ШЕШІМІҢДІ ДӘЛЕЛДЕ
Сабақтың мақсаты
Білімділік
- Қазіргі кезеңдегі дін мен салт-дәстүрдің арақатынасын талқылау, өзекті мәселелердің шешімін іздеу.
- Қазақ қоғамына әсер ететін күмәнді, келімсек ағымдардың белгілерін түсіндіру; сақтану және қарсы тұру жолдарын қарастыру.
- Дін тақырыбына қатысты дұрыс, байыпты көзқарас қалыптастыру.
Дамытушылық
- Діни наным-сенімнің пайдасы мен зиянын өмірден нақты мысалдар арқылы түсіндіру.
- Әлемдік діндер мен түрлі ағымдар туралы ой-өрісті кеңейту, дүниетанымды тереңдету.
Тәрбиелік
- Елжандылыққа, отансүйгіштікке, ізгілік пен мейірімділікке баулу.
- Иманды, жауапты тұлға қалыптастыруға бағыт беру.
1) Ислам туралы не білеміз?
Жалған дүние мен ақыретті қатар нұрландыратын исламның ізгілігі мен ұлы мұраттарын түсіну үшін адам баласы ненің қадірлі, ненің мансұқ екенін айыра білуі қажет. Адал жолдан жаңылмау — ибалы адам, иманды қоғам құрудың өзегі.
Қасиетті дініміз ислам пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.ғ.с.) дәуірінен бері ғасырлар бойы мұсылман жұртына сара жол ұсынып келеді. Бүгінде де исламның кең таралуы және мұсылмандар санының артуы байқалады.
Осы бөлімде оқушылар өздерінің білетін мәліметтерімен бөліседі, ал талқылау ортақ түсінікті нақтылауға бағытталады.
2) «Шындық пен сұмдық»: бейнематериал және пікірталас
Қазіргі уақытта ислам мен қазақы салт-дәстүрдің ара-жігін ажырату, ұқсастықтары мен қайшылықтарын дұрыс түсіну кейде қиындық туғызады. Соңғы жылдары жұртты алдап, өз соңына ертіп, түрлі «зиярат» желеуімен пайда табатын жалған діндарлардың көбейгені жасырын емес.
Талқылау сұрақтары
1) Ұстаным
«Біздің дініміз — ислам. Сондықтан Құран Кәрім көрсеткен жолмен ғана жүруіміз керек».
2) Ұстаным
«Ислам шарттарын ұстанумен қатар ата-баба жолын да сақтауымыз керек».
Бейнематериалдан кейін осы екі тұжырымға қатысты дәлел мен қарсы дәлелдер мәдениетті түрде талқыланады.
3) «Абайлаңыз: секта!» — діни экстремизм туралы
Негізгі ұғым
Қазіргі таңда исламға «изм», «террор» сияқты жағымсыз айдарлар тағылып жатады. Алайда мұндай түсіндірулер исламның шынайы мәніне сай келмейді.
Экстремизм дегеніміз не?
«Экстремизм» сөзі латын тіліндегі мағынасына сай шеттеу, орталықтан ауытқу, тәртіпке бағынбау, өз пікірін ғана дұрыс санап әрекет ету деген ұғымдарды білдіреді.
Алғашқы белгі
«Тек менің пікірім дұрыс, өзгенікі — бұрыс» деген көзқарас.
Келесі қадам
Өзгені түсінбеу, түсінгісі келмеу, қоғамнан оқшаулану.
Қауіпті шегі
Күш қолдануды ақтау, арандату, заңды және адам құқығын аяққа таптау.
Неге қауіпті?
- Мақсатқа жету үшін қаймықпай әрекет етіп, тіпті өзін құрбан етуге дейін баруы мүмкін.
- Дінді бүркеніш етіп, күш пен қорқытуды құралға айналдырады.
- Діндегі жеңілдік бар үкімдерді қасақана ауырлатып көрсетіп, қоғамды шатастырады.
Маңызды ескерту
Діни сауатсыздық пен рухани таяздық теріс ағымдардың ықпалына түсіреді. Бұл — жеке адамға ғана емес, қоғамның тұтастығына да соққы.
Құқықтық қыр
Қазақстан аумағында арнайы сот шешімдерімен қызметі заңсыз деп танылған діни ұйымдардың тізімі бар. Мұндай құрылымдардың түпкі мақсаты жиі жағдайда қоғам қауіпсіздігіне қатер төндіретін әрекеттермен байланысты: теракт ұйымдастыру, мемлекетке қарсы төңкеріс жасау, террористік топтарды даярлау, «халифат» құру сияқты ұрандарды тарату.
