Атығай жалпы орта білім беретін мектепбиология және химия пән мұғаліміАлпысбаева Ляйла МұхаметқалымқызыТақырыбы
Сабақ туралы мәлімет
- Мұғалім
- Атығай жалпы орта білім беретін мектептің биология және химия пәні мұғалімі — Алпысбаева Ляйла Мұхаметқалымқызы
- Тақырып
- Өкпенің құрылысы мен қызметі (слайд)
Мақсаты
Білімділік
Тыныс алудың маңызын, дыбыс сіңірлерін және тыныс алу қозғалыстарын түсіндіру.
Дамытушылық
Ой-өрісті кеңейту, логикалық ойлау қабілетін дамыту және оқушының белсенділігін арттыру.
Тәрбиелік
Алған білімге жауапкершілікпен қарауға, өз мүмкіндігіне сенуге және үлкен жетістікке ұмтылуға баулу.
Тыныс алу жолдары және тыныс алудың түрлері
Тыныс алудың екі түрі
Сыртқы тыныс алу
«Сыртқы тыныс алу» ұғымы өкпеде жүретін газ алмасуды білдіреді: оттегі қанға өтеді, ал көмірқышқыл газы сыртқа шығарылады.
Ішкі тыныс алу
«Ішкі тыныс алу» организм тіндерінде жүреді: өкпеден жеткізілген оттегі жасушалардың қызметін қамтамасыз ету үшін жұмсалып, көмірқышқыл газымен алмасады.
Жасушалар глюкоза сияқты қоректік заттарды ыдырату барысында энергиямен қатар көмірқышқыл газын түзеді. Бұл газ қанмен өкпеге жеткізіліп, тыныс шығару кезінде сыртқа шығарылады.
Негізгі түйін
- Өкпеде — газдардың сыртқы алмасуы, тіндерде — ішкі алмасуы жүреді.
- Көмірқышқыл газы жасушада түзіліп, қан арқылы өкпеге келіп, сыртқа шығарылады.
Өкпенің құрылысы
Орналасуы және бөліктері
Өкпе кеуде қуысында орналасады. Оң жақ өкпе үш бөліктен, ал сол жақ өкпе екі бөліктен тұрады.
Беттері және өкпе қақпасы
Өкпенің сыртқы дөңес бетін қабырғалар қоршайды. Ішкі ойыс, жүрек жақ бетінде өкпе қақпасы орналасады.
Өкпе қақпасы арқылы өтетін құрылымдар
- Негізгі бронхылар
- Өкпе артериялары
- Жүйкелер
- Веналар мен лимфа тамырлары
Альвеолалар: өкпенің негізгі қызметтік бірлігі
Өкпе көптеген көпіршіктерден — альвеолалардан — тұратындықтан, борпылдақ құрылымды болады. Ауа тыныс алу бронхиолдарынан альвеолалық жолдар арқылы альвеолаларға жетеді.
Қабырғасының ерекшелігі
Альвеолалардың қабырғалары өте жұқа және серпімді, бұл газ алмасудың тиімді жүруіне мүмкіндік береді.
Қорғаныс қызметі
Альвеолалардың ішкі беткейінде ақ қан жасушалары — макрофагтар болады. Олар бактерияларды, химиялық бөлшектерді және шаң-тозаңды жойып, залалсыздандырады.