Қазақша рефераттар

Вирустардың бүлдіру тәсілдері

Сабақ: Вирустардың түрлері

Сабақ түрі: теория • Сабақ типі: жаңа сабақты меңгеру

Әдістер

Түсіндіру • Сұрақ-жауап • Ой толғау

Көрнекіліктер

  • Карточкалар, плакаттар
  • ДЭЕМ (компьютер)
  • Интерактивті тақта

Сабақтың мақсаты

Білімділік

  • Тақырыпты түсіндіру, мәлімет беру, ұғындыру және үйрету.
  • Жаңа ұғымдарды қалыптастыру.
  • Білімді жүйелеу және қорытынды жасауға үйрету.
  • Өзін-өзі бағалау, талдау дағдыларын дамыту.

Дамытушылық

  • Құбылыстардың қасиеттері мен байланысын ажырата білуге баулу.
  • Материалды жоспарлау, конспект жазу, оқу дағдыларын жетілдіру.
  • Теорияны практикада қолдануға үйрету.

Тәрбиелік

  • Еңбекке, жауапкершілікке және тапсырманы сапалы орындауға тәрбиелеу.
  • Білімге құштарлықты арттыру, өздігінше баға беруге үйрету.

Сабақ барысы (қысқаша жоспар)

Ұйымдастыру жұмысы

3 минут
  • Сәлемдесу, оқушыларды сабаққа жұмылдыру.
  • Қатысымды белгілеу.
  • Сынып тазалығы мен жұмыс орнының дайындығын тексеру.

Үй тапсырмасын тексеру

20 минут

Мақсат: үй жұмысының орындалуын бағалау, білімдегі олқылықтарды анықтау және түзету жолдарын ұсыну.

Қайталау сұрақтары

  1. Вирустардың классификациясын атаңыз.
  2. Операциялық жүйеде қысу (сығу) тәсілдері дегеніміз не?
  3. Вирустардың таралу жолдарын атаңыз.

Жаңа тақырыпты түсіндіру

50 минут
  • I кезең: қызығушылықты ояту (тақырыпқа ынта қалыптастыру).
  • II кезең: мағынаны тану (ауызша баяндау, түсіндіру).
  • III кезең: ой толғаныс (білімді жүйелеу).

Бекіту және қорытынды

5 минут

Жаңа тақырып бойынша негізгі ұғымдарды бекіту, сұрақтар арқылы талдау жасау.

Үй тапсырмасы

  • Вирустардың бүлдіру тәсілдері.
  • Вирустарға қарсы бағдарламалардың түрлері.

Компьютерлік вирустар туралы түсінік

Компьютерлік вирустар — өздігінен көбейіп, компьютерлік жүйедегі немесе желідегі әртүрлі объектілерге (файлдар, жад аймақтары, жүктеу секторлары) зиян келтіруге бейім бағдарламалар.

Вирустардың таралуы бағдарламалардың жойылуына, мәліметтердің жоғалуына немесе жедел жадтың жүйелік аймақтарындағы маңызды ақпараттың өшіп қалуына әкелуі мүмкін. Мұндай қауіптердің алдын алу және жою үшін антивирустық бағдарламалар қолданылады.

Вирустарды жіктеу белгілері

Төрт негізгі өлшем

1) Орналасқан орнына қарай

Вирус қай жерде “тұрақтайтынына” және қандай объекті арқылы таралатынына байланысты бөлінеді.

2) Бүлдіру тәсіліне қарай

Жүйеге қалай әсер ететіні және жадта тұрақтап қалатыны бойынша ажыратылады.

3) Деструктивті мүмкіндігіне қарай

Зияндылық деңгейі: зиянсыздан өте қауіпті түрлеріне дейін.

4) Алгоритм ерекшелігіне қарай

Жасырыну, көшіру, өзін түрлендіру сияқты мінез-құлқына қарай бөлінеді.

1) Орналасқан орнына қарай

Желілік

Компьютерлік желі арқылы таралады.

