Ұнамды кейіпкер
Ашық сабақ туралы қысқаша мәлімет
Атырау облысы, Атырау қаласы №4 облыстық шипажайлы мектеп-интернатының қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі Азиева Айгүл Жолболсынқызы 6-сыныпта қазақ әдебиетінен ашық сабақ өткізеді.
- Сабақтың тақырыбы
- Б. Соқпақбаев. «Менің атым Қожа» (Қожа бейнесі)
- Сабақтың түрі
- Аралас сабақ
- Сабақтың әдістері
- Сұрақ-жауап, сын тұрғысынан ойлау стратегиялары, интерактивті элементтер, пікірталас, топтық және жұптық жұмыс
- Көрнекіліктер
- Интерактивті тақта, буклет, кітап көрмесі, кинофрагменттер, «Сұрақтар қорабы», слайд
- Негізгі идея
- «Түбі адам болатын бала» ұғымын талқылау: Қожаның мінезін ашу, Жантаспен салыстыру, дәлелмен пікір айтуға үйрету.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Оқушыларды қазақ балалар әдебиетінің классигі Бердібек Соқпақбаевтың повесімен таныстырып, мәтіндегі негізгі ойды ұғындыру. Ойын еркін айтуға, өз көзқарасын дәлелдеуге үйрету.
Тәрбиелік
Қожа бейнесі арқылы адамгершілікке, мәдениеттілікке, әдебиетті сүюге баулу; үлгі алуға шақыру және жағымсыз қасиеттерден аулақ болуға тәрбиелеу.
Дамытушылық
Әр оқушының ой-қиялын еркін дамыту, өзіндік қорытынды жасауға бағыттау, ізденіске ынталандыру және шығармашылық қабілетін арттыру.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Психологиялық дайындық: «Майшам» жаттығуы
Оқушылар шеңберге тұрады. Мұғалім майшамды жағып, бүгін бірлесе жақсы жұмыс істеу үшін әр оқушының бір жылы сөз айтып, майшамды келесі оқушыға беруін ұсынады. Жарық – жақсылықтың нышаны. Осы тілекпен сабақ басталады.
Сабақ соңында мұғалім алғыс айтып, оқушыларды орындарына отырғызады.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Оқушылар Б. Соқпақбаевтың «Менің атым Қожа» хикаятын оқып келді. Мұғалім шығарманың тілінің қарапайым, әсерінің күшті екенін атап өтіп, талқылауға бағыттайды.
Талқылау сұрағы
Көркем әдебиет пен киноның айырмашылығы бар ма? Болса, қандай?
Жазушы туралы сұрақтар
- Жазушы қай жылы, қай жерде дүниеге келді?
- Қандай шығармаларын білесіңдер?
«Менің атым...» ой-толғауы
- Неліктен тапсырма «Менің атым...» деп аталды?
- Сендерге қандай есімдер ұнайды?
- Повесть қалай басталады?
- Қожа өз атына риза ма?
Ұлттық салт-дәстүрге шолу
Ат қою дәстүрі
Бала туғаннан кейін қырық күн өткен соң ел ішіндегі қадірлі қарияға немесе ата-әжесіне ат қойғызу дәстүрі бар. Кейде азан шақырып, молда шақырып қою да кездеседі.
Шілдехана
Жаңа туған нәрестенің құрметіне дастархан жайылып, ән айтылып, ұлттық ойындар ойналатын көңілді той. Қазіргі кезде де бұл дәстүр көп жерде жалғасып келеді.
Нақтылау
«Шілдеханаға келгендер маған пәлендей әйдік ат бермеген…» деген сөзді айтқан кейіпкер кім? — Қожаберген (Қожа).
III. «Тапқыр болсаң, тауып көр!» ойыны
1) «Бұл кім?»
-
«Аузымды түтінге толтырып алып… бір керемет улы газ өңешімнен шеңгелдеп ала кеп түсті…»
Жауабы: Қожа
-
«Жаңа оқытушы бізді оқу жылының басталуымен құттықтады, өзін таныстырды…»
Жауабы: Сәбира Майқанова
-
«Шыбыным, әйтеуір ешкімге тимей, ұрынбай, жайыңа жүр…»
Жауабы: Анасы (Миллат)
-
«Мен сенің әкеңе қарыздар адаммын… мойнымда бақандай бір қарасы жүр.»
