Жай сөйлемнен құрмалас сөйлемнің айырмашылығын білу
Сабақ: жай сөйлем және құрмалас сөйлем
Сілтеме
Қазақ тілі, 4-сынып. Алматы: «Кітап» баспасы, 2011. Авторлар: Ж.Қ. Балтабаева, М.Қ. Солтанғазина, Ф.С. Лекерова.
Негізгі идея
Сөйлемнің жай және құрмалас түрлері туралы білімді бекіту, айырмашылығын нақты мысалдар арқылы ажырату.
Жалпы мақсаттар
- Білімділік: сөйлем туралы бұрынғы білім, білік, дағдыларын кеңейту; құрмалас сөйлем жөнінде бастапқы түсінік қалыптастыру; жай және құрмалас сөйлемнің айырмашылығын ұғындыру.
- Дамытушылық: ой-өрісті дамыту, сөздік қорды молайту, тіл байлығын және ой қорыту машығын арттыру.
- Тәрбиелік: ұйымшылдыққа, сауаттылыққа, тыңдай білуге тәрбиелеу.
Оқыту нәтижелері
- Жай сөйлем мен құрмалас сөйлемнің айырмашылығын біледі.
- Топпен бірлесіп жұмыс істеуге дағдыланады.
- Өз ойын еркін жеткізеді, тапсырманы жүйелі талдап орындайды.
Бағалау шкаласы
- 1 ұпай Түсіндірмей орындаса
- 2 ұпай Түсіндіре отырып орындаса
- 3 ұпай Толық мазмұнын ашып, талдаса
Сабақ барысы
Сабақ құрылымы оқушылардың сөйлем түрлерін тәжірибе арқылы ажыратып, дәлелдеп айтуына бағытталған: алдымен қызығушылық ояту, кейін мағынаны тану, топтық қолдану және қорытынды рефлексия.
І. Ұйымдастыру (3 минут)
Мотивациялық жолдар
Мақсатымыз — білім алу.
Міндетіміз — еңбектену.
Еңбек етіп жұмыла,
«5»-ке қолды жеткізу.
- Сәлемдесу, сабаққа қатыспаған оқушыларды белгілеу.
- Өзін-өзі бағалау және бағалау критерийлерімен таныстыру.
- Оқушыларды түстер бойынша 3 топқа бөлу.
Үй тапсырмасын тексеру (4 минут)
- Үй тапсырмасын оқыту, талдау.
- Формативті бағалау жүргізу.
1) Ой қозғау: сөздерден сөйлем құрастыру (7 минут)
Оқушылар берілген сөздерді байланыстырып, жай сөйлем құрастырады, сөйлем мүшелеріне сұрақ қойып, түрін талдайды.
І топ
Сөздер: әже, бер, көжек, шөп
Әже көжекке шөп берді.
ІІ топ
Сөздер: балта, ата, жар, отын
Ата балтамен отын жарды.
ІІІ топ
Сөздер: іш, су, Райхан, ыдыс
Райхан ыдыспен су ішті.
Нәтиже
Мұғалім сабақтың тақырыбын ашады, мақсат пен күтілетін нәтижелерді нақтылайды.
2) Мағынаны тану: оқулықпен және топпен жұмыс (9 минут)
Оқулықпен жұмыс
- 1-жаттығу: екі бағандағы сөздерді оқып, салыстыру; сөйлем түрлерін ажырату.
Топпен жұмыс
- Ережені оқып, өз бетімен талдау.
- Мысал келтіріп, тұжырымын дәлелдеу.
3) Оқулықпен жұмыс: бекіту тапсырмалары
2-жаттығу
Берілген жұмбақтардан екінші жай сөйлемді тауып, көшіріп жазу.
3-жаттығу
Мақалдарды көшіріп жазу. Әр сөйлемнің бастауышы мен баяндауышын табу.
4) Топтық жұмыс: сурет бойынша сөйлем құрастыру (7 минут)
Әр топ берілген суретке сүйеніп сөйлем құрастырады, сөйлем мүшелерін (бастауыш, баяндауыш) анықтайды және ережеге сүйеніп талдайды.
Бұл кезеңде топ мүшелері бір-бірімен ақылдасып, дәлелді жауап беруге және ортақ шешім қабылдауға жаттығады.
Сергіту сәті (3 минут)
Қимыл-қозғалысқа арналған қысқа жаттығу: «Сұр қоян».
5) Ойтолғау: қорытындылау (8 минут)
Жаңа тақырыпты бекіту, қайталау және қорытындылау.
4-жаттығу
Мәтінді мәнерлеп оқы. Алдымен жай сөйлемдерді, содан соң құрмалас сөйлемдерді көшіріп жаз. «Не себепті?» сұрағына жауап бер.
Бағалау және кері байланыс (4 минут)
Топ басшылары бағалау көрсеткіштері бойынша топ мүшелерін бағалайды. Әр оқушы өзін-өзі бағалау парағын толтырады.
Оқушылар қысқа рефлексия жазады: сабақтағы түсінгені, қиын болған тұсы, келесі қадам.
Тапсырмалар мен бағалау критерийлері
Бағалау оқу әрекетінің әр кезеңінде жүргізіледі. Әр тапсырма бойынша түсіндіру деңгейі ескеріледі.
Тапсырмалар тізімі
- 1 Сөздерден сөйлем құрастыру.
- 2 Оқулық: 1-жаттығу (екі бағанды салыстыру).
- 3 Оқулық: 2-жаттығу және 3-жаттығу (жұмбақ, мақал; бастауыш-баяндауыш).
- 4 Топтық жұмыс: сурет бойынша сөйлем құрастыру, талдау.
- 5 Оқулық: 4-жаттығу (жай/құрмалас сөйлемдерді ажырату).
Бағалау критерийлері
- Сөйлемді дұрыс құрастыру және сөйлем түрін ажырату.
- Ережені түсіндіру, мысалмен дәлелдеу.
- Бастауыш пен баяндауышты дұрыс табу.
- Топтық жұмыста белсенділік таныту және ойды жүйелі жеткізу.
Бағалау форматы
Әр тапсырма бойынша 1–3 ұпай беріледі; қорытынды ұпайға сай баға қойылады (3/4/5).
Кейінгі қадамдар
Өзгерістерді бағалау
Сабақтағы тәсілдердің тиімділігін талдап, келесі сабаққа нақты түзетулер енгізу.
Әріптестермен ақылдасу
Әдістемелік ұсыныстар жинақтап, тапсырмаларды жетілдіру жолдарын келісу.
Тәжірибе нәтижесін сипаттау
Оқу барысында байқалған өзгерістерді дерекпен көрсетіп, қысқаша қорытынды жасау.
Үй тапсырмасы
5-жаттығу
Сөйлемдерді оқып, құрмалас сөйлемдерді теріп жаз.
3-жаттығу
Берілген бастамаларды жалғастыр:
- Биші …
- Суретші …
- Жаңбыр жауып …
- Аспан шайдай …