Түрік атауы
Сабақ туралы ақпарат
Тақырып
Түрік қағанаты (Қазақстан тарихы, 10-сынып)
Сабақ түрі және типі
- Сабақ түрі: аралас сабақ
- Сабақ типі: топтық ізденіс, ойын, қайталау
Әдіс-тәсілдер
- «Сұрақты ұста» әдісі
- Сызба-кестемен жұмыс
- Сұрақ-жауап
Пәнаралық байланыс және көрнекілік
- Пәнаралық байланыс: география, қазақ әдебиеті
- Көрнекілік: слайд, интернет-деректер, АКТ, кестелер
Сабақтың мақсаты
Білімділік
«Түрік» және «қағанат» ұғымдарын түсіндіру; Түрік қағанатының қоғамдық құрылымының ерекшеліктерін ашу; саяси тарихы мен шаруашылық жағдайы туралы жүйелі түсінік беру.
Дамытушылық
Түркі дәуірі тарихы мен мәдениетін қазіргі Қазақстан тарихы және мәдениетімен байланыстыру; тарихи ойлау, қорытынды шығару, пікір айту дағдыларын дамыту.
Тәрбиелік
Түріктердің жан-жақты даму тарихын оқыту арқылы оқушыларды отаншылдыққа, адамгершілікке, жауапкершілікке тәрбиелеу.
Күтілетін нәтиже
- Оқушылар Түрік қағанаты туралы толық әрі құрылымды мәлімет алады.
- Топтық жұмыс арқылы ынтымақтастықта әрекет ету дағдылары қалыптасады.
- Бір-біріне құрметпен қарау және пікірді мәдени түрде жеткізу дағдылары нығаяды.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
«Шаттық шеңбері»: оқушылар өз есімдерінің бірінші әрпінен басталатын, өз бойындағы жағымды қасиеттерді атайды.
Топқа бөлу: жүздерге бөлу арқылы ұйымдастырылады.
II. «Миға шабуыл» (өткенді қайталау)
Өткен тақырып ашық тест арқылы қайталанады.
-
1) Оңтүстік Қазақстан мен Жетісуға будда дінінің таралуы кімдердің келуімен байланысты болды?
- A)соғдылар
- B)парсылар
- C)қытайлар
- D)таңғұттар
-
2) Шыңғысхан әулетінен таралған этникалық топ кімдер?
- A)төлеңгіт
- B)сұлтандар
- C)қожалар
- D)төре
-
3) Рим империясы әскерлерімен (250 мың) Аттила әскерлері арасындағы шайқас қай жерде өтті?
- A)Керчь бұғазы
- B)Босфор
- C)Шалон қаласы
- D)Дон жері
-
4) «Жауырыншы» деген кім?
- A)ем-дом жасаушы
- B)әнші-күйші
- C)шешен
- D)балгер
-
5) Арабтардан шыққан, қазақ жеріне ислам дінін таратушылардың ұрпағы қалай аталады?
- A)сұлтандар
- B)құлдар
- C)төрелер
- D)қожалар
III. Жаңа сабақтың жоспары
Түрік атауы
Қағандықтың құрылуы
Қағанаттың нығаюы
Мемлекеттің ыдырауы
Әкімшілік және әлеуметтік құрылым
Мұғалімнің түсіндірмесі: Түрік қағанатының бастау көздері
Өздерін «түрік» деп атаған (қытай деректерінде тужюе) халық XI ғасырдың басында Моңғол Алтайында қалыптасты деген мәлімет беріледі. Түріктердің шығу тегі туралы қытай дерегі «Жоунамада» аналық қасқырдан бастау алатын екі тарихи аңыз келтірілген.
Алғашқы жазба деректер
Түрік тайпалары өз иеліктерін Алтайдан Хуанхэге дейін жеткізіп, 542 жылы қытай деректерінде алғаш рет аталады. Бұл мәліметтер «Жоунамада» да көрініс тапқан.
Дипломатия және одақтастық
Жужандарға қарсы әскери одақтас іздеген Қытайдың Батыс Вэй мемлекеті түріктерге елшілік жібереді. 545 жылы соғдылық Альнопанто бастаған елшілік Бумын ордасына келеді. Елшілік қабылданған кезде түрік ақсүйектері бұл кездесуді болашақтағы күшеюдің белгісі ретінде бағалағаны айтылады.
Мемлекеттің құрылуы
Түріктердің көсемі Бумын тәуелсіздігін жариялап, жаңа мемлекет — Түрік қағанатын құрды. Бумын ұзақ өмір сүрмеген: деректерде оның 552 жылы немесе 553 жылдың басында қайтыс болғаны айтылады. Билік әуелі інісі Қара Ескеге өтеді, ал 553 жылдың соңында оның орнына Мұқан қаған келеді.
Оқушылармен карта арқылы түркілердің әр бағыттағы көршілері, сондай-ақ олармен қарым-қатынас ерекшеліктері талданады. Материалды есте сақтауды жеңілдету үшін сызба-кестелер пайдаланылады.