Жауабы: Сәйбек қарт
-
«Біреуді біреуге атыстырып, от тастап жүретін қу…»
Жауабы: Жантас
-
«Оқудың түбіне сен-ақ жет… мүмкін кейін дырдай бастықтың бірі болып шығарсың…»
Жауабы: Сұлтан
2) «Бұл қай сәт?»
-
«…бір теректің басына маймылша өрмелеп шығып алдым.»
Педагогикалық кеңес өтіп жатқан сәт
-
«…кішкентай бақаның бірін Майқанованың сөмкесіне сүңгіттім де жібердім.»
Сөмкедегі бақа оқиғасы
-
«Есікті аша бергенімде… тірі аруақ тәрізді…»
Бақа оқиғасынан кейін апасымен кездесер сәт
IV. Кейіпкерлерді саралау: ұнамды және ұнамсыз
Оқушылар дәптерге кейіпкерлерді екі топқа бөліп жазады, кейін дәлел арқылы пікірін қорғайды. Мұғалім оқушы пікірлерінің негізді болуына назар аударады: өмірде де әр адам өз позициясын дәлелдей білуі керек.
Ұнамды кейіпкерлер
- Миллат
- Сұлтан Михайловна
- Жанар
Ұнамсыз кейіпкерлер
- Қаратай
- Майқанова
- Жантас
Маңызды ой
Кейіпкерді бағалау кезінде біржақты қарамай, нақты оқиға, ниет, әрекет салдары арқылы дәлел келтіру — пікір мәдениетінің негізі.
V. Фильмнен үзінді
«Менің атым Қожа» фильмінен фрагмент көрсетіліп, әдеби мәтін мен экрандық бейненің айырмашылығы қайта байланыса талқыланады.
VI. Пікірталас: «Қожа қандай бала?»
Оқушылар екі топқа бөлініп, Қожа әрекеттерін жақтап немесе даттап дәлел келтіреді.
I топ — Жақтаушы
«Жақсы бала жеткізеді мұратқа»
- жақсы
- алғыр
- ақылды
- әділетті
- мейірімді
II топ — Даттаушы
«Тентек бүлдіреді, ата-анасын күйдіреді»
- тентек
- өтірікші
- шыдамсыз
- бұзық
- тиянақсыз
VII. Жұптық жұмыс: «Сұрақтар қорабы»
Әр оқушы түрлі түсті белгілер арқылы жұп құрып, конверттен сұрақ таңдайды. Тапсырма мақсаты — Қожа мен Жантастың оқушы ережесіне сай келмейтін әрекеттерін талдау, өз пікірін ашық қорғау.
- Лагерьге жолдама бермегені үшін Майқанова апайды ренжіткен Қожаның ісіне қалай қарайсың?
- Оқулық алу үшін мұғалімді алдағаны дұрыс па?
- «Қысқы кешті» жаттамаған Жантас не істеді? Оны қалай бағалайсың?
- «Қысқы кешті» жаттамаған Қожа қандай күйде болды?
- «Қара Көже…» деп кемсіту арқылы Жантастың қандай сипаты көрінеді?
- Сұлтанға еріп, «бұзық бала» атануына көзқарасың қандай? Мұндай балалар қазір де кездесе ме?
- «Түбінде адам болатын бала» деудің себебі неде?
Қорытынды ой
«Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен» қағидасы арқылы оқушылар жақсылықты үлгі етіп, жамандықтан аулақ болудың мәнін түсінеді.
VIII. Венн диаграммасы: Қожа мен Жантас
Қожа
- адал
- адамгершілігі жоғары
- қайырымды
- кішіпейіл
- уәдеге берік
- ақындық қабілеті бар
Ортақ
- сыныптас
- үлгерімдері жақсы
- екеуі де Жанарды ұнатады
Жантас
- екіжүзді
- мақтаншақ
- қызғаншақ
- көрсеқызар
- қу
- өтірікші
IX. Шығармашылық кезең: көріністер
Оқушылар алдын ала дайындаған көріністерін сахналайды. Төменде сабақтағы екі үзінді ықшамдалып, стильдік тұрғыда өңделіп берілді.
