Өте жақсы балалар - Балалар орындарына жайғаса қойын
Бұл материал мектепке дейінгі немесе бастауыш сынып оқушыларына арналған оқу іс-әрекетінің үлгісі. Сабақта құстар туралы түсінік кеңейтіліп, табиғатты сүюге және құстарға қамқор болуға тәрбиелеу көзделеді.
Тақырыбы
Құстар — біздің досымыз
Мақсаты
Балалардың ұғымын кеңейту, құстар туралы мағлұмат беру, ой-өрісін дамыту; Отанына, жеріне, табиғатына сүйіспеншілікпен қарап, қамқор болуға тәрбиелеу.
Әдіс-тәсілдер
- Әңгімелеу, түсіндіру
- Сұрақ–жауап
- Сергіту сәті
- Ойын, қорытындылау
Көрнекіліктер
Сурет/слайд
Құстардың суреттері, табиғат көріністері
Үнтаспа
Құстардың сайрауы, табиғи дыбыстар
Сабақтың барысы
1) Шаттық шеңбер
Балаларды жылы жүзбен қарсы алып, амандасу мәдениетін бекіту.
Өлең жолдары
Күннің көзі ашылып,
Көкке шуақ шашады.
Құтты қонақ келіпті,
Төрімізге еніпті.
Амандасу үлкенге —
Тәрбиенің басы ғой.
Ал, қанеки, бәріміз,
Сәлем дейік үлкенге!
Сәлеметсіздер ме, қонақтар!
2) Кіріспе әңгіме: Қыс мезгілі
Балалармен «орманда жүргендей» әсер беріп, жыл мезгілін еске түсіру арқылы тақырыпқа жұмсақ кіріспе жасалады.
Сұрақ–жауап
- Қазір жылдың қай мезгілі?
- Қыс мезгілі.
- Қыс неше айдан тұрады?
- Үш айдан тұрады.
- Қыс айларын атаңдар.
- Желтоқсан, қаңтар, ақпан.
- Қыста қандай өзгерістер болады?
- Күн салқындайды, боран соғады, қар жауады, мұз қатады.
Негізгі ой
Қыс түскенде табиғатта көптеген өзгеріс болады. Сол өзгерістер құстардың тіршілігіне де әсер етеді: бір бөлігі жылы жаққа ұшса, бір бөлігі қыстап қалады.
3) Негізгі бөлім: Құстар туралы түсінік
Құстардың түрі өте көп. Олар табиғатқа сән береді: сайраған әуені айналаны құлпыртып, адамның көңіл күйін көтереді. Бүгін біз өз жерімізде мекендейтін құстар туралы әңгімелейміз.
Құстар екі топқа бөлінеді: үй құстары және дала құстары.
Үй құстары
Үй құстарына әтеш, тауық, үйрек, қаз жатады. Оларды «үй құстары» дейтініміз — жемін, суын беріп, үй маңында баптаймыз.
Пайдасы
- Жұмыртқа береді
- Етін тағамға пайдаланамыз
Дала құстары: қыстап қалатын және жыл құстары
Жыл мезгілі өзгергенде кей құстар жылы жаққа ұшады, ал кейбірі қыстап қалады.
Қыстап қалатын құстар
Қарға, торғай, көгершін, сауысқан — суыққа төзімді.
Жыл құстары
Күн салқындағанда жылы жаққа ұшып кетіп, көктемде қайта оралады: аққу, қарлығаш, тырна, тоқылдақ, қараторғай.
Құстар туралы қысқаша мәлімет
Аққу
30–40 жылға дейін өмір сүруі мүмкін. Жұптасып жүреді. Қазақ танымында киелі құс, сұлу қызды аққуға теңеген.
Қарлығаш
Адамға жақын ұя салады, аула маңында тіршілік етеді. Халық ұғымында жақсылықтың нышаны, қорғаныш құс.
Тоқылдақ
«Орман дәрігері» аталады: ағаштарды құрт-құмырсқадан тазартады.
Қараторғай
Пайдасы мол: шыбын-шіркей сияқты зиянкестерді азайтуға көмектеседі.
4) Ойын: «Құстар қайда мекендейді?»
Мақсаты: балалардың құстардың мекен ету ортасы туралы білімін бекіту (үй маңы, орман, көл жағасы, дала).
Ұсыныс: суреттер арқылы құсты көрсетіп, балалардан оның қай жерде мекендейтінін айтқызу; дұрыс жауапты қысқа түсіндіріп, нақтылау.
5) Өлең шумақтары
Балалардың құстар туралы жатқа білетін өлеңдерін айтуына мүмкіндік беріледі.
Аққу туралы
Құс сұлуы — аққуым,
Табиғат көркін сыйлаған.
