Өлеңнің тәрбиелік мәні
Ұйымдастыру бөлімі
Сабақ жағымды көңіл күймен басталады. Оқушылар сәлемдесіп, оқу мақсатына жұмылады:
Жарқырап күн де ашылды,
Айналаға нұр шашылды.
Қайырлы күн, біз көңілді баламыз,
Қайырлы күн, сәлемдесіп аламыз.
Мақсатымыз — білім алу,
Міндетіміз — еңбектену.
Еңбектену арқылы «5»-ке қол жеткізу!
Үй тапсырмасын тексеру
Өткен тақырып: Өтебай Тұрманжановтың «Малсақ бала» өлеңі. Тексеру жұмысы жүйелі түрде жүргізіледі:
- 1 Біз білетін мағлұматтарды еске түсіру.
- 2 Өлеңді мәнерлеп оқу.
- 3 Сұрақ-жауап арқылы мазмұнын талқылау.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Өлеңнің негізгі идеясы қандай?
- Бақташының еңбегі туралы әңгімеле.
- Өлең неге «Малсақ бала» деп аталған?
- Қойшылар қой жүнінің қалпына қарап ауа райын қалай болжаған?
- «Туған жер» ұғымын қалай түсінесің?
Жаңа сабақ: «Кешкі дөң басында»
Автор: Мұхтар Әуезов
Автор туралы
Мұхтар Әуезов (1897) — қазақ әдебиетінің көрнекті жазушысы. Шығыс Қазақстан өңіріндегі Шыңғыстауда дүниеге келген. «Абай жолы» эпопеясы, «Қараш-Қараш оқиғасы», «Қилы заман» сияқты көркем туындылардың авторы.
Негізгі бағыт
Әңгімені оқу барысында жазушының жазғы кеш көрінісін қалай суреттейтінін байқаймыз: жарық, түс, кеңістік және ауыл тынысы арқылы табиғат сұлулығы көз алдымызға келеді.
Бейнематериал негізіндегі талдау сұрақтары
- Жазушы жаздың жайлы кешін қандай бояулармен бейнелейді?
- Аспанның күнбатысқа тақаған шағында «қызыл торғын» тәрізді толқындауы нені аңғартады?
- Дөң басы қандай әсер қалдырады?
- Кешкі ауыл көрінісін сипаттап бер.
- Мәтіннің негізгі идеясы қандай?
- Өзің табиғаттың ерекше сәтін көріп, әсерленген кезің болды ма?
- Табиғатты көркем суреттейтін өзге қандай мәтіндерді білесің?
Оқулықпен жұмыс
Мәтінді бөлімдерге бөліп оқу, тірек сөздерді табу, негізгі ойды анықтау.
Сөздік жұмыс
Көркемдегіш құралдар кездесетін тіркестердің мағынасын ашу, контекст арқылы түсіндіру.
Талдау
Сатылай кешенді талдау арқылы тақырып, жанр, идея және тілдік ерекшеліктерді жинақтау.
Сатылай кешенді талдау
Негізгі деректер
- Авторы: Мұхтар Әуезов (1897), Ертіс өңірі.
- Тақырыбы: жазғы кештің әдемі, жанды көрінісі және кешкі шапақтың тууы.
- Жанры: мәтін (көркем баяндау).
Идеясы
Мәтін жазғы кештің сұлулығын, кешкі шапақтың қызыл нұрдай боп жайылуын әсерлі суреттеп, табиғат көрінісін көз алдымызға әкеледі. Оқырманды туған жердің тынысын сезінуге, әсемдікті көре білуге жетелейді.
Ескерту: «Идея» — автордың айтқысы келген ойы мен мақсаты.
Әдеби-теориялық ұғымдар
Теңеу
Мысал: «жұқалтаң ұзынша көк бұлт қызыл сеңдей…»
Теңеу — заттың не құбылыстың белгілерін басқа затпен салыстыра бейнелеу.
Эпитет
Мысалдар: «алтын шатыр», «көк шатыр», «алыс аспан», «биік сары дөң»
Эпитет — заттың не құбылыстың айрықша сипатын білдіретін суретті сөз.
Кейіптеу
Мысал: «Үміт күткен қомағай көз айналаны шарлайды…»
Кейіптеу — жансызға жан бітіріп, адамға тән әрекетпен суреттеу.
Тәрбиелік мәні
Мәтін жаз мезгілінің көрінісін, күн шапағының алаулап батуы мен табиғат сұлулығын бейнелей отырып, адам жанына жылы әсер береді. Әсемдікті бағалауға, туған жерді қадірлеуге тәрбиелейді.
Сергіту сәті
Қысқа сергіту жаттығуы арқылы оқушылардың зейіні жаңарып, әрі қарайғы жұмысқа белсенді қатысуына жағдай жасалады.
Дәптермен жұмыс
Мақал-мәтелді толықтыр:
1) Туған елдей ел болмас, ....................................
Ой қозғау
«Кешкі дөң басында» тақырыбында шағын эссе жазу: табиғат көрінісін өз сөзіңмен суреттеп, негізгі ойды тұжырымда.
Шығармашылық жұмыс
Жазылым тапсырмасы
«Егер мен автор болсам, әңгімені қалай аяқтар едім?» тақырыбында жалғастырып жаз.
Музыкалық сүйемелдеу
Жұмыс барысында «Туған жер» әнін тыңдап, туған өлке туралы әсерді мәтінге кірістір.
Қорытындылау
Не білдім?
Автор, тақырып және мәтіннің негізгі идеясын жинақтау.
Нені үйрендім?
Көркемдеуіш құралдарды тану және мәтінді талдау дағдысын дамыту.
Нені білгім келеді?
Табиғатты суреттеу дәстүрі және Әуезовтің өзге шығармалары туралы кеңейту.
Үй тапсырмасы
Күнделікке үй тапсырмасын жазып алайық. Бүгінгі алған білімді ұмытпай, есте сақтайық:
- 1 «Кешкі дөң басында» мәтінінің мазмұнын айту.
- 2 «Туған жерім» тақырыбына шығарма жазып келу.
Бағалау
Оқушылардың жауаптары, талдауы, жазба жұмысы және сабақтағы белсенділігі бойынша бағаланады.