Тәрбие отбасынан басталады (баяндама)
Тәрбие отбасынан басталады
«…Адамға ең бірінші білім емес, рухани тәрбие берілуі керек. Тәрбиесіз берілген білім — адамзаттың қас жауы, ол келешекте оның барлық өміріне апат әкеледі…» — Әл‑Фараби
Осы ойдың өзегінде бір ғана ақиқат жатыр: балаға әуелі білімнен бұрын тәрбие берілуі тиіс. Өйткені тәрбие — адамның ішкі дүниесін, мінезін, жауапкершілігін және адамгершілік бағдарын қалыптастыратын негізгі күш.
Бала деген кім?
Бала — кәмелет жасына толмаған, жан-жақты тәрбиені қажет ететін, болашағынан көп үміт күттіретін тұлға. Сондықтан баланың өсіп-жетілуіне әсер ететін орта мен тәрбие көздерін дұрыс түсіну маңызды.
Жанұя, ата-ана
Мінездің іргетасы, сенім мен құндылықтардың бастауы — отбасы. Ең алғашқы үлгі де, ең алғашқы сабақ та осы ортада беріледі.
Ортасы, жолдастары
Құрбы-құрдас ықпалы баланың таңдауларына, қызығушылығына және өз-өзіне деген көзқарасына тікелей әсер етеді.
Мектеп, мұғалім
Білім берумен қатар, тәртіп, еңбек мәдениеті, жауапкершілік пен ынтымақтастық сияқты дағдылар қалыптасады.
Осы факторлардың ішінде ата-ана тәрбиесі мен отбасы ықпалы — ең іргелі әрі үздіксіз жүретін үрдіс. Абайдың «Адамның бір қызығы — бала» дегені де баланың өмір мәнін тереңдететін, қоғамның ертеңін айқындайтын құндылық екенін аңғартады.
Халық даналығы: тәрбиенің өлшемі
Қазақтың мақал-мәтелдері ғасырлар бойы ұрпаққа бағыт-бағдар беріп келеді. Өйткені тәрбие — сөзден басталып, үлгімен бекитін құбылыс.
«Ата көрген — оқ жонар, ана көрген — тон пішер»
Баланың еңбекке, іске, өмірге бейімділігі ең алдымен үйдегі көргенінен қалыптасады.
«Баланың ұяты — әкеге, қыздың ұяты — шешеге»
Баланың мінез-құлқы мен әдеп мәдениеті ата-ананың жауапкершілігімен тікелей байланысты.
Баласының келешегін ойлаған ата-ана кейде тіпті мекенін ауыстыруға да дайын. «Ұлың жақсы болсын десең, ұлы жақсымен көрші бол; қызың жақсы болсын десең, қызы жақсымен көрші бол» деген өнегелі сөз — ортаның тәрбиедегі рөлін дәл сипаттайды.
Тәрбие — ерте басталатын күрделі еңбек
Ерте тәрбиенің мәні
Халық арасында жиі айтылатын мысал бар: алты айлық баласын тәрбиешіге әкелген ата-анаға «Сіз балаңыздың бір жарым жыл тәрбиесін өткізіп алдыңыз, баланы іштегі кезден тәрбиелеу керек» деген еврей даналығы келтіріледі. Бұл — тәрбиенің уақыт күтпейтінін, оның ең алғашқы күндерден басталатынын меңзейді.
Күрделілік неде?
Бала тәрбиесі — қиын да күрделі процесс. Біз баламыздың тәрбиелі, өнегелі болып өсіп, өз қатарынан озық болғанын қалаймыз. Бірақ бұл мақсатқа сай тәрбиелеу үшін тұрақты еңбек, шыдам, уақыт және күш-жігер қажет.
Жиі кездесетін қателік
Кейде біз бала тәрбиесіне жеткілікті көңіл бөлмей, кейін бала есейгенде «Сен маған тартпағансың», «Мынаны олай істемедің», «Ананы бұлай істемедің» деп кінәлауға бейім боламыз. Ал шын мәнінде, балаға дұрыс бағыт беру — ересектердің жауапкершілігі.
Отбасы беріктігі — елдің беріктігі
Елдің көркеюі, өркениетті мемлекеттердің қатарына қосылуы, халықаралық деңгейде танылуы — бүгінгі ұрпақтың бейнесі арқылы көрінеді. Сондықтан отбасы тәрбиесі — тек жеке шаңырақтың мәселесі емес, қоғамның стратегиялық негізі.
Жүсіп Баласағұн ойлары
Шығыс ғұламасы Жүсіп Баласағұн өз дастандарында отбасы тәрбиесіне айрықша тоқталады. Ол мемлекеттің беріктігі әділ заңға, күшті әскерге немесе ел басқарған қайраткерлерге ғана емес, әр отбасының беріктігіне де байланысты екенін атап өтеді. Оның пайымынша, отбасының беріктігі жаңа жар таңдаудан басталады, ал өнегелі отбасында ғана өнегелі ұрпақ тәрбиеленеді.
Қоғамдық жауапкершілік және құқықтық негіз
Елбасы Н. Назарбаев «Еліміздің болашақта гүлденуі — бүгіннен басталады» атты баяндамасында отбасының беріктігі, жұбайлардың бір-біріне және ең бастысы, балаларының алдындағы жауапкершілігі көп нәрсені айқындайтынын атап өткен. Ата-аналар балаларына, ал балалар ата-аналарына қамқор болуға тиіс.
Қазақстан Республикасының Конституциясында да бұл міндет нақты көрсетілген: балаларына қамқорлық жасау және оларды тәрбиелеу — ата-ананың құқығы әрі парызы.