Мектепке дейінгі балалардың денсаулығын нығайту үлкен жәрдем беретін музыкалық - ритмитикалық ойындар
Ақтөбе қаласындағы №3 «Ертегі» мектепке дейінгі ұйымының меңгерушісі, А. Байтұрсынов атындағы медаль иегері — Мұханбетқалиева Бибігүл Қыдырғалиқызы.
Нәтижеге бағытталған білім берудегі кәсіби құзыреттілік: ойын арқылы тәрбиелеу тәжірибесі
Мектепке дейінгі педагогиканың теориялық және практикалық мақсаты — жас ұрпақты жан-жақты тәрбиелеу, ой-өрісін және сана-сезімін кеңейту, өмірге қажетті білім мен дағдыларға үйрету. Осы мақсатқа жетудің ең табиғи, ең пәрменді жолдарының бірі — ойын.
Ұлы педагог А. С. Макаренко: «Баланың өмірінде ойынның маңызы зор. Үлкендер үшін жұмыстың, қызметтің маңызы қандай болса, балалар үшін ойынның маңызы сондай», — деп атап көрсеткен.
Ойынның бала дамуына ықпалы
Балалық шақ — қиял мен ізденіске толы «қызықты әлем». Осы кезеңде бала ойын арқылы өзін танып, мінезін реттеуді үйренеді, айналасын жаңаша қабылдайды. «Менімен ойнашы» деген өтінішті біз балалардан жиі естиміз. Үлкен адам бір сәт «қасқыр», «дәрігер», «дүкенші» рөлін қабылдаса, бала үшін бұл — сенім мен қуаныштың бастауы.
Шығармашылық және қиял
Ойын барысында бала жаңа сюжет құрастырады, бейне жасайды, елестету қабілетін дамытады.
Әлеуметтік дағды
Келісу, кезек күту, топпен әрекет ету, ортақ ережеге бағыну дағдысы қалыптасады.
Ерік-жігер және өзін-өзі басқару
Мақсат қою, соған талпыну, тәртібін реттеу — мектепке дайындықтың маңызды бөлігі.
Бала өмірінің алғашқы 6–7 жылы — ең жауапты кезең. Осы уақытта ақыл-ой қабілеті, адамгершілік қасиеттері, эстетикалық сезімдері қалыптасады. Сондықтан қызықты, мазмұнды сабақ, еңбек және ойын процесі өзара байланысып, бірін-бірі толықтыруы қажет. Ойын — тәрбиелеудегі ең тиімді амалдардың бірі.
Ойын — тәрбиенің пәрменді құралы
Балабақшадағы тәрбие бағдарламасында ойынның орны ерекше: ол баланың денесі мен психикасының жетілуіне, жеке тұлғалық дамуына, балалар қауымдастығының қалыптасуына ықпал етеді. Бала ойын арқылы күш-жігерін шыңдап, қоршаған заттар мен құбылыстардың мәнін түсіне бастайды, еңбек дағдыларына жақындайды.
Тәрбиеші үшін негізгі сұрақтар
- Нені ойнатамыз?
- Қашан және қандай жағдайда?
- Қалай ұйымдастырамыз және қанша уақытқа?
Ойын процесінде балалардың жағымды мінез-құлық белгілері қалыптасады: адалдық, мақсатқа жетуге талпыныс, көпшілік мүддесімен санасу, өзгені тыңдау, көмек көрсету. Бұл қасиеттер өмірлік тәжірибеге айналуы үшін ойын түрлері педагогтың мақсатты қолдауымен жүйелі қолданылуы тиіс.
Денсаулықты нығайтудағы қимылды ойындардың орны
Салауатты өмір салтын қалыптастыру — тәрбие жұмысының өзекті бағыты. Дене шынықтыру жаттығуларына ынталандыру, қимылды ойындарды күн тәртібіне енгізу арқылы балалардың денсаулығын нығайтуға болады. Қимылды ойындар ептілік, шапшаңдық, төзімділік сияқты қабілеттерді жетілдіріп, кеңістікті бағдарлай білуін дамытады.
