Оқушылардың құқық бұзушылығын алдын алу, ата - аналардың құқықтық тәрбиесін арттыру
І бөлім. Кіріспе әңгіме
Құрметті ата-аналар мен ұстаздар! Ашық есік форматындағы жиналысымызға қош келдіңіздер. Бұл басқосу — бала тәрбиесіне бейжай қарамайтын, ортақ жауапкершілікті сезінетін жандардың кездесуі.
Бүгін біз тәрбие қалай қалыптасатынын және оған қандай факторлар әсер ететінін талқылаймыз. Тақырыптың дәл осылай алынуы кездейсоқ емес: құқық бұзушылықтың алдын алу — мектеп пен отбасының бірлескен, жүйелі жұмысына сүйенетін маңызды бағыт.
Құқықтық тәрбие дегеніміз не?
Құқықтық тәрбие — жасөспірімнің құқықты ұғынуына, құқықтық санасының қалыптасып дамуына ықпал ететін тәрбие жүйесі. Ол тұлғаны заңды құрметтеуге, қорғауға және орындауға дағдыландырады.
Бұл үрдіс ең алдымен отбасында басталып, мектеп табалдырығында жалғасады.
Құқықтық мәдениеттің негізгі белгілері
- Заң нормаларын білу.
- Заң нормаларын орындау және бұзбау.
- Заңның күшіне сену және құқықтық жауапкершілікті сезіну.
Құқықтық мәдениеті дамыған тұлға — құқықтық мемлекеттің үлгілі азаматы.
Маңызды ескерту
А. С. Макаренконың пікірі бүгін де өзекті: қайта тәрбиелеу ең қиын жұмысқа айналмас үшін, әуелден дұрыс тәрбие беруге ұмтылу қажет.
Құқық пен тәрбиенің өзара байланысы көбіне ата-аналар мен ұстаздардың бірлескен, бір бағыттағы әрекеті арқылы жүзеге асады.
Құқықтық тәрбиені жүзеге асырудағы талаптар
1) Заңдарды білу
Бала мен ата-ананың құқықтары мен міндеттері заңнамалық құжаттарда нақты белгіленген. Баланың құқықтарын білумен қатар, ата-ананың міндеттерін де түсіну — алдын алу жұмысының тірегі.
Ата-аналарға арналған қысқаша жаднама
Төмендегі баптар ата-аналардың жауапкершілігі мен кәмелетке толмағандарға қатысты шектеулерді еске салады. (Мәтін ақпараттық мақсатта берілді.)
111-бап. Тәрбиелеу және оқыту міндеттерін орындамау
- Дәлелді себептерсіз міндеттерді орындамау айыппұлға әкеп соғады (айлық есептік көрсеткіштің 5–10 мөлшерінде).
- Егер бұл әрекеттер кәмелетке толмағанның алкоголь, есірткі, психотроптық заттарды ұдайы қолдануына, қаңғыбастыққа, қайыршылыққа не құқық бұзушылық жасауына әкеп соқса — айыппұл мөлшері өседі (20 АЕК).
112-бап. Кәмелетке толмағанды мас күйге жеткізу
Ата-аналардың немесе өзге де адамдардың кәмелетке толмағанды мас болу күйіне дейін жеткізуі айыппұлға әкеп соғады (20–50 АЕК).
112-1-бап. Түнгі уақытта ойын-сауық мекемелерінде болуына жол беру
Кәмелетке толмағандардың заңды өкілдерінсіз түнгі уақытта (22:00–06:00) ойын-сауық мекемелерінде болуына жол беру үшін мекемелердің жауапты тұлғаларына айыппұл қарастырылады.
330-бап. Ұсақ бұзақылық
Қоғамдық орындарда былапыт сөйлеу, қорлау, тиісу, қоғамдық орындарды ластау және тыныштықты бұзатын өзге де әрекеттер айыппұлға немесе әкімшілік қамауға әкеп соғуы мүмкін.