Файлдық

Көбіне орындалатын файлдар арқылы жұғады.

Жүктелетін

Дискінің жүктеу секторын (Boot-sector) немесе MBR (Master Boot Record) аймағын зақымдайды.

Файлдық-жүктелетін вирустар да кездеседі: олар файлдарды да, жүктеу секторларын да бүлдіреді. Мұндай вирустар көбіне күрделі алгоритмдерді және жасырын ену тәсілдерін қолданады.

2) Бүлдіру тәсіліне қарай

Резидентті

Жұққан бағдарлама іске қосылғаннан кейін вирус көшірмесі жедел жадта қалып, операциялық жүйе жұмыс істеп тұрған кезде басқа бағдарламаларға жұғуы мүмкін. Компьютер өшірілгенге немесе қайта жүктелгенге дейін белсенді болады.

Резидентті емес

Жедел жадта тұрақтамайды, жұмыс істеу уақыты шектеулі. Кейбір жадта тұрған вирустар зиянды әрекетті таратпайтын болса, оларды да шартты түрде резидентті емес деп қарастыруға болады.

3) Деструктивті мүмкіндігіне қарай

Зиянсыз

Тікелей зиян келтірмейді, бірақ таралуы нәтижесінде дискінің бос орны азаяды.

Қауіпсіз (шартты)

Бос орынның азаюына қоса, графикалық немесе дыбыстық “әсерлер” туғызуы мүмкін.

Өте қауіпті

Бағдарламалар мен мәліметтерді жоюы, жедел жадтың жүйелік аймақтарындағы маңызды ақпаратты өшіруі мүмкін.

4) Алгоритм ерекшеліктеріне қарай

Компаньон вирустар

Негізгі файлды өзгертпейді, бірақ соған “жұп” болатын файл жасайды: мысалы, XCOPY.EXE үшін XCOPY.COM секілді. Вирус әдетте сол қосымша файлға жазылып, орындалу соның арқылы жүреді.

Құрттар (Worms)

Желілер арқылы таралады, файлдар мен секторларды міндетті түрде өзгертпеуі мүмкін. Компьютер жадында орнығып, желідегі адрестер бойынша өз көшірмелерін таратады. Кей жағдайда дискіде қызметтік файлдар құра алады.

Паразиттік вирустар

Әсер еткен файлдар мен дискілік секторларды өзгертеді. Құрттар мен компаньон вирустардан өзге көптеген вирустар осы топқа жатады.

Студенттік вирустар

Әсері әлсіз, көбіне резидентті емес, қателері көп қарапайым вирустар тобы.

Стелс (Stealth) вирустар

Жұққан файл өңделетін сәтте “таза” бөлігін көрсетіп, өз ізін жасыруға тырысады және қосымша объектілерді жұқтыруы мүмкін. Жұғу алгоритмі күрделі болғандықтан, антивирустарға анықтау және залалсыздандыру қиынырақ болуы ықтимал.

Полиморфик вирустар

Өз кодын түрлендіріп отыратындықтан, бір вирустың әр көшірмесі бір-біріне ұқсамауы мүмкін. Бұл анықтауды қиындатады.

Микро-вирустар (макровирустар)

Мәліметтерді өңдеу жүйелеріндегі макротіл мүмкіндіктерін пайдаланады. Әсіресе Microsoft Word құжаттарын зақымдайтын макровирустар кең таралған.

Неге антивирус қажет?

Вирустардың таралуы бағдарламалардың жоғалуына, мәліметтердің өшуіне және жүйелік аймақтардағы маңызды ақпараттың бұзылуына әкелуі мүмкін. Сондықтан алдын алу үшін де, жұқтыру орын алған жағдайда жою үшін де антивирустық бағдарламалар қолданылады.

Бекітуге арналған сұрақтар

  1. Вирустардың деструктивті мүмкіндіктерін сипаттаңыз.
  2. Резидентті және резидентті емес вирустардың айырмашылығы қандай?
  3. Микро-вирустар, құрттар және паразиттік вирустар қалай таралады?