Білімді бекіту
7-сынып қазақ тілі: жылдық жоспардан бөлім
Бұл материал 7-сыныпқа арналған қазақ тілі пәні бойынша күнделікті сабақ жоспарларының бір бөлігі. Төменде бөлім тақырыптары және «Есімшенің сөйлемдегі қызметі» тақырыбына құрылған аралас сабақтың ықшамдалған, өңделген жоспары берілді.
Бөлім тақырыптары
- 56. Есімшенің сөйлемдегі қызметі
- 57. Көсемшенің түрленуі
- 58. Көсемшенің сөйлемдегі қызметі
- 59. Диктант
- 60. Қатемен жұмыс
Сабақ тақырыбы: Есімшенің сөйлемдегі қызметі
Есімше әрі есім, әрі етістік мәнінде қолданылатындықтан, сөйлемде түрлі синтаксистік қызмет атқара алады.
Сабақ түрі
Аралас сабақ
Сабақтың мақсаттары
- Білімдік: есімшенің сөйлемде атқаратын қызметін түсіндіру, сөйлемдерді синтаксистік талдауға машықтандыру.
- Дамытушылық: оқушылардың ойлау қабілетін, сабаққа қызығушылығын арттыру; негізгі мәселелерге назар аударуға үйрету.
- Тәрбиелік: сауатты әрі көркем жазуға дағдыландыру.
Әдіс-тәсілдер және ресурстар
Әдістер
Сұрақ–жауап, түсіндіру, талдау
Көрнекілігі
Кеспе қағаздар, кестелер
Пәнаралық байланыс
Әдебиет
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылармен амандасу, қатысымды тексеру, оқу құралдарын қарау. Сынып тазалығына мән беру және оқушылардың зейінін сабаққа шоғырландыру.
2) Үй тапсырмасын пысықтау
Үйге берілген жаттығуды тексеру. Кеспе қағаздар арқылы жауап алу және алдыңғы тақырыптарды еске түсіру.
Қайталау сұрақтары
- 1 Бұйрық рай дегеніміз не?
- 2 Рай категориясы дегеніміз не?
- 3 Райдың неше түрі бар?
- 4 Ашық рай қалай жасалады?
- 5 Есімше қандай жұрнақтар арқылы жасалады?
3) Жаңа сабақты түсіндіру
Есімше есім сөздердің де, етістіктің де қасиетін сақтайды. Сондықтан сөйлем ішінде бастауыш, баяндауыш, толықтауыш, анықтауыш, пысықтауыш қызметтерін атқара алады.
Бастауыш
Есімше атау септікте тұрып, заттанып, бастауыш қызметін атқарады.
Мысал: Үнсіз күліп тұрған — бағанағы шәкірт бала.
Баяндауыш
Есімше жіктеліп келіп, сөйлемнің баяндауышы болады.
Мысал: Екеуі де жарытып, тіс жарып сөйлемейтін.
Толықтауыш
Есімше атау мен іліктен өзге септіктердің бірінде тұрып, толықтауыш қызметін атқарады.
Мысал: Ұялғанды, жауап айтпағанды кешірмейтін әке мінезі Абайға мәлім.
Анықтауыш
Есімше зат есіммен тіркесіп келіп немесе ілік септікте тұрып, анықтауыш қызметін атқарады.
Мысал: Көшкен ауылды іздеп табалық.
Пысықтауыш
Есімше барыс, жатыс, шығыс, көмектес септіктерінің бірінде тұрып немесе шылаулармен тіркесіп келіп, пысықтауыш болады.
Мысал: Білмекке кетті көңілі жөнін сұрап.
4) Жаттығулар мен практикалық жұмыс
Жаттығумен жұмыс
192-жаттығу: есімшелерге тұлғалық талдау жасап, олардың сөйлемнің қай мүшесі болып тұрғанын анықтау.
Жеке жұмыс
Мақал-мәтелдердегі есімшелердің есім сөздерше түрленген тұлғаларына талдау жасау.
Мақал-мәтелдер
- 1) Тойдың болғанынан боладысы қызық.
- 2) Қолы қимылдағанның аузы қимылдар.
Тақтамен жұмыс
Тәуелденген есімшелерді қатыстырып сөйлем құрастыру және морфологиялық талдау жүргізу:
5) Білімді бекіту
Оқушылардың түсінбеген тұстарына жауап беру. Қосымша сұрақтар қою арқылы түсінігін нақтылау.
6) Білімді бағалау
Оқушылардың белсенділігі мен тапсырмаларды орындау сапасына қарай бағалау.
7) Үй тапсырмасы
Төмендегі етістіктерден әр түрлі есімшелер жасап, оларды түрлендіріп қолданыңдар:
Ескерту: толық нұсқасын жүктеу бөлімінде материалдың кеңейтілген түрі беріледі.