Қазақша рефераттар

Асханалық пышақ

Сабақ туралы

Форматы

Ашық сабақ

Сыныбы

5-сынып

Тақырыбы

Асханалық ыдыстар мен жабдықтар. Мерекелік дастарқанды жабдықтау

Сабақтың мақсаты

Оқушыларды асханалық ыдыстармен таныстыру және мерекелік дастарқанды дұрыс жабдықтауға үйрету.

Білімділік

Жаңа тақырыпты меңгерту арқылы білімді қалыптастыру.

Дамытушылық

Оқушылардың ой-өрісін, қабілетін және шығармашылық дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік

Дастарқан жабдықтау мәдениеті арқылы эстетикалық талғамды арттыру және мәдениеттілікке тәрбиелеу.

Әдіс-тәсілдер

  • Баяндау
  • Түсіндіру
  • Көрсету

Көрнекіліктер

Асханалық ыдыстардың түрлері (тәрелкелер, шыныаяқтар, бокалдар және т.б.).

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушыларды түгендеу, сарамандық жұмысқа дайындығын тексеру.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Алдыңғы тақырып бойынша білімін тексеру үшін жалпы сұрақтар қойылады:

  1. 1.Шай дегеніміз не?
  2. 2.Шайдың пайдасы мен зияны қандай?
  3. 3.Шайдың отаны қай жер?
  4. 4.Шайды қалай сақтау керек?
  5. 5.Шайды неше минут бұқтырып қоямыз?
  6. 6.Шай Шығыс елдеріне қай жылдары тарала бастады?
  7. 7.Кофе дегеніміз не?
  8. 8.Кофені қалай дайындаймыз?
  9. 9.Кофенің отаны қай жер?
  10. 10.«Кофе» сөзі қайдан шыққан?

III. Жаңа сабақ: асханалық ыдыстар мен құралдар

Асханалық ыдыстар қызметіне қарай бірнеше топқа бөлінеді: басытқыларға, бірінші тағамға, екінші тағамға, нан мен ұннан жасалған өнімдерге және ыстық сусындарға арналған ыдыстар.

Басытқыларға арналған ыдыстар

  • Басытқы салатын тәрелкелер
  • Салаттар мен тұздалған тағамдарға арналған шаршы пішінді ыдыстар
  • Селедка салатын ыдыстар
  • Салқын тұздықтар мен қаймаққа арналған ыдыстар

Бірінші тағамға арналған ыдыстар

  • Көже, сорпа құятын ыдыстар
  • Қақпақты сорпа ыдыстары

Екінші тағамға арналған ыдыстар

  • Ет, балық, құс тағамдарына арналған кіші асханалық тәрелкелер
  • Көкөніс және құс тағамдарына арналған үлкен дөңгелек тәрелкелер

Ыстық сусындарға арналған ыдыстар

  • Шай, кофе, какаоға арналған кішкене тәрелкесі бар шыныаяқ
  • Шай құятын шайнек
  • Қайнаған суға арналған шәйнек
  • Шай ішетін кеселер
  • Сүт құйғыш
  • Қант салғыш

Асханалық құралдар: негізгі және көмекші

Асханалық құралдар екіге бөлінеді: негізгі (тамақ ішуге) және көмекші (тағам салуға/үлестіруге).

Негізгі құралдар

  • Бірінші тағамға арналған асханалық қасық
  • Шайға және сүт қосылған кофеға арналған шай қасық
  • Екінші ыстық тағамдарға арналған асханалық шанышқы (балықтан басқа)
  • Басытқы мен салқын тағамға арналған шанышқы (асханалық шанышқыдан кішірек)
  • Десерттік шанышқы (жіңішкелеу және кішірек)
  • Ет тағамдарын турауға арналған асханалық пышақ
  • Басытқыға арналған пышақ (асханалықтан кішірек); десерттік пышақ одан да кіші

Көмекші құралдар

  • Салатқа арналған қасық (асханалық қасықтан үлкенірек)
  • Сұйық тағамды тәрелкеге құюға арналған үлкен қасық (ожау)
  • Сары май жағуға арналған пышақ (ұшы жалпақтау)
  • Ірімшік кесуге/салуға арналған орақ пішінді, тісті шанышқы

Жабдықтау (сервировка) қағидалары

Сервировка (франц. servir — «қызмет ету») — мерекелік дастарқанды ыңғайлы әрі әсем етіп дайындау өнері. Негізгі талап — қонақтарға жайлы жағдай жасау.

Дастарқан мен кеңістік

  • Орындықтар қонақтар еркін қозғалатындай кең орналасуы керек.
  • Үстелге алдымен жұмсақ мата төселіп, үстінен жарғақ немесе жақсы үтіктелген, крахмалданған дастарқан жабылады.
  • Дастарқанның ортаңғы сызығы үстелдің дәл ортасымен түсуі тиіс.
  • Бұрыштары үстелдің қырынан шамамен 25 см төмен түскені дұрыс.