Қимылды ойындардың топтары
- Сюжеттік (тұрмыстық, өндірістік, құрылыс, табиғи материалмен, ойын-сауық түрлері)
- Сюжетсіз (қуыспақ, жасырынбақ, жарыс элементтері бар ойындар)
- Аттракцион (көңілді жарыс түріндегі ойындар)
Мысалдар
Сюжеттік ойындар
«Жапалақтар мен қарлығаштар», «Көбелектер мен гүлдер», «Алтын қақпа».
Сюжетсіз ойындар
«Затты алмастыру», «Бәйге», «Күміс алу», эстафеталар; орамал, доп, резеңке сияқты құралдармен ойындар.
Аттракцион ойындары
«Көңілді аспазшылар», «Жүргізуші».
Егер бала таңертеңгілік жаттығуға ерінсе, тәрбиеші оны ойын түрінде ұйымдастыра алады. Бала мұндай «ойын-жаттығуды» қуана қабылдайды. Мысалы: «Жаңа қуыршақ» (5–7 жас).
Музыкалық-ритмикалық және дидактикалық ойындар
Денсаулықты нығайтуға музыкалық-ритмикалық ойындар да үлкен көмек береді. Сергіту сәттерін әнмен, ырғақпен үйлестіру балалардың көңіл күйін көтеріп, қозғалыс белсенділігін арттырады.
Оқытудағы ойын тәсілдері
Сабақта ойын элементтерін қолдану арқылы көптеген дидактикалық ойындарды (лото, домино, мозаика және т.б.) жүйелі ұйымдастырып, балалардың ойнай білу мәдениетін қалыптастыруға болады.
«Өзің құрастыр»
Құрастыру, салыстыру, ойлау дағдысын дамытады.
«Кілем дүкені»
Пішін, өрнек, түс үйлесімін ажыратуға үйретеді.
Геометриялық пішіндер
Түр-түс, өлшем, кеңістік ұғымдарын бекітеді.
Қарапайым материалдардан ойын құрастыру
Барлық ойыншықты сатып алу әрдайым мүмкін емес. Сондықтан балалармен бірге қоршаған орта материалдарын пайдаланып, ойын құралдарын жасау — әрі үнемді, әрі шығармашылыққа баулитын тиімді тәсіл.
Идеялар
- Бидаймен ойын: «Золушка»
- Жапырақпен ойын: «Алақан»
- Ілгек пен жіппен ойын: «Карусель»
- Көне ашықхат, қорап, газет сияқты материалдардан құрастыру
Дамытушылық, логикалық және саусақ ойындары
Балаларды оқытуда дамытушылық ойындардың, есте сақтау мен тілдік қабілетті қолдайтын тапсырмалардың (РТВ бағытындағы ойындар) орны ерекше. Олар баланың ойлауын жүйелейді, зейінін тұрақтандырады, салыстыру және қорытынды жасау дағдысын қалыптастырады.
Логикалық ойындар
- «Сиқырлы шеңбер»
- «Не артық?»
- «Егіздер»
- «Төртбұрышты жина»
Саусақ және тілдік ойындар
- «Попугай»
- «Жоғалған әріп»
Ойын арқылы адамгершілікке тәрбиелеу
Ойын — тек оқыту мен дамытудың құралы емес, ол тәрбиенің де өзегі. Бала көпшілік ішінде өмір сүруді, айналасына қайырымды болуды, адалдықты, қиын кезде көмек қолын созуды ойын үстінде меңгереді. Өзгенің сөзін тыңдау, қуанышын бөлісу, өз ойы мен басқа адамның ойын салыстыру — сыйластық мәдениетінің негізі.
Сахналық ойындардың мүмкіндігі
Үлкенге көмек беру, кішіге қамқор болу, «не жақсы, не жаман» екенін ажырату сияқты құндылықтарды бекітуде сахналық ойындар тиімді қолданылады.