Бірлік болмай, тірлік болмас
Бірлік, ынтымақ, ырыс туралы мақал-мәтелдер
Төмендегі мақал-мәтелдер халықтың өмірлік тәжірибесін жинақтап, татулықтың қадірін, ұйымшылдықтың қуатын және берекенің бірліктен басталатынын айқын жеткізеді.
Бірлік пен ұйымшылдық
- Адам ұйымшыл, мал үйіршіл.
- Айрылған азады, қосылған озады.
- Алтау ала болса — ауыздағы кетеді, төртеу түгел болса — төбедегі келеді.
- Аңызды жерде ат өлмес, үйірлі жерде ер өлмес.
- Артта қалғанды аю жейді, бөлек кеткенді бөрі жейді.
- Байлық — байлық емес, бірлік — байлық.
- Бас-басыңа би болсаң, манар тауға сыймассың; басалқың бар болса, жанған отқа күймессің.
- Бас екеу болмай, мал екеу болмас.
- Бел мен білек біріксе, жұмыс бітеді.
- Бес бармақ жиналса — жұдырық.
- Бөлінген бүлінеді.
- Бөлінгенді бөрі алар, ұзағанды ұры алар.
- Бір жеңнен қол шығар, бір жағадан бас шығар.
- Бір қолың бір қолыңды жуады.
- Бірлігі бар елдің белін ешкім сындырмас.
- Бірлігі күшті ел азбайды, пішуі кең көйлек тозбайды.
- Бірлік бар жерде тірлік бар. Бірлік болмай, тірлік болмас.
- Бірлік еткен озар, бірлеспеген тозар.
- Бірлік жоқ болса — ұйым жоқ, ұйым жоқ болса — күйің жоқ.
- Бірлік қайда болса — ерлік сонда; ерлік қайда болса — елдік сонда.
- Бірліксіз істе береке жоқ.
- Бірлікті ел бұзылмас.
- Бірлік — ынтымақ, байлық — бақ.
- Біріккен — батыр.
- Біріккен бітірер, ұйымдасқан ұтар.
- Біріккен жүз бытыраңқы мыңды алады.
- Елдік түбі — бірлік.
- Кемедегінің жаны бір.
Ынтымақ пен татулық
- Апалы-сіңлілі тату болса, үйді гүлстан етеді.
- Бас жарылса — бөрік ішінде, қол сынса — жең ішінде.
- Жанжалды үйде береке болмас.
- Жанжалшыл елге жақын қонба, оқпанды жерге егін салма.
- Жастың тілегі бір, ынтымақтың білегі бір.
- Жеке жүріп жол тапқанша, көппен жүріп адас.
- Жең ішінен жұдырық.
- Жұмыла көтерген жүк жеңіл.
- Жұрт келіскендей жиын болсын, жұмылған қолдай ұйым болсын.
- Жұртпен жүрген жүдемес.
- Игілік басы — ынтымақ; ынтымақты елде күншуақ.
- Ит пен ит ырылдасса — тамағының тоқтығы; жігіт пен жігіт қырындасса — ынтымағының жоқтығы.
- Келісіп пішкен тон келте болмас.
- Кеңеспен кескен бармақ ауырмайды.
- Екі жасты қосқанның сауабы бар, дос арасын ашқанның обалы бар.
- Екі тау қосылмайды, екі ел қосылады.
Береке мен ырыс
- Береке басы — бірлік.
- Береке — бір тиыннан.
- Берекелі болса ел жағасы жайлау, ол бір көл.
- Берекелі дәулет кеш келер.
- Берекелі елдің бетін ешкім қақпайды, берекелі жердің жыланы да шақпайды.
- Берекелі жерден мереке кетпес.
- Берекені көктен тілеме, бірлігі мол көптен тіле.
- Берекесі кеткен ел — суы сасыған батпақ көл.
- Берекесіздің ауылы — мерекесіз.
- Берекесі кеткен ауылдың айтқаны — өсек болар, андығаны — төсек болар; берекесі кірген ауылдың айналдырғаны — шаруа болар, еккені — тары, жегені — жарма болар.
- Береке түбі — бірлік; жеңіліс түбі — шерлік; жеңіс түбі — ерлік.
- Бұлақты болса көл семіреді, ынтымақты болса ел семіреді.
- Иті семіз, малы арық — жер азғаны; ынтымағы болмаса — ел азғаны.
- Еділ суы бал болса — елге жетер.
- Екі бие — ел ырысы, үш бие — бұлақ басы, бір бие — жоқтың қасы.
- Бір күн ұрыс болса, қырық күн береке кетеді.
Ескерту, тәртіп, өлшем
- Әрекет көп, берекет жоқ.
- Бақылда бірлік жоқ.
- Бірбеткей адам бірлікті бұзады, теріс мінез адам тірлікті бұзады.
- Жеттім десең — жығылдың, болдым десең — бүліндің.
- Жүзге бөлгеннің жүзі күйсін.
- Жүзден жүзді кеміткеннің жүзі қара.
- Жылыда жинақталмаған суықта қымтана алмайды.
- Ел айрылса — көбіне, жол айрылса — жөніне.
- Елдестірмек — елшіден, жауластырмақ — жаушыдан.
Қосымша мақал-мәтелдер
- Ажыраған бірін-бірі іздейді.
- Айдын көлді асарлап төксең — суалмас.
- Ақсақтың аяғы жетпесе де, таяғы жетеді.
- Ақ түйенің қарны ақтарылды.
- Батырлықты айт, ерлікті айт; батырлықты айт, бірлікті айт; ынтымақ қосып, ел болып, жұрт жасаған тірлікті айт.
- Белбеулі бел қышиды — шешерінде; жылқы мал тебіспейді — өсерінде.
- Бетеге кетсе — бел қалар, бектер кетсе — ел қалар; берекең кетсе — нең қалар?
- Білек бір болса да, бармақ басқа.
- Бір адам — самал, екі адам — амал, үш адам — жамал, төрт адам — қамал.
- Бірді бөліп, жартыны жарып же.
- Біріктіріп айтса — бидікі жөн, құрастырып айтса — құлдікі жөн.
- Екі жақтама — бір жақта, әлің келсе — сыр сақта.
- Екі сегіз — он алты.
- Екі сұңқар таласса — бір қарғаға жем болар; екі сырттан ит болса — қой алдырмас қорадан; екі жігіт тең болса — ат жібермес арадан.
- Екі тізгін жоқ болса — ат басын адам бұра алмас; екі тартпа жоқ болса — ат үстінде ер тұра алмас; екі үзеңгі жоқ болса — атқа адам міне алмас; бәрі бірдей сай болса — шайтан түгіл жын алмас.
- Ерлі-зайып: бірі — мойын, бірі — бас.
- Ерлі-зайып тату болса — шырағы жанар, араз болса — көңілі қалар.
- Жарылғанды жау алады, бүлінгенді бөрі алады.
- Жас ағашқа сүйеніп, қу ағаш та күнелтер.
- Жұмыры бардың ғұмыры бар.
Қысқа түйін
Халық сөзі бір нәрсені қайта-қайта еске салады: береке сырттан келмейді — ол татулықтан, келісімнен және ортақ мақсатқа жұмылған еңбектен туады.