Оңтүстік жарты шар материгі бойынша қорытынды сабақ
Күнделікті сабақ жоспары (7-сынып, география)
Пәні: Материктер мен мұхиттар географиясы • Сабақ түрі: Жаңа сабақ • Оқыту әдістері: сұрақ-жауап, түсіндірмелі
Тақырыптар тізімі (56–61-сабақ)
- 56 Мұхит аралдары
- 57 Антарктика: материктің географиялық орны, ашылу және зерттелу тарихы
- 58 Антарктика материгінің табиғаты
- 59 Оңтүстік жарты шар материктері бойынша қорытынды сабақ. Сарамандық жұмыс №5
- 60 Табиғат пен қоғам арасындағы өзара байланыс. Сарамандық жұмыс №6
- 61 Жер шарындағы халықтар және елдер
Сабақтың тақырыбы: Мұхит аралдары
Білімділік мақсаты
Оқушыларды Мұхит аралдарымен таныстыру, олардың ерекшеліктері мен маңызын түсіндіру.
Дамытушылық мақсаты
Ойлау және есте сақтау қабілеттерін дамыту, танымдық белсенділікті арттыру, шығармашылық тапсырмалармен жұмыс істеуге дағдыландыру.
Тәрбиелік мақсаты
Табиғатты аялауға және қорғауға, өзара сыйластыққа тәрбиелеу; өз еліне, жеріне құрмет сезімін қалыптастыру.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу.
- Оқушыларды түгендеу.
- Назарын сабаққа аудару.
2) Үй тапсырмасын тексеру
Алдыңғы тақырып бойынша сұрақтар қою, картамен қысқа жұмыс ұйымдастыру.
3) Жаңа сабақты түсіндіру
Мұхит аралдары — мұхиттың орталық және оңтүстік-батыс бөліктерінде шоғырланған аралдар тобы. Аралдар саны 7 мыңнан асады, жалпы ауданы шамамен 1,3 млн км². Олар экватордың екі жағында орналасып, солтүстік жарты шардың субтропиктік белдеуі мен оңтүстік жарты шардың қоңыржай белдеуі аралығын қамтиды.
Ірі аралдары
- Жаңа Гвинея
- Жаңа Зеландия
- Гавай
- Фиджи және т.б.
Тарихи-географиялық бөлінісі
- Меланезия — «қара аралдар»
- Микронезия — «ұсақ аралдар»
- Полинезия — «көп аралдар»
- Жаңа Зеландия (жеке аймақ ретінде)
Ашылуы және зерттелуі
Мұхит аралдары еуропалықтарға Фернан Магелланның саяхатынан кейін кеңінен мәлім болды. Кейіннен Джеймс Кук және орыс саяхатшылары бұл өңір туралы деректерді жинақтап, толықтырды. Әсіресе, Жаңа Гвинея аралында 12 жыл өмір сүрген орыс ғалымы Н. Н. Миклухо-Маклай Мұхит аралдарының табиғаты мен халқы жөнінде құнды ғылыми еңбектер қалдырды. Аймақта саяхатшылардың құрметіне берілген географиялық атаулар жиі кездеседі.
Табиғаты
Мұхит аралдарының табиғаты алуан түрлі: кейбір аралдарда биік таулар басым болса, енді бірінде кең жазықтар таралған. Бұл аралдар Тынық мұхит табанындағы тектоникалық қозғалыстардың нәтижесінде қалыптасқан.
Аралдардың басым бөлігі жанартаулық әрекеттерден түзілген. Жанартаулық аралдардың ең ірісі — Гавай аралдары. Мұнда сөнбеген Мауна-Лоа жанартауының биіктігі 4170 м.
Ал екі литосфералық плитаның жақындасу (жымдасу) аймағында қалыптасқан аралдар геосинклиналдық аралдар деп аталады. Олардың ең ірісі — Жаңа Зеландия. Бұл аймақта да жанартау әрекеті күшті байқалады: Солтүстік аралдағы сөнбеген Руапеху жанартауы 2796 м-ге жетеді.
Климаты
Географиялық орнына байланысты Мұхит аралдарында ауа температурасы жыл бойы жоғары. Мұхиттан соғатын ылғалды желдер климатты жұмсартып, жауын-шашынның бірқалыпты түсуіне ықпал етеді.
Тек Жаңа Зеландияның қоңыржай белдеуге енетін оңтүстік бөлігінде температура салыстырмалы түрде төмен болады. Экватор маңындағы кейбір аралдарда жел әлсіз байқалады, ал тропиктік белдеудегі аралдар тайфундар әсеріне жиі ұшырайды.
Халқы мен елдері
Мұхит аралдарын адамдар ерте кезеңнен-ақ қоныстанған. Қоныстану жолы туралы түрлі болжам болғанымен, ғалымдардың көпшілігі арал тұрғындарының арғы тегі Оңтүстік-Шығыс Азиядан қоныс аударған деп санайды. Папуастардың тұрмыс-тіршілігі жөніндегі нақты деректер Н. Н. Миклухо-Маклай еңбектерінде кең сипатталған.
Аймақта Папуа — Жаңа Гвинея, Жаңа Зеландия және басқа да ұсақ аралдық мемлекеттер орналасқан. Халық кокос пальмасын, бататты, ананасты, бананды, қант құрағын, күрішті өсіреді, балық аулаумен айналысады. Сонымен қатар кейбір аралдарда тас көмір, алтын, мыс өндіріледі.
Ерекше назар: Жаңа Зеландия
Мұхит аралдарындағы ең ірі әрі экономикасы жақсы дамыған ел — Жаңа Зеландия. Ел аумағы екі үлкен аралдан және көптеген ұсақ аралдардан тұрады. Халқы 3,5 млн-нан асады.
Халықтың басым бөлігі — Еуропадан қоныс аударғандардың ұрпақтары. Байырғы маорилер шамамен 10%. Астанасы — Веллингтон.
Ауыл шаруашылығы жоғары деңгейде дамыған: қой және ірі қара өсіру, егіншілік, балық шаруашылығы кең тараған. Әр тұрғынға шаққанда мал басы 20-дан асады. Ел көптеген мемлекеттерге қой жүні, ет, сары май, ірімшік, жеміс және балық өнімдерін экспорттайды.
4) Жаңа сабақты бекіту (сұрақтар)
- Мұхит аралдарының географиялық орнын анықтаңдар.
- Қалыптасуына қарай аралдар қалай топтастырылады?
- Мұхит аралдарының табиғатына тән басты ерекшеліктер қандай?
- Физикалық және климаттық карталарды пайдаланып, Жаңа Гвинея мен Жаңа Зеландияның табиғат жағдайларын салыстырыңдар.
- Мұхит аралдарында қандай халықтар тұрады?
5) Қорытынды
Қорытындылай келе, Жаңа Зеландияда табиғатты қорғау ісіне ерекше мән беріледі: ел аумағының шамамен 16%-ын қорықтар мен ұлттық парктер алып жатыр. Мұнда 10 ұлттық парк бар.
6) Үй тапсырмасы
- §58 — оқу.
- Кескін картаға мұхит аралдарын түсіріп келу.