Оқушыларға түрлі тапсырмаларды орындату арқылы танымдық қабілеттерін дамыту
Сабақтың мақсаты
Білімдік
Заттың қасиетін сипаттайтын шамалардың бірі — сыйымдылық ұғымын түсіндіру, оның өлшем бірлігі литр екенін таныстыру және бір амалмен шығарылатын есептер құрастыруға дағдыландыру.
Дамытушылық
Түрлі тапсырмалар арқылы оқушылардың танымдық қабілетін, салыстыру және қорытынды жасау дағдыларын дамыту.
Тәрбиелік
Жауапкершілікке, шапшаңдыққа және төрт түлікті күтіп-баптауға құрметпен қарауға тәрбиелеу.
I. Ой қозғау: қиял арқылы сабаққа ену
Балалар, ыңғайланып отырып, ойша қиялдайық: таза ауамен еркін тыныс алып, кең байтақ далада көк шалғынды кешіп келеміз. Алдымыздан түрлі дыбыстар естіледі. Үнсіз даланы әртүрлі үнмен көңілді етіп, сайын далаға жан бітіріп тұрған бұл қандай байлық? Төрт түлік.
Сұрақтар арқылы еске түсіру
- Шама деген не?
- Өткен сабақта қандай шамамен таныстық?
- Массаның қандай бірліктерін білеміз?
- Төрт түліктен массамен өлшенетін қандай өнімдер алынады? (ет, жүн, тері)
Негізгі мәселе
Ал сүтті неге масса бірлігімен өлшей алмаймыз? Себебі ол — сұйықтық. Сұйықтықты өлшеуде бізге жаңа шама қажет: сыйымдылық.
Тәжірибелік сұрақ
Үстел үстінде екі ыдыс тұр делік: 1 литрлік банка және 1 литрлік бөтелке. Біріндегі сұйық екіншісіне толық сыя ма? Мұны қалай анықтаймыз? Сұйықтықты қандай бірлікпен өлшейміз және бұл өлшемді қайда кездестіреміз?
II. Мағынаны ашу: «Сыйымдылық» және «литр»
Оқулықпен жұмыс (№1)
Шырынды ұнатасыңдар ма? Оның пайдасы қандай? Ол дәруменге бай.
Ал сүттің пайдасы ше? Сүт құрамында ағзаға өте қажет кальций бар. Кальций сүйекті нығайтады.
Қожалықта сүттің басқа да түрлері өндірілуі мүмкін: емдік қасиеті бар қымыз, шұбат, сондай-ақ ана сүтінің орнына жүретін ешкі сүті.
Нәтиже:
Ыдыстардың сыйымдылықтарын салыстыру арқылы сұйықтық мөлшері анықталады және оқушылар сыйымдылықтың өлшем бірлігі литр екенін қорытындылайды.
Салыстыру жаттығулары
Жаңа шаманы салыстыруға арналған үлгілер:
- 10 л салыстыру 3 л
- 1 л салыстыру 3 л
- 2 л салыстыру 1 л
Оқушылар «үлкен–кіші–тең» қатынастарын қолдана отырып, сыйымдылықтарды салыстыруға үйренеді.
Есептер шығару (№2)
1) Қысқаша шарт
Есептің берілгенін қысқа әрі түсінікті түрде жазу.
2) Салыстыру
Ұқсас есептердің айырмашылығы мен ортақ белгісін табу.
3) Қорытынды
Бидонға литрлеп қосуға да, литрлеп азайтып алуға да болатынын талқылап, қорытынды шығару.
Сергіту сәті
Қимыл-қозғалыс арқылы сергіп, назарды қайта жинақтаймыз: «Тұлпарым, аяулым…» сияқты қысқа өлең жолдарымен ырғаққа ілесу.
III. Қолдану: жұппен және тақтамен жұмыс
Жұппен жұмыс (№3)
«Біз алыс сапарға шығамыз» деген жағдаят беріледі. Әр жұп өзімен бірге екі ыдыс таңдағандай болады. Тапсырма:
- Бұл ыдыстарда қандай сұйықтық болуы мүмкін екенін анықтау.
- Әр ыдыстың қанша литр сыйдыратынын айту.
- Осыған сүйеніп есеп құрастыру және шығару.
- Шешімін сыныпқа ұсынып, түсіндіру.
Тақтамен жұмыс (№3)
Есепті шығару және соған сәйкес кері есеп құрастыру. Бұл тәсіл қосу мен азайтудың байланысын терең түсінуге көмектеседі.
Дағды:
«Берілгені өзгерсе, сұрағы қалай өзгереді?» деген сұрақ арқылы ойлау.
IV. Бекіту және өзіндік жұмыс
Қайталау (№5)
A және Ә тапсырмаларын ұқсастығы мен айырмашылығын түсіндіре отырып, жазбаша орындау.
Өзіндік жұмыс (№6)
Тапсырманы орындамас бұрын қосу мен азайтудың компоненттерін және олардың нәтиже арқылы байланысын еске түсіру.
Шығармашылық, топтық жұмыс
Шешудің мүмкін нұсқаларын (соның ішінде графиктік түрін де) ұсынып, топ ішінде талқылау. Жұмысты сынып алдында көрсету. Уақыты: 4–5 минут.
Рефлексияға сұрақтар
- Тапсырма қиын болды ма?
- Егер мүмкіндік болса, нені өзгертер едіңдер?
- Бүгін қандай жаңа ұғым үйрендік және оны қайда қолданамыз?
V. Қорытынды және үй тапсырмасы
Қорытындылау: «шамалар сұлбасы»
Сабақты қорытындылау үшін өздеріңе белгілі шамалардың сұлбасын құрастырамыз. Сұлбаны жеке параққа жасап, кейін көрнекі құрал ретінде пайдалануға болады. Басты тірек сөз — шама.
| Шама | Өлшем бірлігі | Мысал |
|---|---|---|
| Ұзындық | см, дм, м | сызғышпен өлшеу |
| Масса | кг | ет, жүн сияқты өнімдер |
| Сыйымдылық (көлем) | л (литр) | сүт, шырын, су |
Үй тапсырмасы
56-бет, №4.