Паскаль тілінде пайдалануға болатын жиым элементтерінің типі

Хромтау ауданы • Көктау ауылы

Нұрлы-көш орта мектебі

Информатика пәні мұғалімі: Бисеналина Нұргүл

Сынып: 9 Сабақ тақырыбы: Массивтер (жиымдар) Сабақ түрі: Жаңа сабақты меңгерту

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Кестелік шамалар және алгоритмдегі кестелік шамаларды Паскаль тілінде программалау жолдары мен әдістері туралы түсінік қалыптастыру.
ARRAY операторы арқылы программалауды үйрену және бекіту.
Бірөлшемді және екіөлшемді жиымдар туралы ұғым қалыптастыру.

Дамытушылық

Математикалық модель құру арқылы программаны сапалы жазу дағдысын қалыптастыру.
Жиым элементін берілген қасиет бойынша іздеу және сұрыптау туралы түсінік қалыптастыру.
Есептерге программа жазып, компьютерде орындау дағдысын дамыту.

Тәрбиелік

Программа мәтінін экранға және дәптерге жазуда эстетиканы сақтауға баулу.
Ұқыптылыққа және адамгершілікке тәрбиелеу.

Сабақтың барысы

1 Ұйымдастыру кезеңі
2 Өткен сабақты сұрау
3 Жаңа сабақ
4 Практикалық жұмыс
5 Тапсырма орындау
6 Сабақты бекіту
7 Үйге тапсырма
8 Қорытынды

Үй жұмысы (өткен тақырып)

Циклдің ілесу шарты

Цикл орындалуын тоқтататын немесе жалғастыратын шарттың мағынасы.

Repeat операторы

Қайталау блогын кемінде бір рет орындайтын цикл құрылымы.

Жаңа сабақ: Кестелер және жиымдар

Кесте (массив) деген не?

Алгоритм құру және программа жазу барысында жиі қолданылатын негізгі объектілердің бірі — кестелер (массивтер). Кестеде бір атаумен біріктірілген біртекті элементтер сақталады.

Негізгі терминдер

Жиым элементі: nc[i]
Индекс: элементтің реттік нөмірі (i)

Мысал

nc[2] = 3.5

Кесінді (диапазон) мысалы

nc[4..6] = {0, 91, -75}

Кестелердің (массивтердің) түрлері

Сызықтық кесте

Элементтері бірінен кейін бірі (жол бойымен) немесе бір-бірінің астына (баған бойымен) орналасады. Мысал: прогрессиялар, оқушылар тізімі.

Тік төртбұрышты кесте

Элементтері жол мен бағанның қиылысындағы ұяшықтарда орналасады. Мысал: көбейту кестесі, сабақ кестесі.

Паскаль тілінде жиымды сипаттау

Негізгі параметрлер

Типі: сандық, символдық, логикалық.
Өлшемі: бірөлшемді, екіөлшемді және т.б.
Көлемі: әр өлшемдегі элементтер саны.

Жазылу үлгісі

Жиымды сипаттау үшін array of тіркесі қолданылады.

type
  T = array[индекс_типі] of элемент_типі;

var
  A: T;

Ескерту

Индекс типі ретінде шектеулі (саналатын) типтер қолданылады. Жиым элементіне қол жеткізу үшін индекс беріледі. Индекс тұрақты, айнымалы немесе өрнек түрінде болуы мүмкін.

var
  X: array[1..10] of integer;

Жылдам тапсырмалар (түсінуді тексеру)

№	Тапсырма
1	Массив атын жазыңдар.
2	Массивті сипаттаңдар (индекс аралығы және элемент типі).
3	Массивтің жұп индексті элементтерінің нөмірлерін көрсетіңдер.
4	x[3] = x[1] + x[8] өрнегін түсіндіріңдер.
5	x[7] = sqrt(x[6]) өрнегін түсіндіріңдер.
6	Массивтің тақ индексті элементтерінің нөмірлерін көрсетіңдер.

Есеп 1

10 бүтін саннан тұратын тізбектің арифметикалық ортасын табатын программа құрыңдар.

Практикалық жұмыс

PROGRAM ORTA;
VAR
  X: array[1..10] of integer;  {массивті сипаттау бөлімі}
  I: integer;                  {I — бүтін типті}
  S: real;                     {S — нақты типті}
BEGIN
  S := 0;

  Writeln('Бос орын арқылы 10 сан енгізіңдер:');
  For I := 1 to 10 do
  Begin
    Read(X[I]);        {массив элементтерін енгізу}
    S := S + X[I];     {қосындыны есептеу}
  End;

  S := S / 10;         {арифметикалық ортасын есептеу}
  Writeln('S = ', S:5:2);
END.

Назар аударыңдар

Мәтіндегі бастапқы нұсқада 5 сан енгізу көрсетілген, бірақ массив 1..10 болғандықтан, 10 сан енгізу дұрыс.
Орта мәнді есептеу үшін S := S / 10 қолданылады.

Бекіту: бақылау сұрақтары

1. Жиым деп нені айтады?
2. Паскаль тілінде жиымдар қалай сипатталады?
3. Жиым элементтерінің орны қалай анықталады?
4. Индекс дегеніміз не?
5. Жиым элементтері мен индекстерінің типтері қандай болуы тиіс?

Үйге тапсырма

Негізгі тапсырма

5.4 тақырып бойынша №2 есеп.

Бағалау

Оқушылардың практикалық жұмысы мен жауаптарына қарай бағалау жүргізіледі.

Қажет болса, материалдың толық нұсқасын жүктеп алуға болады.