Табиғат байлықтары
Сабақтың тақырыбы: Қорықтар неге керек?
Бұл сабақ қорықтардың мәнін түсіндіруге, мәтін мазмұнын меңгертуге және туған өлкенің табиғатын қорғау жауапкершілігін қалыптастыруға бағытталған.
Сабақтың мақсаты
- Мәтін мазмұнын меңгерту, қорықтармен таныстыру және олардың не үшін қажет екенін ұғындыру.
Міндеттері
- Білімділік: еліміздегі қорықтар туралы әңгімелеу; жануарлар мен өсімдіктер жайлы білімді толықтыру.
- Дамытушылық: ауызша сөйлеу мәдениетін жетілдіру; ойлау және шығармашылық қабілеттерін дамыту; сөздік қорды молайту.
- Тәрбиелік: туған жер табиғатын аялауға, сүюге және қорғауға тәрбиелеу; елтанымдық құндылықтарды қалыптастыру.
Форматы
- Сабақ түрі: аралас сабақ.
- Әдістері: түсіндіру, іздену, сұрақ-жауап, топтық және жеке жұмыс.
- Көрнекіліктер: интерактивті тақта, слайдтар, карта.
Сабақтың құрылымы
Сабақ кезеңдері оқушының қызығушылығын оятып, мәтінмен жұмыс арқылы қорытынды ойға келуге, кейін білімді бекітуге бағытталады.
-
1
Ұйымдастыру
Сәлемдесу, оқушыларды психологиялық тұрғыдан сабаққа дайындау.
-
2
Үй тапсырмасын тексеру
Шартты белгілер арқылы сөйлем құрастыру тапсырмасын талдау.
-
3
Жаңа сабақ
Жұмбақ, шолу, топтастыру, сөздік, мәтін, карта және шығармашылық жұмыстар.
-
4
Бекіту
Тест тапсырмалары арқылы меңгерген білімді нақтылау.
-
5
Үй тапсырмасы
«Табиғатты қорғау — парызымыз» тақырыбында әңгіме жазу.
-
6
Бағалау
Оқушы белсенділігіне және тапсырма сапасына қарай қорытынды бағалау.
Үй тапсырмасын тексеру: шартты белгілер
Оқушылар берілген белгілер бойынша сөйлем құрастырып, мағынасын түсіндіреді.
| Белгі үлгісі | Сөйлем |
|---|---|
| ■ ─ ▲ | Ауа ластанып жатыр. |
| ■ ─ │─ ▲ | Біз табиғатты қорғаймыз. |
| ● ─ ■ ─ ▲ | Табиғи байлықтар азайып барады. |
Жаңа сабақ: қызығушылықты ояту
Сабақ жануарлар әлемі мен Қызыл кітап туралы жұмбақтардан басталады. Бұл бөлім оқушылардың ойлауын белсендіреді және жаңа тақырыпқа табиғи көпір жасайды.
Жұмбақ 1
Аузы біткен шалғы-орақ, шөп емес, бірақ мал орады.
Жауабы: Қасқыр
Жұмбақ 2
Бар екен бір айуан, көпке таныс, мекені жүрер оның — тау мен қамыс.
Жауабы: Жолбарыс
Жұмбақ 3
Тірі жан тимесін деп, хайуанатқа берілген қызыл мандат. (Қадыр Мырза Әлі)
Жауабы: Қызыл кітап
Негізгі ой
Қызыл кітапқа саны азайған немесе жойылып кету қаупі бар өсімдіктер мен жануарлар енгізіледі. Оларды қорғаудың маңызды жолдарының бірі — қорықтар жүйесін дамыту.
Қорықтарға шолу
Интерактивті тақтада слайд-шоу арқылы Қазақстан қорықтарына шолу жасалады. Көрсетілімнен кейін оқушылар көрген қорық атауларын дәптерлеріне жазып, дауыстап оқиды.
Мысал ретінде аталған қорықтар
- Ақсу-Жабағылы
- Марқакөл
- Қорғалжын
- Алматы
- Барсакелмес
- Алакөл
Сөздік жұмысы: мағынаны дәлдеу
Оқушылар мәтінге қатысты сөздердің мағынасын ашады: синоним табады, сөз тіркесі мен сөйлем құрайды.
| Сөз | Синонимдер |
|---|---|
| Құрып кету | Жоғалып кету |
| Қатер | Қауіп |
| Қорғау | Сақтау, аялау |
| Қастандық | Жауыздық |
Мәтінмен жұмыс: «Қорықтар неге керек?»
Мәтін үш бөлікке бөлінеді. Әр топ өз бөлігі бойынша негізгі ойды анықтап, түсінгенін өз сөздерімен жеткізеді.
1-топ
Өндірісі дамыған елдерде кейбір жануарлар мен өсімдіктер табиғи тіршілік ортасынан айырылып қалуы мүмкін. Уақыт өте олар азайып, тіпті мүлдем жойылып кету қаупі бар. Құстар сайрап, гүлдер гүлдеп тұруы үшін Отанымыздың табиғатын қорғауға тиіспіз. Табиғат өзінің табиғи қалпын сақтауы керек.