Мылтығын кезеп еш мерген,
Атуға көзі қимаған.
Сұлулықты паш етіп,
Жырлаған талай ақындар.
Нәзік үнді, көл көркі,
Құс патшасы мен болам.
Қарлығаш туралы
Мен қарлығашпын,
Адамның тұрағымын.
Мекен етіп тұрамын,
Тазалаймын үй ішін.
Ел аузында мақтаулы,
Тазалықшымын төселі.
Торғай туралы
Мен торғаймын, торғаймын,
Кел, сенімен ойнаймын.
Ұлпа мамық жинаймын,
Аязда да тоңбаймын.
Тырна туралы
Сирағы ұзын тырнамын,
Тұмсығым біздей қырнамын.
Балықты сүзбей ұстаймын,
Шоқып алып тынамын.
Қарға туралы
Тысқа шықсам — аула қар,
Басып қапты маңайды.
Тал басынан қарғалар
Тамашалап қарайды.
Сауысқан туралы
Ала қанат сауысқанмын,
Ұзын құйрық сауысқанмын.
Құртты шұқып тауысқанмын.
Қораз туралы
Мен қоразбын, қоразбын,
Жалқаулармен аразбын.
Таңды бұрын қарсы алып,
Елді оятам жар салып.
Тауық туралы
Мен тауықпын, тауықпын,
Жүремін мен мақтанып.
Құс болсам да ұшпаймын,
Балапанды қорғаймын.
Шағала туралы
Ақ шаңқан шағала
Айдында, жағада
Шарқ ұрып жүреді,
Жүзе де біледі.
Барлығын қалаған
Ұшып кеп іледі.
6) Жұмбақтар
Балалардың зейінін арттыру үшін құстарға қатысты жұмбақтар жасырылады.
Бұдыр-бұдыр балшықты,
Жинады да талшықты,
Ұқсатып қамытқа,
Үй салды жабыққа.
Жауабы: Қарлығаш
Ұшқаны қызық жалпылдап,
Өзі сондай қарқылдақ.
Жауабы: Қарға
Бұрап қойған сағаттай,
Айқайлайды таң атпай.
Жауабы: Әтеш
Судан шықса баладай,
Тәй-тәй басып қаладай.
Жауабы: Қаз
7) Мақал-мәтелдер
- Қарға қарқылдаса, қысты шақырады.
- Қаз қаңқылдаса, жазды шақырады.
- Қара құс басып жейді, сұңқар шашып жейді.
- Көкек өз атын шақырады.
- Құс жеткен жеріне қонады.
8) Қимылды ойын: «Мысық пен торғайлар»
Мақсаты: балаларды шапшаңдыққа, ептілікке баулу.
Ұсыныс: «мысық» ортада тұрады, «торғайлар» белгіленген аймақта жүреді. Белгі берілгенде торғайлар «ұшып» қауіпсіз аймаққа қашады, мысық ұстап алуға тырысады.
9) Тыйым сөздер: табиғатты аялау
Халықтық тыйым сөздер арқылы балаларға экологиялық тәрбие беріледі.
- Аққуды атпа — досыңды сатпа.
- Құстың ұясын бұзба.
- Құстың жұмыртқасын жарма.
Құстар ұя салып, сол ұяға жұмыртқа басады. Жұмыртқадан балапан шығып, құстың ұрпағы жалғасады. Сондықтан ұяға тиісу — табиғатқа зиян келтіру.
10) Болжамдар: құстарға қарап ауа райын аңғару
Халқымыз құстардың қимылына қарап ауа райын болжаған. Бұл бөлім балалардың бақылағыштығын арттырады.
- Әтеш жаңбырлы күні таң ата шақырса — күн ашылады.
- Құстар ертемен жем іздеуге ерте шықса — күн жауын-шашынды болады.
- Қарға жазда аузын ашып қарқылдай берсе — найзағай ойнайды.
- Құстар көңілдене сайраса — күн ашық болады.
11) Сергіту сәті
Күн болып шығамыз,
Гүл болып өсеміз,
Құстар болып ұшамыз,
Көбелек болып қонамыз.
Қорытынды
Қайталау сұрақтары
- Құстар нешеге бөлінеді?
- Үй құстары мен дала құстарының айырмашылығы қандай?
Негізгі жауаптар
- Құстар екіге бөлінеді: үй құстары және дала құстары.
- Үй құстары жұмыртқа береді, еті тағамға пайдаланылады.
- Дала құстары табиғат тепе-теңдігін сақтауға көмектеседі.
Тәрбиелік түйін
Құстарды қорғау — табиғатты қорғау. Ұяны бұзбайық, жұмыртқаны жармайық, қыста жем беріп, қамқор болайық.
Сабаққа белсенді қатысқандарың үшін рақмет. Сабақ аяқталды.