Қазақша рефераттар

Тікелей кесімді жүйе

Ұйымдастыру кезеңі

Уақыты

5 минут

Негізгі әрекеттер

  • Оқушыларды түгендеу.
  • Сабаққа назарын аудару.

Жалақы ұғымы және құрылымы

Жалақы — еңбек үшін төлем. Ол еңбек шарты мен лауазымдық нұсқаулықта белгіленген көлемге сәйкес қызметкердің орындаған жұмысы үшін төленеді.

Негізгі еңбек ақы

Нақты жұмыс істеген уақыты, орындалған жұмыс көлемі және өнімнің саны мен сапасы үшін тарифтік ставкалар, қызметақылар немесе кесімді бағалар бойынша есептеледі.

  • Тарифтік ставка/қызметақы/кесімді баға немесе орташа табыс бойынша есептелген жалақы.
  • Еңбек өтілі үшін үстеме ақы.
  • Жұмыс жағдайының өзгеруіне байланысты қосымша төлемдер (материал сәйкессіздігі, өңдеудің күрделілігі, құрал-сайман мен жабдықтың қолайсыздығы).
  • Кесімді ақы алушыларға үстемелі бағалар бойынша қосымша ақы.
  • Ақшалай/натуралды сыйақылар мен белгіленген тәртіп бойынша төленетін үстемелер.
  • Мерзімінен тыс және түнгі уақыттағы жұмысқа қосымша ақы.
  • Жұмысшының кінәсі жоқ тұрып қалуға төлем.

Қосымша еңбек ақы

Қызметкердің нақты жұмыс істемеген уақытына Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес есептеліп төленеді.

  • Баласын емізетін аналардың жұмысындағы үзіліс уақытына төлем.
  • Жасөспірімдердің қысқартылған жұмыс сағаттарына төлем.
  • Мемлекеттік және қоғамдық міндеттерді орындауға жұмсалған уақытқа төлем.
  • Негізгі және қосымша демалыстар уақытына төлем.
  • Пайдаланылмаған демалыс үшін өтемақы.
  • Жұмыстан босатылғанда төленетін жәрдемақы.

Әлеуметтік төлемдер және еңбек ақы қоры

Қызметкерлер жалақыдан бөлек әлеуметтік сақтандыру қаражаттары есебінен уақытша еңбекке жарамсыздық бойынша жәрдемақы алуы мүмкін. Негізгі және қосымша еңбек ақылар еңбек ақы қорын құрайды.

Еңбек ақы қорының құрамына жалақының барлық түрлері, сыйақылар, үстемелер, қосымша ақылар және заңнамаға сәйкес жұмыс істемеген уақыт үшін есептелген төлемдер, сондай-ақ ақшалай немесе натуралды түрде берілетін жеке әлеуметтік жеңілдіктер кіреді.

Жоспарлы жалақы қоры

Кәсіпорынның жоспары (болжамы) бойынша белгіленген еңбек ақы төлеу шығыстарының сомасы.

Есептік жалақы қоры

Есепті кезеңде қызметкерлерге нақты төленуге тиіс еңбек ақының сомасы.

Еңбек ақыны төлеу нысандары

1) Мерзімдік нысан

Уақытқа негізделген

Еңбек ақы жұмыспен өтелген уақытқа қарай тарифтік ставкалар немесе қызметақылар бойынша есептеледі.

Қолданылатын жағдайлар

  1. 1.Жұмысшы өнім көлемінің артуына тікелей әсер ете алмайды.
  2. 2.Кесімді бағалауға қажетті шығарылым көрсеткіштері толық емес.
  3. 3.Жұмыс уақыты қатаң бақыланып, нақты жұмыс істеген уақыт дәл есепке алынады.
  4. 4.Дұрыс тарифтендіру қажет (біліктілік разряды орындалатын жұмыс разрядына сай болуы).
  5. 5.Қызметкерлерге еңбекақы төлеуде кең қолданылады.

Жай мерзімдік

Тек нақты жұмыс істеген уақыт пен тариф/қызметақыға сүйенеді.

  • Сағаттық ақы
  • Күндік ақы
  • Айлық ақы

Мерзімдік-сыйақылық

Уақытпен қатар еңбек нәтижесі де ескеріледі (көрсеткішке жеткені үшін сыйақы беріледі).

2) Кесімді нысан

Өнімге негізделген

Өндірілген өнімді есептеуге болатын жұмысшыларға қолданылады (мысалы, токарь, тігінші, тас қалаушы).

Кесімді төлеу жүйелері

  1. 1.Тікелей кесімді жүйе
  2. 2.Кесімді-сыйақылық жүйе
  3. 3.Ілгерішіл (үдемелі) кесімді жүйе
  4. 4.Жанама кесімді жүйе
  5. 5.Аккордтық жүйе

Практикалық есептер (үй тапсырмасын тексеру)

Төмендегі есептер еңбек ақыны есептеу логикасын бекітуге арналған. Формулалар мен есептеу қадамдары нақты көрсетілген.

