Қазақша рефераттар

Ескендір дастаны

Номинация: үздік ашық сабақ

Сабақтың тақырыбы: Абай Құнанбаевтың «Ескендір» дастаны

Сабақ типі

Жаңа білімді меңгерту

Көрнекілік

Интерактивті тақта, презентациялық слайдтар

Пәнаралық байланыс

Тарих, музыка, кино өнері

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Абай Құнанбаевтың «Ескендір» дастанын оқу, талдау және негізгі идеясын ашу.

Дамытушылық

Теориялық білімді тереңдету, сөйлеу мәдениетін жетілдіру, сөздік қор мен дүниетанымды байыту, өзіндік пікір айту және қорытынды жасай білу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік

Қатыгездік пен мансапқорлықтан жирендіру, ізгілікке, имандылыққа тәрбиелеу, ғылым мен білімді насихаттау.

Сабақ әдістері мен стратегиялары

  • «6 Неліктен?» стратегиясы
  • Сұрақ-жауап
  • Түсіндіру
  • Талдап оқу
  • Іздендіру
  • Сатылай кешенді талдау (СКТ)
  • Эссе жазу

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Сәлемдесу.
  • Оқушылардың сабаққа қатысын түгендеу.

II. Үй тапсырмасын тексеру

«6 Неліктен?» стратегиясы

  1. 1. Неліктен Абай бала тәрбиесіне ерекше мән берген?

  2. 2. Неліктен Абай ғылым мен білімді насихаттайтын өлеңдер жазды?

  3. 3. Неліктен «Сегіз аяқ» өлеңі ең күрделі де көркем шығармалардың бірі болып саналады?

  4. 4. Неліктен Абайдың өлең жолдары мақал-мәтелдей нақылға айналып кеткен?

  5. 5. Неліктен Абай «не істесең де, бәрін ақылмен істе» деген ұлағатты ой айтады?

  6. 6. Неліктен Абайды қазақтың жазба әдеби тілінің негізін салушы деп бағалайды?

III. Жаңа сабақ

Қызығушылықты ояту

«Осы жұрт Ескендірді біле ме екен?» деген Абай сұрағына сүйене отырып, оқушылардың Ескендір туралы не білетінін анықтау: аңызды әңгімелету, «Қос мүйізді Ескендір» күйін тыңдату, сондай-ақ Оливер Стоунның 2004 жылғы фильмі түсірілгенін және Ескендір рөлін Джаред Лето сомдағанын атап өту.

Мәтінмен жұмыс

  • «Ескендір» дастанын мәнерлеп оқу.
  • СКТ (сатылай кешенді талдау) технологиясы бойынша талдау жасау.

Сатылай кешенді талдау (СКТ)

«Ескендір» дастаны: құрылымдық талдау

Авторы
Абай Құнанбаев
Тақырыбы
Шығыста Ескендір аталған, ал орыс және Еуропа дәстүрінде Александр Македонский ретінде белгілі тұлға туралы аңызды өмір шындығына жақындатып, өзінше толғауы.
Жанры
Поэма (дастан)
Негізгі идеясы
Ізгілік пен бейбітшілікті, ғылым мен білімді, рухани биіктікті дәріптеу; зұлымдықты, қатыгездікті және мансапқорлықты әшкерелеу.
Құрылымдық көрсеткіштері
42 шумақ, 168 тармақ, 3 бунақты өлшем.
Ұйқас түрі
Қара өлең ұйқасы (ааба)

Композициялық құрылым

  1. 1. Сюжеттің басталуы: Филипп патша қайтыс болған соң Ескендірдің таққа отыруы; әскер жиып, көрші елдерді жаулауы.
  2. 2. Сюжеттік байланыс: елсіз шөлге тап болып, әбден қажыған кезде мөлдір бұлаққа кезігуі.
  3. 3. Шиеленісуі: алтын қорғанға келуі; оны «Құдайға бастайтын қақпа» деп аштырмай қоюы; қақпа ар жағынан сый алуы.
  4. 4. Шарықтау шегі: сыйдың қу сүйек екенін білгенде ашуға булығуы; Аристотель ақылы; таразыға түскен қу сүйек оқиғасы.
  5. 5. Шешімі: хакім Аристотельдің түйіні: «Жеміт көз жер жүзіне тоймаса да,
    Өлсе тояр көзіне құм құйылғанда.»

Кейіпкерлер жүйесі

Дастанда әділдік, даналық және жауыздық мәселелері көрініс табады. Алайда мұндағы әділ әрі данышпан философ — Ескендір емес, Аристотель. Шығармада екі негізгі образ бар: Ескендір және Аристотель.

Аристотель

Абай оны құрметпен атап, ақылы мол, дара хакім ретінде бағалайды.

Ескендір

Дәріптелмейді, керісінше сыналады: мақтаншақ, қызғаншақ, қанішер, тойымсыз, қаһарлы, өзімшіл, даңғой, долы, кекшіл, есер тұлға ретінде суреттеледі.

Әдеби-теориялық ұғымдар

Теңеу

«Дарияның суындай қандар ақты; таспадай бейне арықтан шыққан құлап.»

Эпитет

Сар дала, мөлдір бұлақ, алтын қорған, қу өмір, жеміт көз, кәпір көз.

Түсіндірме сөздік

Жеміт
Қанағатсыз, тойымсыз, обыр.
Араны ашылды
Тойымсыздық, ашқарақтық; қанағат тұтпау, құнығу.
Даңғой
Елірме, есер, желікбас.
Долы
Ыза кернеген, булықпа, ызақор.
Ант ұру
Айтқанына тұрмайтын, тұрлаусыз адам.
Кәпір
Мұсылман дінінен өзге діндегі адам; дінсіз, құдайсыз (жалпы мағынада).

Негізгі түйін және тәрбиелік мәні

Соңғы төрт шумақты оқи отырып, оқушылар мына ойды түйіндейді: жауыздыққа жетелейтін себептер — күншілдік, тойымсыздық, мансапқорлық. Сондықтан адам мұндай әдеттерден сақ болып, имандылық пен қанағат құндылықтарын берік ұстануы керек.

IV. Сабақты бекіту

«Рухани биіктік — ең жоғары биіктік» тақырыбына эссе жазу.

V. Үй тапсырмасы

  • «Масғұт» дастанын оқу.
  • «Әзім әңгімесі» дастанын оқу.

VI. Бағалау

Оқушылардың сабаққа қатысу белсенділігі, жауаптарының мазмұндылығы, мәтінмен жұмысы, талдау сапасы және эссе құрылымы негізінде бағалау жүргізіледі.