Бүкіл әлемге тараған жаңа ауру
Бүкіл әлемге тараған жаңа ауру туралы
АҚТҚ (Адамның қорғаныш тапшылығының вирусы) ғалымдар мен медицина мамандарының болжамынан асып кеткен жаһандық індетке айналды. Өкінішке қарай, індеттің таралуын әлемнің ешбір жерінде толық тоқтату мүмкін болмады — оның көлемі жан түршігерлік деңгейде өсіп келеді. Осы үрдіс Қазақстанда да байқалады. Сондықтан Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігінің бұйрығына сай, жалпы орта білім беру ұйымдарында алдын алу шаралары жүйелі түрде жүргізілуде.
«Аурудың емін іздегенше — ауырмаудың жолын ізде» деген нақылға сүйене отырып, АҚТҚ/ЖҚТБ-ның алдын алу жолдарын білу — әрқайсымыз үшін маңызды.
Тарихи дерек
ЖҚТБ (СПИД) туралы алғашқы хабарлар 1981 жылы АҚШ басылымдарында жариялана бастады. Қазақстанда АҚТҚ жұқтырған алғашқы жағдай 1987 жылы Теміртау қаласында тіркелген (ер адам).
АҚТҚ қалай жұғады?
АҚТҚ негізгі үш жолмен жұғады:
-
1) Қан арқылы
- Есірткі қолданушылардың бір шприцті бірге пайдалануы.
- Тексерілмеген қанды құю.
-
2) Жыныстық қатынас арқылы
Қорғанусыз жыныстық қатынас кезінде жұғу қаупі артады.
-
3) Анадан балаға
Жүктілік кезінде және баланы емізу барысында жұғуы мүмкін.
Басқа биологиялық сұйықтықтарда вирустың шоғырлануы төмен болғандықтан, көп жағдайда жұқтыруға жеткіліксіз мөлшерде болады.
Қазақстандағы кей деректер (берілген мәтін бойынша)
Шымкент бойынша
Республикадағы көрсеткіш жоғары өңір ретінде Шымкент қаласы аталады: шамамен 2000 адам.
Жас ерекшелігі
- Жастар арасында: 47,9%
- 14 жасқа дейін: 13,3%
- 15–19 жас: 2,8%
- Нәрестелер: 157 бала
Ескерту
Мәтінде келтірілген пайыздар мен сандық деректер әр кезеңдегі есептерге сүйеніп берілген. Нақты әрі жаңартылған статистика үшін ресми дереккөздерге жүгіну қажет.
Нашақорлық және АҚТҚ қаупі
Мәтіндегі дерек бойынша, АҚТҚ/ЖҚТБ жұқтырғандардың едәуір бөлігі — есірткі қолданушылар. Бір шприцті ортақ пайдалану — қан арқылы жұғудың ең қауіпті тетіктерінің бірі.
Есірткіні қолдану жолдары
Егу, иіскеу, шайнау сияқты тәсілдер кездеседі. Инені қолдың тамырына ғана емес, аяқ немесе жауырын маңындағы тамырларға да салуы мүмкін.
Неліктен бұл қауіпті?
Нашақорлық — адам денсаулығын біртіндеп күйрететін, ауыр зардапқа және өлімге алып баратын жол. Есірткіні алғаш қолданудың өзі ағзаға аса ауыр әсер етуі мүмкін.
Қорытынды ой
Болашақ — дені сау, саналы ұрпақтың қолында. Елдің гүлденуі үшін әрқайсымыз өз денсаулығымызға жауапкершілікпен қарап, темекі, ішімдік және нашақорлық сияқты зиянды әдеттерден аулақ болуымыз керек.
Біздің өмірімізде АҚТҚ/ЖҚТБ індетіне орын болмауы тиіс: білім, сақтық және алдын алу — ең тиімді қорғаныс.