Оқушылар жауаптары
ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан тарихына шолу (9-сынып)
Бұл материал 9-сыныптағы Қазақстан тарихы пәнінің I–IV тарауларын жүйелі түрде қайталауға арналған. Негізгі мақсат — оқиғаларды кезеңдерге бөліп, олардың өзара байланысын ашу, тарихи үдерістерді салыстырып талдау дағдысын қалыптастыру және басты тұжырымдарды есте сақтауға көмектесу.
Білімділік мақсаты
- I–IV тарауларды кезеңдерге бөліп қайталау және есте сақтау.
- Тарихи оқиғаларды бір-бірімен сабақтастыру.
- Қазақстанның тарихи кезеңдерін салыстырып, сараптай білуге бейімдеу.
- Негізгі оқиғалар мен ұғымдарды бойға сіңіру.
Дамытушылық мақсаты
- Оқушы білімін тереңдетіп, өткен тақырыптарды жүйелеу.
- Кезеңдер арасындағы тарихи сабақтастықты айқындау.
- Саяси сауаттылықты, сөйлеу мәдениетін және өз бетімен ізденуді дамыту.
Тәрбиелік мақсаты
- Елін, жерін сүюге баулу.
- Кешегі қиындықты, бүгінгі тыныштық пен мүмкіндікті бағалай білуге тәрбиелеу.
Қарастырылатын кезеңдер
1914–1916 жж.
Бірінші дүниежүзілік соғыс және ұлт-азаттық көтеріліс
1917–1918 жж.
Ақпан және Қазан төңкерістері, Алаш оппозициясы
1918–1920 жж.
Азамат соғысы және ҚАКСР-дің құрылуы
1920-жылдар
ЖЭС (жаңа экономикалық саясат) және Ұлы жұт
Сабақты ұйымдастыру және формат
Сабақтың түрі
Топпен жұмыс (№1, №2, №3, №4 топтар).
Сабақтың әдістері
- Сайыс элементтері
- Презентация
- Пікір, ұсыныс, талдау
Көрнекілік құралдар
- Қазақстанның саяси картасы
- Дүниежүзінің саяси картасы
- Интерактивті тақта
- Бағалау парағы
Уақыт: Ұйымдастыру кезеңі — 2 минут.
«Тарихи кезеңдерге саяхат» (I бөлім)
Әр топ өз кезеңін 8 минут ішінде қорғайды. Қорғау форматы еркін: интерактивті тақтадағы презентация, плакаттағы тірек-сызба, ауызша баяндау немесе тақта арқылы түсіндіру.
Жоспарлы 5 сұрақ
- 1 Кезеңдегі халықтың әлеуметтік-экономикалық ахуалына сипаттама беріңдер.
- 2 Мемлекеттік құрылым мен қоғамдық қатынастар қалай өзгерді?
- 3 Соғыс, көтеріліс немесе төңкеріс болды ма? Негізгі себептері қандай?
- 4 Қазақ зиялыларының саяси көзқарасы қандай бағытта болды?
- 5 Кезеңнің ішкі экономикалық саясатының сипаты қандай?
Оқушылар жауаптары (№1 топ: 1914–1916 жж.)
1-оқушы: Халықтың ахуалы және отарлық тәуелділік
1914–1916 жылдары қазақ даласы Ресей империясының құрамында болды. Қазақстан империя үшін арзан еңбек күші мен шикізат көзіне, сондай-ақ сауда нарығына айналды. Сонымен бірге Азияға шығатын «қақпа» ретінде қарастырылып, қоныстандыру саясаты арқылы шұрайлы жерлер игерілді. Соғыс жағдайында алым-салық күшейіп, халықтың тұрмысы ауырлады.
2-оқушы: Мемлекеттік құрылым және қоғамдық қатынастар
Қазақстан Ресей империясының құрамында болғандықтан, кезеңді патшалық билік жүйесімен байланыстыра талдаймыз. Романовтар әулетінен ІІ Николай елді монархиялық жүйеде, шексіз билік арқылы басқарды. Қоғамдық қатынастарда феодалдық қалдықтар сақталып, отарлық езгі халыққа ауыр тиді. Ресей капиталистік даму жолына кеш түссе де, өнеркәсібі дамыған екінші лектегі мемлекет ретінде сипатталды.
3-оқушы: Соғыс, 1916 жылғы жарлық және ұлт-азаттық көтеріліс
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1916 жылғы 25 маусымдағы патша жарлығымен 19–25 жас аралығындағы ер азаматтарды «қара жұмысқа» алу туралы шешім қабылданды. Бұл әсіресе мал шаруашылығы мен жартылай егіншілікке сүйенген ауылдар үшін ауыр соққы болды: еңбек күші азайып, тұрмыс қиындай түсті.
Генерал-губернатор А. Куропаткиннің құпия нұсқаулары арқылы адамдарды іріктеу әділетсіз жүргізіліп, әлеуметтік наразылық күшейді. Нәтижесінде Қазақстан мен Түркістанда, Орта Азияда, Сібір мен Кавказдың кей өңірлерінде бір мезгілде көтерілістер тұтанды.
Көтеріліске шыққан жұрт кей аймақтарда отарлау алдындағы басқару үлгісін қалпына келтіруге талпынып, жер-жерде хан сайлау сияқты әрекеттерге барды.
1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс аяусыз басып-жаншылды. Оның салдарынан қазақ халқының саны жүздеген мың адамға кеміді (деректерде жарты миллионға жуық шығын көрсетіледі). Дегенмен көтерілістің тарихи маңызы зор болды: ұлттық сананы оятты, отаршылдыққа қарсы күрес тәжірибесін байытты және қазақ зиялыларының демократиялық бағыттағы күрескер буынының қалыптасуына ықпал етті.
4-оқушы: Қазақ қоғамындағы шиеленістер туралы пікір
Тұрар Рысқұлов қазақтар мен қоныстанушылар арасындағы этностық шиеленістердің ХХ ғасыр басында жиілей түскенін атап өткен. Бұл құбылыс жер мәселесінің ушығуымен және қоныстандыру саясатының күшеюімен тығыз байланысты болды.
Ескерту: Берілген бастапқы мәтінде бұл бөлім толық аяқталмаған. Қалған үзінді берілсе, мазмұнын сақтай отырып редакциялап, логикалық түрде толықтырып шығуға болады.