331-бап. Кәмелетке толмағандар жасаған бұзақылық
14–16 жас аралығындағы кәмелетке толмаған жасаған бұзақылық үшін ата-анасына немесе оны алмастыратын тұлғаларға айыппұл қолданылуы мүмкін (2–5 АЕК).
336-3-бап. Түнгі уақытта ойын-сауық мекемелерінде болуы
- Заңды өкілінсіз 22:00–06:00 аралығында ойын-сауық мекемесінде болуы ескертуге әкеп соғуы мүмкін.
- Бір жыл ішінде қайталанса — айыппұл (5–10 АЕК).
336-4-бап. Заңды өкілінсіз түнгі уақытта тұрғын жайдан тыс жерде болуы
- 23:00–06:00 аралығында тұрғын жайдан тыс жерде болуы — ескерту.
- Қайталанса — айыппұл (5 АЕК).
ІІ бөлім. Тренинг
1) «Ыстық алақан»
Біреуіміз ана немесе әке, екіншіміз бала рөлінде боламыз. Алақандарымызды бір-біріне түйістіріп, не сезінгенімізді айтамыз. Еркелету сөздерін, жылы фразаларды жағымды тілмен жеткіземіз.
2) Қимыл арқылы жауап беру
«Иә» десеңіздер — қолды жоғары көтеріп, шапалақтаймыз.
«Жоқ» десеңіздер — қолды алдымызға соғамыз.
- Газет мақалаларынан, телебағдарламалардан тәрбиеге қатысты материалдарды оқып, көріп жүрсіздер ме?
- Бала тәрбиесіне не көбірек ықпал етеді? (Отбасы десеңіздер — шапалақ; қоршаған орта, қоғам десеңіздер — алдымызға соғамыз.)
- Бала тәрбиелеу жауапкершілігі кімде? («Әке» — шапалақ; «ана» — алдымызға соғу; «екеуі» — қолды жоғары көтеріп түйістіру.)
ІІІ бөлім. Рефлексия
«Соңғы сөзді мен айтайын…»
Жиналыс басында таңдалған мақал-мәтелдердің біреуін негізге алып, шағын әңгіме құрастырамыз.
Ісін өндіре алмаған қырсыз бала, қырсығын әкесінен іздейді.
Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің.
Балаңды беске дейін ештеңеден тыйма, бестен он үшке дейін құлыңдай қина, он үштен ары сырласыңдай сыйла.
Жақсы бала — сүйініш, жаман бала — күйініш.
Атаңа не қылсаң, алдыңа сол келер.
Қосымша ойлануға арналған тапсырма: «Өмірде кім ыстық? Не нәрсе ыстық? Не нәрсе қажет?» атты шағын талқылау ойыны.
Қорытынды
Отбасы — адам үшін ең жақын әлеуметтік орта. Ол дәстүрлердің, жағымды өнегелердің, мұралар мен салт-дәстүрлердің сақтаушысы. Бала ең алғаш өмірмен және қоршаған ортамен отбасында танысып, мінез-құлық нормаларын осы ортада игереді.
Отбасы — баланың азамат болып қалыптасуының негізі. Ата-ана мен отбасы мүшелері нәресте дүниеге келген күннен бастап, оның өміріне қамқорлық жасап, болашағын жоспарлайды және саналы азамат болып өсуі үшін қажетті жағдай жасайды. Балаға жамандықтан жиренуді үйрету, бойына мәдени құндылықтар мен адамгершілік қасиеттерді сіңіру — күнделікті үлгі арқылы жүзеге асатын жұмыс.
Сөз түйіні
А. Сухомлинскийдің ойы осы бағыттағы ең дәл қорытындыны береді: тек ата-аналармен бірлесе отырып, ортақ күш-жігерді біріктіру арқылы ғана мұғалімдер балаларға үлкен адамдық бағыт бере алады.