2-топ
Табиғатты қорғаудың маңызды шараларының бірі — қорықтар ұйымдастыру. Қорықтарда белгілі бір географиялық аймаққа тән табиғат учаскелері және ғылыми маңызы бар, шаруашылыққа пайдалы өсімдіктер мен жануарлар сақталады. Қорыққа барғанда жануарларға тиіспей, өсімдіктерді жұлмай, таптамай, табиғатты құрметтейік.
3-топ
Ақсу-Жабағылы, Марқакөл, Қорғалжын, Алматы, Барсакелмес, Алакөл сияқты қорықтар — сан алуан өсімдік пен түрлі жануарлардың мекені. Қорықтар табиғи байлықтарды қорғау және табиғи қазынаны сақтап қалу үшін құрылған. Табиғатсыз өмір жоқ. Табиғатқа келтірілген зиян — өзімізге жасалған қастандық.
Түйін
Қорықтар табиғи ортаны бастапқы қалпында сақтауға, сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қорғауға, ғылыми зерттеулер жүргізуге және экологиялық мәдениетті қалыптастыруға қажет.
Практикалық тапсырмалар
Кеспе қағаздармен жұмыс
Берілген сөйлемдерден бастауышы бар сөйлемді тауып жазу және бастауышқа сұрақ қою.
1-топ сөйлемдері
- Өндірісі дамыған елдерде кейбір жануарлар мен өсімдіктер дүниесі алғашқы табиғи тіршілігінен айырылып қалуы мүмкін.
- Олар азайып, мүлдем құрып кету қаупі бар.
- Отанымыздың табиғатын қорғауға тиіспіз.
2-топ сөйлемдері
- Қорықтарда белгілі бір географиялық ауданға тән табиғат учаскелері және ғылыми маңызы бар өсімдіктер мен жануарлар сақталады.
- Өзімізді қоршаған ортаны аялай, құрметтей, тани білейік.
3-топ сөйлемдері
- Табиғатсыз өмір жоқ.
- Қорықтар табиғи байлықтарды қорғау үшін құрылған.
- Сондықтан өзімізге-өзіміз қастық жасамайық.
Картамен жұмыс
Қағаздағы сызба-карта бойынша әр қорықтың қай қала маңында орналасқанын анықтап, оны Қазақстанның шынайы картасынан көрсетеді.
Синквейн (үлгі)
- 1. Қорықтар
- 2. Табиғи, әдемі
- 3. Қорғайды, сақтайды, күтім жасайды
- 4. Қорықтарда өсімдіктер мен жануарлар қорғалады.
- 5. Табиғат байлықтары
«Тілшілер сайысы»: сұхбат арқылы ойды ашу
Әр қатардан бір-бір оқушы таңдалып, «тілші» рөлінде тақырыпқа қатысты сұрақтар дайындайды және шағын сұхбат жүргізеді.
Бағыт 1
«Табиғат және адам» тақырыбында сұхбат.
Бағыт 2
«Қазақстан қорықтары: неге қажет?» тақырыбында сұхбат.
Бағыт 3
«Табиғатқа қандай пайда келтірдім?» тақырыбында өзіндік есеп-сұхбат.
Бекіту: тест тапсырмалары
Төмендегі сұрақтар оқушылардың мәтінді түсінуін, грамматикалық дәлдігін және сөздік қорын тексереді.
1) Сөйлемді аяқтаңыз
Қоршаған ортаны құрметтей ________.
- А) керек
- Ә) білейік
- Б) сақтау
- В) көп
2) Қорықтар неге керек?
- А) Еліміздегі табиғи байлықтарды қорғау үшін.
- Ә) Өсімдіктер мен жануарларды қорғау үшін.
- Б) Әдемілік үшін.
- В) Еңбек ету үшін керек.
3) Дұрыс жазылған сөйлемді табыңыз
- А) Табиғатты ғана адамдар саналы қорғай алады.
- Ә) Табиғатты қорғай адамдар саналы ғана алады.
- Б) Табиғатты саналы адамдар ғана қорғай алады.
- В) Қорғай алады саналы ғана адамдар табиғатты.
4) Синоним сөздерді табыңыз
- А) Қиындық, қызықтылық, қорқаулық
- Ә) Қорғау, сақтау, күту, аялау
- Б) Тапшылық, жоқшылық, қамқорлық
- В) Жұлмау, таптамау, өндіріс
Үй тапсырмасы
«Табиғатты қорғау — парызымыз» тақырыбында әңгіме жазыңыз.
Тақырыпты ашу үшін: табиғатқа келтірілген зиянның салдары, өзіңіздің табиғатты қорғаудағы іс-әрекетіңіз, қорықтардың қоғамға пайдасы туралы 3–5 ой қосыңыз.