Көрініс 1: Анасы мен Қожа
Қожа: Мама… мама, сен жылап жатырмысың?
Анасы: Иә, жылап отырмын. Қайтейін, жыламай… Қу жалғызым, сенен-ақ өлетін болдым ғой. Не болып барасың күннен-күнге? Ұялмайсың ба ел-жұрттан? Қайтем сені… Неге тыныш жүрмейсің?
Қожа: Маматай, қойшы… ендігәрі…
Анасы: Жолама! «Мама» деуші болма мені… Құдайдың сендей бала беріп азапқа салғанынан гөрі, қу бас тастағаны артық еді…
Қожа: Қойшы, маматай! Ең соңғы рет кешірші! Ант етемін! (Тізесін құшақтап жылайды.)
Көрініс 2: Әжесі мен Қожа
Қожа: «Қадыров Қожаның жеке бас құпия кеңесі ашық» деп жариялаймын! Күн тәртібінде бір-ақ мәселе: үлгілі оқушы болу үшін мен енді не істеуім керек?
Әжесі: Неге шақырдың, Қожатай?
Қожа: Сіз емес… Жайша. Мұнда құпия кеңес өтіп жатыр. Бөгет жасамаңыз.
Әжесі: Кеңесі несі? Жалғыздан-жалғыз отырып та жиналыс өте ме екен?
Қожа: Әжетай, барыңызшы. Бөгет жасамаңызшы!
X. Қожаның өзгеруі: дәлел және қаулы
Сабақ соңына қарай мұғалім Қожаның бастапқы тентектігі мен кейінгі ішкі өзгерісіне назар аудартады: ол қателігін түсініп, өзін түзетуге нақты қадам жасайды.
Қожаның қаулысы (өзін-өзі тәрбиелеу жоспары)
- Тәртіпті болу, үлкенді аға, кішіні іні деп сыйлау, бейбіт өмір сүру.
- Тәртіпсіздік жасаған жағдайда өзін-өзі жазалау (өзін бақылауға алу).
- Сұлтанмен қарым-қатынасты үзу.
- Үздік оқушылар қатарына ену.
- Ұйықтар алдында өзіне-өзі есеп беру.
Ой тастау: «Жаңа өмірге қадам»
Қожаның осындай қаулы қабылдауына не әсер етті? Анасының көз жасы ма, Сәйбек қарттың сөзі ме, әлде Майқанованың педагогикалық кеңестен кейінгі ескертуі ме?
XI. Сабақты бекіту: «Сұрақты ұстап ал!»
Оқушыларға қысқа сұрақтар қойылып, шығарманы меңгеру деңгейі мен назарға алынған детальдар тексеріледі.
- Бердібек Соқпақбаев кім? Қай өңірде дүниеге келді?
- Қожаның азан шақырып қойған есімі қандай?
- Қожаның әкеге деген сағынышы шығарманың қай тарауында көрінеді?
- Футбол ойнауға бара жатқан Қожа мектеп алаңында кімді кездестіреді?
- Майқанова мен Қожаның алғашқы түсініспеушілігі қандай оқиғадан кейін басталды?
- Сәбира Майқанова қандай пәннің мұғалімі?
- Орыс тілінен сабақ беретін мұғалім кім?
- Пушкиннің «Қысқы кешін» өте жақсы жатқа айтқан оқушы кім?
- Қожаға әкесі туралы айтқан қария кім?
- Қожа кімнің тәрбиесінде болды?
- Майқанованың сөмкесіне бақа салған кім?
Қорытынды
Сабақ барысында оқушылар Қожа бейнесін жан-жақты талдап, оның мінез-құлқының қалыптасу жолын түсінеді. Шығарма арқылы жасөспірімнің алғашқы қадамы, арман-мақсаты, қателік пен түзелу үрдісі айқын көрінеді.
Ең бастысы — оқушылар жақсы мен жаманды ажыратуға, өзіне сын көзбен қарауға, пікірін дәлелдеуге дағдыланады. Қожа — бар балаға ой салатын, тәрбиелік мәні жоғары бейне.
Сабақтың соңғы бөлімдері
- «Саржайлау» әнін орындау
- Үй тапсырмасын беру
- Бағалау