеседі.
Мысалдар
«Ұйқасын тап»
Сөздік қорды байытып, тілдік сезімді дамытады.
«Сиқырлы қоржын»
Заттарды сипаттау, салыстыру, топтастыруға үйретеді.
«Өлең жолын құрастыр»
Құрастыру дағдысын, байланыстырып сөйлеуді күшейтеді.
Тіл дамыту және сауат ашу сабақтарында рөлдік және сюжеттік ойындарды да тиімді қолдануға болады.
Математикалық түсініктерді ойын арқылы қалыптастыру
Рөлдік ойындар мектепке дейінгі балалар өмірінде ерекше орын алады. Олардың ұзаққа созылатын да, қысқа уақыттық та түрлері болуы мүмкін. Ойын арқылы бала математикалық қарапайым ұғымдарды түсініп, бекітіп қана қоймай, оларды өмірлік жағдаяттарда қолдануға да дағдыланады.
Негізгі дағдылар
- зат санын анықтау және санау;
- салыстыру (көлемі, ұзындығы, салмағы туралы бастапқы түсінік);
- теңестіру, жұптау және сыңарын табу;
- кеңістікте бағдарлау және орналасуын ажырату.
Терминдер мен ұғымдар
- геометриялық пішіндер: дөңгелек, үшбұрыш, төртбұрыш және т.б.;
- пішін элементтері: қыры, бұрышы;
- амалдар туралы бастапқы түсінік: қосу, азайту, тең;
- қарапайым есептерді дәлдікпен орындау.
Ойын барысында баланың есеп шығаруға ынтасы артып, берілген тапсырманы орындауға ерік-жігерін жұмсайды. Осылайша алғашқы индуктивті және дедуктивті ойлау дағдылары қалыптасып, бала талдау, сараптау, салыстыру және қорытынды жасауға үйренеді.
Сабақты жоспарлау және оқу іс-әрекетінің құрылымы
Жаңа материалдарды бағдарламаның кез келген бөлімінде (мысалы, «Сан және санау», «Көлем», «Пішін» және т.б.) кезектестіріп оқыту тиімді: бір бөлімді 2–5 сабақ көлемінде меңгертіп, кейін келесі бөлімге ауысу арқылы балалардың қызығушылығы мен қабылдау қарқыны сақталады.
Тәрбиеші әр жастағы топтардың бағдарламалық құрылымын білуге тиіс. Бұл өз тобының математикалық даму деңгейін түсінуге ғана емес, сондай-ақ мектепке дейінгі кезеңде математиканың рөлін айқындап, әр сабақтың құрылымын сауатты ұйымдастыруға көмектеседі.
Негізгі жұмыс формасы
Математикалық түсініктерді қалыптастырудың негізгі жұмыс формасы — оқу іс-әрекеті. Оқу іс-әрекеті барысында бағдарламаның елеулі бөлігі жүйелі түрде меңгертіліп, балаларда бірізді танымдық жүйе қалыптасады.
Күнделікті өмірде де, сабақ барысында да дидактикалық ойындар мен ойын-жаттығулар кеңінен қолданылады. Ал оқу іс-әрекетінен тыс уақытта ұйымдастырылған ойындар баланың математикалық түсінігін кеңейтіп, тереңдетіп, меңгерген білімін бекітеді.
Жаңа материалмен жұмыстың бір үлгісі
Жаңа материалмен жұмыс жасаудың тиімді жолдарының бірі — педагогтың көрсетуі мен үлгі беруі: педагог тапсырманы түсіндіріп, орындау тәсілін көрсетеді, математикалық объектіні негіз етіп алады. Балалар педагогтың әрекетін бақылап, нұсқауларын тыңдайды, сұрақтарға жауап береді және тапсырманы қайталап орындайды.
Ақыл-ойды тәрбиелеуде және ой-өрісті дамытуда математика маңызды рөл атқарады. Сондықтан мектепке дейінгі балалық шақтың барлық кезеңдерінде сабақтарға арналған ойын әдістеріне ерекше мән берілуі тиіс.
Оқыту әдістері мен тәсілдерін ережеге сай, түрлі үйлестіруде қолдану — сабақтың әрі пайдалы, әрі қызықты өтуінің негізгі шарты.
Практикалық тәсілдер: қызықты тапсырмалар мен тілдік материал
Математика сабақтарында дидактикалық ойындарға ерекше көңіл бөлу қажет. Қызықты жаттығулар мен шығармашылық тапсырмалар балалардың ойлауын белсендіреді.
Сабақта жұмбақтарды, өлеңдер мен тақпақтарды пайдалану тиімді. Логикалық ойлауға арналған тапсырмаларға мақал-мәтелдер, қанатты сөздер, ертегілерден алынған үзінділер, сондай-ақ сергіту сәттері (физминуттар) үйлесімді кіріктірілсе, балалардың қызығушылығы артып, оқу қарқыны сақталады.
Қорытынды
Ойын арқылы оқыту — мектепке дейінгі жастағы баланың логикалық ойлауын, математикалық қабілеттерін және тілдік дағдыларын дамытудың қуатты тәсілі. Дұрыс таңдалған дидактикалық, рөлдік және сюжеттік ойындар оқу іс-әрекетінің мазмұнын байытып, баланың белсенділігін арттырады және білімді табиғи түрде меңгертуге мүмкіндік береді.