Кейбір ұйымдардың қызметі ашылып, ел аумағында тоқтатылғанымен, олардың жасырын түрде әрекет етуі мүмкін екені де естен шықпауы керек.
4) «Өз-өзіне қол салу — ауыр күнә»: суицидтің алдын алу
Соңғы жылдары жасөспірімдердің өзіне қол жұмсауы қоғамды қатты алаңдатып отыр. Бұқаралық ақпарат құралдары да бұл тақырыпты жиі көтереді. Мұндай қайғылы жағдайлардың еліміздің әр өңірінде кездесуі — мәселенің өзектілігін арттыра түседі.
Мәтінде келтірілген деректер
- Алматы облысы
- 19 суицид
- Жамбыл облысы
- 16 суицид
- Қарағанды облысы
- 15 суицид
- Оңтүстік Қазақстан облысы
- 15 суицид
- Ақмола облысы
- 14 суицид
- Шығыс Қазақстан облысы
- 14 суицид
- Қызылорда облысы
- 11 суицид
Мәтінде ДДСҰ дерегі ретінде: Қазақстанда 100 мың тұрғынға шаққанда 53 адам өзіне қол жұмсап қаза болады делінеді. Сондай-ақ әлемде жыл сайын шамамен 1 миллионға жуық адам суицид салдарынан көз жұмады, олардың 8 мыңы — қазақстандықтар екені айтылады.
Талқылау бағыты
- Қауіп факторлары: жалғыздық, қысым, қорқыныш, кибербуллинг, үмітсіздік.
- Қорғаныс факторлары: қолдау, ашық әңгіме, психологқа жүгіну, сенімді орта.
5) «Не істер едің?» — жағдаяттық тапсырмалар
Бұл бөлімде оқушыларға тақырыпқа қатысты жағдаяттар ұсынылады. Мақсат — қауіп-қатерді ерте тану, дұрыс шешім қабылдау, өз позициясын дәлелмен жеткізу.
Жағдаят 1
ҰБТ-дан жоғары ұпай жинап, қаладағы жоғары оқу орындарының біріне қабылдандың. Сабақтан қайтып келе жатқанда алдыңнан өзіңмен қатарлас жігіттер немесе қыздар шығып, сенің дінге көзқарасыңды білгісі келіп, сұрақтар қоя бастады.
Сұрақ:
Бұл жағдайда сен қандай әрекет жасайсың? Олармен пікір бөлісесің бе, әлде үнсіз кетіп қаласың ба? Шешіміңді дәлелде.
Жағдаят 2
Сыныпқа жаңадан оқушы келді. Жақын сөйлесе бастағаннан-ақ ол саған бейтаным діни ағымдар туралы «қызықты оқиғалар» айтып, сол ортамен байланыс орнатуға үгіттеді. Тіпті «мол қаржы табудың жолы» ретінде белгілі бір іске шақырды.
Сұрақ:
Сенің әрекетің қандай? Бұл ұсынысқа көзқарасыңды білдіріп, не үшін олай ойлайтыныңды түсіндір.
Ортақ талқылау
Оқушылардың жауаптары тыңдалып, қауіпсіздік мәдениеті, жеке шекара, құқықтық сауат және ақпаратты тексерудің маңызы талданады. Қонақтар болса, олардың да пікірлері ескеріледі.
Қорытынды
Бүгінгі сабақта дін, әдет-ғұрып және діни экстремизм тақырыптары аясында маңызды мәліметтер қарастырылды. Өзге ағымдардың алдауына түсіп, қиын тағдырға ұшыраған қандастарымыздың жағдайы бәрімізді ойландыруы тиіс.
Қай салада жүрсе де, рухтың кемелденуі — ең негізгі қасиеттердің бірі. Рух кемелденуі үшін адам ибалы, қоғам иманды болуы қажет. Келешек қоғамның алтын тірегін сақтағымыз келсе, ибалы адам мен иманды өмір салты сол тіректің өзегіне айналуы тиіс.
Міржақып Дулатұлының «Оян, қазақ!» өлеңінен
Оян, қазақ! Оян, қазақ! Өз дініңді ұмытпа,
Дініңді сен ардақтағын, құнтта!
Көз алдыңда тура жолың тұрғанда,
Қателесіп жаман жолмен былықпа!
Тыңдағандарыңызға рақмет.