Қазақша рефераттар

Синтаксистік тіркес

Сыныбы: 5

Пәні: Қазақ тілі

Сабақтың тақырыбы: Тұрақты тіркестер

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: тұрақты тіркестер туралы білім, білік-дағдыларды қалыптастыру; олардың өзіндік ерекшелігін түсіндіру; тіліміздегі басқа тіркестерден ажырата білуге үйрету.
  • Дамытушылық: қиялын, тіл байлығын және тіл мәдениетін дамыту.
  • Тәрбиелік: пәнге қызығушылығын арттыру, белсенділікке баулу.

Сабақтың форматы

Типі
Жаңа білімді меңгеру
Түрі
Оқыта үйрену
Әдіс-тәсілдері
Проблемалық ізденіс, салыстыру, ойын

Қамтамасыз ету

Көрнекілігі
Слайд, кесте, дидактикалық материал
Пәнаралық байланыс
Әдебиет, орыс тілі

Сабақтың барысы

Төмендегі құрылым сабақтың негізгі кезеңдерін жүйелі түрде жүргізуге көмектеседі.

  1. 1) Ұйымдастыру

    Сыныптың дайындығын тексеру, назарды сабаққа шоғырландыру.

  2. 2) Сабақтың мақсатын қою

    Оқушылармен бірге бүгінгі тақырыптың мәнін ашып, күтілетін нәтижені белгілеу.

  3. 3) Жаңа сабақ

    А) Слайдпен жұмыс

    Слайдтағы тіркестердің мағынасын ашыңдар:

    • Алтын асықтай тіркес мағынасын түсіндіру
    • Құлақ асты тіркес мағынасын түсіндіру
    • Жұлдызы жанды тіркес мағынасын түсіндіру

    Талдау сұрақтары

    • Сөздер қалай тіркескен?
    • Сөздердің орнын ауыстырып айтып көр. Не байқадың?
    • Әрбір берілген тіркестің мағынасын ашып көріңдер.

    Тұжырымдау: тұрақты тіркес деген не?

    Оқушылар ережені өздері тұжырымдайды. Демек, тұрақты тіркес — екі немесе бірнеше сөздің тіркесуі арқылы бір ғана мағынаны білдіретін сөз тіркесі.

    Өзіндік белгілері

    1. 1 Мағынасы құрамындағы сөздердің жеке мағынасына сай келе бермейді. Мысалы: жүрек жұтқан, тақиясына тар келу.
    2. 2 Құрамындағы сөздердің орны тұрақты. Мысалы: тепсе темір үзетін (оны темірді тепсе үзетін немесе тепсе болат үзетін деп өзгертуге болмайды).
    3. 3 Синонимі мен антонимі болады. Мысалы: кірпігі айқаспады — көз ілмеді; ит өлген жер — таяқ тастам жер.
    4. 4 Сөйлемде бір ғана мүшенің қызметін атқарады және ойды әсерлі жеткізеді. Мысалы: Айдар өзінен кішілерге қол ұшын беруді әдетке айналдырды. Мұндағы қол ұшын беруді — «нені?» сұрағына жауап беріп, толықтауыш қызметін атқарып тұр.

    Салыстыру: орыс тіліндегі тұрақты тіркестер

    Тұрақты тіркестер орыс тілінде де кездеседі. Мысалы:

    Фразеологизмы — это устойчивые сочетания слов.

    Фразеологизм имеет единое лексическое значение.

    Я живу недалеко от школы.

    Я живу в двух шагах от школы.

    Раздел науки о языке, который изучает фразеологизмы, называется фразеологией.

    Слова теряют свои прежние значения, становясь фразеологизмом. Например, золотые руки — здесь нет ничего сделанного из золота.

    Ажырату: басқа тіркестерден айырмасы

    Тұрақты тіркесті тіліміздегі басқа тіркестерден ажырату үшін төмендегі құрылымдық айырмашылықтарға назар аударыңдар.

    • Синтаксистік тіркес / сөз тіркесі: есімді сөз тіркесі (сан есім, сын есім, есімдік т.б.).
    • Күрделі тіркес: бір ұғымды ғана білдіріп, бір сөздің орнына қолданылады (зат есім, сан есім, сын есім, есімдік; негізгі сөз, көмекші сөз арқылы).
    • Тұрақты тіркес: бір ұғымды ғана білдіріп, бір сөздің орнына қолданылады; құрамындағы сөздер тұрақты, олардың арасында бір-біріне сұрақ қоюға болмайды.

  4. 4) Оқулықпен жұмыс

    111-жаттығу

    • а) Мәтінді оқыту.
    • ә) Берілгені бойынша тұрақты тіркестерді теріп жазу.

    Шығармашылық тапсырма

    1. 1 Төмендегі сөздердің синонимдерін тұрақты тіркеспен беріңдер: сыйлау, тез, әділ, қуану, тыныш, тамақ ішпеу, алдап кету, әдемі, таза.
    2. 2 Тұрақты тіркесті тауып, мағынасын түсіндіріңдер және сөйлем құраңдар.

  5. 5) Білімді бекіту: «Кубизм» әдісі

    Тақырыпты әр қырынан талдауға арналған сұрақтар:

    1. Сипатта

    Тұрақты тіркеске анықтама бер.

    2. Суретте

    Тұрақты тіркестің өзіне тән белгілерін ата.

    3. Зертте

    Тұрақты тіркес тіл білімінің қай саласына жатады?

    4. Салыстыр

    Орыс тілінде тұрақты тіркес туралы не айтылады?

    5. Қолдан

    Кім тұрақты тіркестерді көп біледі? Мысал келтір.

    6. Елестет

    Бұл туралы ойлағанда көз алдыңа не келеді?

  6. 6) Бағалау

    Оқушылардың белсенділігі, тапсырмаларды орындауы және жауаптарының дәлдігі негізінде бағалау жүргізіледі.

  7. 7) Үй тапсырмасы

    Тапсырма: тұрақты тіркестерді қатыстырып сөйлемдер құрау.

Қысқаша түйін

Тұрақты тіркестер — мағынасы тұтасып, сөздердің орны өзгермейтін, сөйлемде бір ғана мүшенің қызметін атқаратын тілдік бірлік. Оларды дұрыс танып, орынды қолдану сөйлеуді әсерлі әрі дәл етеді.