Есеп 1 — Айлық қызметақы бойынша

Берілгені

Қызметақы: 11 300 тг

Айдағы жұмыс күні: 26

Нақты жұмыс істегені: 20 күн

Есептеу

Орташа күндік: 11 300 / 26 = 434,62 тг

Жалақы: 434,62 × 20 = 8 692,40 тг

Нәтиже

8 692,40 тг

Есеп 2 — Тұрып қалуды қысқартуға сыйақы

Берілгені

Жұмыс уақыты: 180 сағ

Тариф: 100 тг/сағ

Норма: 5%

Нақты тұрып қалу: 3%

Сыйақы: тарифтің 20%-ы

Есептеу

Мерзімдік ақы: 180 × 100 = 18 000 тг

Әрбір 1% үшін: 20% / 5% = 4%

Қысқарту: 5% − 3% = 2%

Сыйақы пайызы: 4% × 2 = 8%

Сыйақы: 18 000 × 8% = 1 440 тг

Нәтиже

Айлық еңбек ақы: 18 000 + 1 440 =

19 440 тг

Есеп 3 — Материал үнемдеуге сыйақы

Берілгені

Жұмыс уақыты: 180 сағ

Тариф: 100 тг/сағ

Материал үнемі: 1 200 тг

Сыйақы: 35%

Есептеу

Мерзімдік ақы: 180 × 100 = 18 000 тг

Сыйақы: 1 200 × 35% = 420 тг

Ескерту: бастапқы мәтінде 42 000 тг деп қате көрсетілген.

Нәтиже

Айлық еңбек ақы: 18 000 + 420 =

18 420 тг

Есеп 4 — Бұйрық бойынша сыйақы (15%)

Берілгені

Жұмыс уақыты: 160 сағ

Тариф: 100 тг/сағ

Сыйақы: 15%

Есептеу

Тарифтік ақы: 160 × 100 = 16 000 тг

Сыйақы: 16 000 × 15% = 2 400 тг

Нәтиже

Айлық еңбек ақы: 16 000 + 2 400 =

18 400 тг

Есеп 5 — Кесімді ақы (дана бойынша)

Берілгені

Бөлшек саны: 30 дана

Бір дана бағасы: 250,56 тг

Есептеу

Еңбек ақы: 30 × 250,56 = 7 516,80 тг

Ескерту: бастапқы мәтінде баға 205,56 тг деп қате жазылған.

Нәтиже

7 516,80 тг

Есеп 6 — Бригада бойынша кесімді еңбек ақыны бөлу

Берілгені

  • 2 машина жиналды.
  • 1 машинаның бағасы: 8 040,40 тг
  • Ахметов (6-разряд): 80 сағ, тариф 100 тг/сағ
  • Ким (5-разряд): 60 сағ, тариф 80 тг/сағ
  • Петров (3-разряд): 70 сағ, тариф 56 тг/сағ

Есептеу

  • Бригаданың кесімді еңбекақысы: 8 040,40 × 2 = 16 080,80 тг
  • Тариф бойынша: 8 000 + 4 800 + 3 920 = 16 720 тг
  • Бөлу коэффициенті: 16 080,80 / 16 720 ≈ 0,9618

Ескерту: бастапқы мәтінде коэффициент 0,96 деп дөңгелектелген және Петровтың сомасы дәл емес көрсетілген.

Қызметкер Тарифтік сома (тг) Коэффициент Есептелген сома (тг)
Ахметов 8 000 0,9618 7 694,26
Ким 4 800 0,9618 4 616,56
Петров 3 920 0,9618 3 769,98
Жиыны 16 720 — 16 080,80

Бекіту және қорытындылау тапсырмалары

Сөзжұмбақ

Сабақты қорытындылау кезеңінде сөзжұмбақ арқылы негізгі ұғымдарды қайталау.

№2 есеп — Мерзімдік еңбек ақы

Мақсаты: жұмысшыға мерзімдік еңбек ақы есептеу тәртібін меңгеру.

  • III разрядты электр жөндеуші: Оспанов Қ.Қ.
  • Табельдік №: 1012
  • Айдағы нақты жұмыс күні: 17 күн (айда 23 күн)
  • Айлық тарифтік ставка: 25 760 тг

№3 есеп — Кесімді үдемелі жүйе

Мақсаты: кесімді үдемелі жүйе бойынша еңбек ақы есептеуді меңгеру.

Берілгені

  • Жұмыс күні: 18 күн
  • Шығарылған өнім: 280 бөлшек
  • Күн ұзақтығы: 7 сағат
  • Норма уақыты: 40 минут/бөлшек
  • Кесімді баға: 150 тг

Үдемелі баға шарты

  • Норма 10% артық орындалса — кесімді баға 15%-ға өседі.
  • Егер норма 10%-дан да жоғары орындалса — кесімді баға 25%-ға өседі.

Есептің шешуін кесте түрінде рәсімдеу ұсынылады: базалық өнім, артық орындалған өнім, қолданылған баға және қорытынды еңбек ақы.

Үй тапсырмасы

  1. 1Еңбек ақының түрлерін атаңыз.
  2. 2Бухгалтерлік есепте еңбек ақы төлеудің нысандарын атаңыз.
  3. 3Жай мерзімдік еңбек ақыны сипаттаңыз.
  4. 4Мерзімдік-сыйақылық еңбек ақыға түсінік беріңіз.
  5. 5Кесімді еңбек ақыны сипаттаңыз.

Бағалау және дерек

Бағалау

Сабақ соңында (шамамен 5 минут) тапсырмалардың орындалуына қарай бағалау жүргізіледі.

Оқу орны және оқытушы

Атырау қаласы, Саламат Мұқашев атындағы Атырау политехникалық колледжі

Арнайы пән оқытушысы: Исмагулова Назгүл Куткожаевна