Тәрелке, аспап, бокал

  • Жайпақ үлкен тәрелкелер үстел шетінен 4–5 см ішкері, арасы біркелкі қойылады.
  • Үстіне суық дәмге арналған тәрелке қойылады; пышақ — оң жаққа, шанышқы — сол жаққа.
  • Балық берілсе, арнайы аспаптар қосылады.
  • Бокалдар мен фужерлер тәрелкенің алдына қойылады.

Салфетка және үстелдің ортасы

  • Матадан әсем бүктелген салфетка дәмдік тәрелкенің үстіне қойылады.
  • Арнайы қондырғыдағы салфеткалар үстелдің 2–3 жеріне орналастырылады.
  • Үстел ортасына гүл мен жеміс салынған сауыттар қойылады.
  • Бос орындарға салқын дәмдер, тұздықтар, дәмдеуіштер және ортақ қысқыштар/қасықтар қойылады.

Тағам ұсыну реті

  • Бірінші ыстық тағам берілер алдында суық дәмге арналған тәрелкелер мен аспаптар алынады.
  • Ортақ тағам (әркім өзі алатын) отырған адамның сол жағынан ұсынылады.
  • Екінші тағам терең тәрелкелер мен қасықтар жиналғаннан кейін ғана беріледі.
  • Десерт алдында бокалдар мен фужерлерден басқа ыдыстар жиналып, десерттік тәрелке мен аспаптар қойылады.
  • Шай/кофе ыдыстары десерттік тәрелкенің оң жағына, жоғарғы жиегімен бір сызыққа қойылады.

Фуршет дастарқаны: ұйымдастыру ерекшеліктері

Фуршет — қонақтар тағам мен сусынды өз қалауынша таңдап, тұрып жүріп ішіп-жейтін кең тараған формат. Көбіне іскерлік кездесулерде, тұсаукесерде және кештерде қолданылады.

Ыдыстарды қою тәртібі

  • Алдымен шыны/хрусталь ыдыстар қойылады.
  • Фужерлер үстелдің 2–3 жеріне 10–15 данадан топталып қойылады.
  • Жанына шырын құйылған құты мен стақандар орналастырылады.
  • Гүл және жеміс сауыттарын фужерлер арасына қоюға болады.

Тәрелкелер мен тағамдар

  • Шыны ыдыстардан кейін салқын дәмдік және десерттік тәрелкелер топтап қойылады.
  • Салқын дәмдік тәрелкелер үстел шетінен шамамен 2 см ішкері қойылады.
  • Тағамдар мен сусындар бір үстелде, ал тәрелкелер мен бокалдар үстелдің шет жағында тұрғаны ыңғайлы.
  • Әр тағамның жанында тұздық және қысқыш/қасық сияқты ортақ құралдар болады.

Қарапайым фуршет үлгісі

Ең қарапайым нұсқа — канапе (шамамен 3×3 см өлшемдегі 60–80 г шағын бутерброд), екі түрлі жеңіл басытқы, шай/кофе және жемістер.

Үстел жабдықтауда жиі қолданылатын заттар (тізім)

1. Май жағуға арналған пышақ

2. Нан және майға арналған тәрелке

3. Бірінші тағамға арналған қасық

4. Салқын тағамға арналған шанышқы

5. Негізгі пышақ (барлық тағамға)

6. Негізгі шанышқы (ет, салат)

7. Асханалық пышақ

8. Сәндік (астыңғы) тәрелке

9. Көже құятын (терең) тәрелке

10. Десертке арналған қасық

11. Десертке арналған шанышқы

12. Су ішуге арналған стақан

13. Шампанға арналған бокал

14. Қызыл шарапқа арналған бокал

15. Ақ шарапқа арналған бокал

Кездемелік салфетка: не үшін керек?

Дастарқан жабдықтауда қолданылатын кездемелік салфетка қолданылуына қарай әртүрлі тәсілмен бүктеледі. Негізгі талап — оның тез әрі оңай ашылуы. Салфетка ерінді сүртуге, тізеге жайып қоюға және тазалық ережелерін сақтауға арналған.

Егер қоғамдық тамақтану орнында (дәмханада) нан тәрелкесі берілмесе, төрт қабаттап бүктелген кездемелік салфетканы негізгі тәрелкенің артына орналастыруға болады.

IV. Сарамандық жұмыс

Дастарқанды жабдықтау элементтерін тәжірибе жүзінде орындау: тәрелке, аспап, бокал және салфетканы дұрыс орналастыру.

V. Қорытынды

Сабақ соңында асханалық ыдыстардың қызметін ажырату, негізгі және көмекші құралдарды тану, сондай-ақ мерекелік және фуршет дастарқанының сервировка қағидаларын бекіту.

VI. Үй тапсырмасы

Үйде мерекелік дастарқанның шағын үлгісін жасап, ыдыстар мен аспаптардың орналасу тәртібін сызба немесе фото арқылы дайындап келу.