Аласаны атқа санама, Жақсыны жатқа санама
Жақсылық пен жақсы адам туралы мақал-мәтелдер
Қазақ даналығында жақсы адам — айналасына жарық түсіретін, сөзге де, іске де жауапты, жұртқа жақсылық дарытатын тұлға. Төмендегі мақал-мәтелдерде мінездің асылы, жомарттықтың салмағы, әділет пен иманның орны айқын көрінеді.
«Жақсы адам алысты жақын етер».
Яғни жақсы адам адамдарды табыстырады, араны жақындатады, келісімге бастайды.
Жақсының сипаты: жомарттық, шешендік, иман
«Айдынды жақсы аймен тең,
Жомарт жігіт баймен тең.
Шешен жігіт дүрмен тең,
Имансыз көңіл кірмен тең».
Жомарттық
Байлықтың өлшемі малда ғана емес, қолдың ашықтығында.
Шешендік
Сөздің қуаты — елді ұйыстырып, ойды жинақтайтын өнер.
Иман
Ішкі тазалық болмаса, көңіл кірлейді; адамдық әлсірейді.
Жақсының белгісі: тәкаппарлықтан алыс, кекке берілмес
«Аққу — құстың төресі, жалғыз жатып оттамас.
Қас жақсының белгісі — қара сөзді қоштамас».
Жақсы адам жаман сөзге ермейді, өсек пен ұсақтықтан бойын аулақ ұстайды.
«Ақ сауыттың жағасы бар, жеңі жоқ;
Шын жақсының ашуы бар, кегі жоқ».
Тура адам ашулануы мүмкін, бірақ кек сақтамайды; ашуы — әділеттің шегінде.
Асылды тану: жақсыны жатсынбау
«Аласаны атқа санама,
Жақсыны жатқа санама».
«Асыл адамға өлім жоқ».
«Асылдың сынығы — айдынның тұнығы».
«Асыл — масыл емес».
«Асыл туған адамның алтын жетпес нарқы бар».
«Жақсы мен жаманның аспан мен жердей парқы бар».
Бұл түйін сөздер адамды сыртқы көрінісіне емес, ішкі қадіріне қарап бағалауға үндейді: асыл қасиет — уақытша емес, ұрпаққа үлгі болып қалатын құндылық.