Сөйлем түрлерін ата
Сабақ тақырыбы: Сөйлем мүшелерінің байланысы
Мақсаты
- Сөйлем туралы алған білімді арттыру және кеңейту; сөйлем ішінен тұрлаулы мүшелерді тауып, оларға дұрыс сұрақ қоя білу дағдысын қалыптастыру.
- Сөздердің қай сөзбен байланысып тұрғанын ажырата білуге үйрету, сөйлемдегі байланыстарды саналы түрде талдауға бағыттау.
- Шығармашылық ойлауды дамыту, сөздік қорды молайту, тіл мәдениетін жетілдіру.
- Білімділікке, ынталылыққа тәрбиелеу және табиғатты сүю құндылығын нығайту.
Сабақтың барысы
1) Психологиялық дайындық
«Көңілімізді көтерейік» тапсырмасы: әр оқушы жанындағы сыныптасының қандай екенін қысқаша жазып, дауыстап оқиды. Кейін жазбалар мониторингке арналған ватманға жапсырылады — оқушылардың аты-жөні осылайша тіркеледі.
Фокус
Жағымды көңіл күй қалыптастыру және сынып ішінде жылы қарым-қатынас орнату.
2) Сабақтың негізгі бөлімі
Табиғатқа көмек: кіріспе әңгіме
Мұғалім табиғатқа көмектесу идеясын ұсынады.
- «Қазір табиғатқа не керек?» — қар.
- «Неліктен? Қардың пайдасы қандай?» — талқылау.
- Әр тапсырма орындалған сайын жерге «қар ұлпаларын» түсіреміз: осылайша жерді көрпеге орап, жылытамыз.
Сөздік диктант (11 сөз)
Оқушылар карточкаға аттарын жазып, сөздік диктантты орындайды. Жұмыстар тексеріліп, мониторинг парағында белгіленеді.
Өткен сабақтарды қайталау: «Ой қозғау»
Сұрақтар
- Сөйлем неден құралады?
- Сөйлем мүшелері дегеніміз не? (ереже)
- Сөйлем түрлерін ата. (лепті, хабарлы, сұраулы)
- Сөйлемнің қандай мүшелері болады?
- Сөйлемнің негізгі, яғни тұрлаулы мүшелерін ата.
- Бастауыш қандай сұрақтарға жауап береді? (ереже)
- Баяндауыш қандай сұрақтарға жауап береді? (ереже)
- Бастауыш пен баяндауыштан басқа мүшелер қалай аталады?
Нәтиже
Оқушылар сөйлемнің құрылымын еске түсіріп, бастауыш пен баяндауышты анықтау арқылы сөйлем мүшелерінің байланысын талдауға дайындалады.
Тірек ой: Тұрлаулы мүшелер — сөйлемнің өзегі; қалған мүшелер сол өзекпен байланысып, мағынаны нақтылайды.
Жаттығу (80-бет, 1-жаттығу)
Сөйлемді көшіріп жазып, сөйлем мүшелеріне талдау жасау.
Мысал
Айбек кітап оқыды.
«Т әдісі» бойынша топтау
Сөйлемдерді екі топқа бөлу: сөйлемдегі сөздердің байланысы дұрыс және қате.
Дұрыс
Сөздер мағына және грамматика жағынан үйлеседі.
Қате
Байланыс бұзылған; сұрақ қою қиын немесе мағына сәйкес емес.
Жаттығу (81-бет, 3-жаттығу)
Тақта алдында орындау: сөйлемдегі сөздердің байланысын сызбамен көрсету және байланыстарды ауызша түсіндіру.
Оқушы әрекеті: сөздерге сұрақ қоя отырып, қай сөздің қай сөзге бағынып тұрғанын анықтайды және схемамен көрсетеді.
Жазылым: «Бес жолды стратегия» (тақырып: Табиғат)
- 1 Тақырыпқа байланысты «қоқыс үйіндісі» (сөздер банкі) ұсынылады.
- 2 Әр оқушы сол сөздерді пайдаланып сөйлемдер құрайды.
- 3 Бір-бірінің сөйлемдерін оқып, көркем сөздер қосып, мәтінді өңдейді.
- 4 Жұптық жұмыс: қателерін тауып, түзетеді.
- 5 Презентация: оқушы «автор орындығында» өз шығармасын оқиды.
Неге бұл тәсіл тиімді?
- Сөйлем құраудағы байланысты саналы қолдануға үйретеді.
- Тілдік қателерді бірлесе түзету арқылы сауаттылықты арттырады.
- Табиғат тақырыбы арқылы тәрбиелік мән береді.
3) Рефлексия және бағалау
«Күн сәулелері» әдісі
Барлығымыз өзімізді күннің сәулесіміз деп елестетеміз. Әр сәулеге бүгін сабақта не үйренгенін қысқаша жазып, тақтаға іледі.
Бағалау
Оқушылардың жұмыстары (диктант, жаттығулар, сызба, жазылым және таныстырылым) нәтижесі бойынша қорытынды бағалау жүргізіледі.
Бағалау өлшемдері: сөйлем мүшелерін дұрыс табу, дұрыс сұрақ қою, сөздердің байланысын дәл көрсету, сауатты жазу, ойды жүйелі жеткізу.