Аралдарды кескін картаға түсіру
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Оқушылардың материктер мен аралдар туралы түсінігін қалыптастыру; құрлықтарды салыстырып, оларды глобустан және картадан көрсете білу.
Дамытушылық
Дүниетанымдық көзқарасты кеңейту; оқытудағы әдіс-тәсілдер арқылы оқушылардың белсенділігін арттыру.
Тәрбиелік
Отанды сүюге, табиғатты қорғап, аялай білуге тәрбиелеу.
Сабақ туралы мәлімет
- Сабақтың түрі
- Жаңа сабақты меңгерту
- Сабақтың әдістері
- Баяндау, іздену, сұрақ-жауап, кескін картамен жұмыс, «Сәйкесін тап»
- Көрнекіліктер
- Интерактивті тақта, кесте, кескін карта, глобус, қосымша материалдар
- Күтілетін нәтиже
- Материктерді ажыратады; аралдардың пайда болу жолдары мен түрлерін түсінеді; архипелаг пен жасанды аралдарды және дүниежүзіндегі ең ірі аралдарды атай алады.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру бөлімі
- Оқушылармен сәлемдесу.
- Сабаққа дайындығын тексеру.
- Оқушыларды 4 топқа бөлу.
II. Үй тапсырмасын тексеру
а) «Сұрақ менен, жауап сізден»
Барлығы 12 сұрақ. Әр топқа 3 сұрақтан беріледі.
1) Тау жыныстары неше типтен тұрады? Оларды ата.
Жауап: Үш типтен тұрады: магмалық, шөгінді, метаморфтық.
2) Магмалық жыныстар ненің әсерінен пайда болады?
Жауап: Жанартаудың әсерінен пайда болады.
3) Гранит, обсидиан, базальт қай тау жыныстарына жатады?
Жауап: Магмалық тау жыныстарына жатады.
4) Шөгінді жыныстар қалай пайда болады?
Жауап: Ертеде қалыптасқан тау жыныстары сыртқы күштердің әсерінен бұзылып, қиыршықтас, құм, саз сияқты шөгінділерге айналады. Сондай-ақ тірі ағзалардың іс-әрекеті нәтижесінде бор, ұлутас, тас көмір сияқты шөгінді жыныстар түзіледі.
5) Тау жыныстары ненің әсерінен бұзылады?
Жауап: Жаңбыр, жел және температура өзгерістерінің әсерінен.
6) Көптеген зәулім үйлер мен мешіттер неден салынады?
Жауап: Метаморфтық жыныстардан: гнейс, мәрмәр, тақтатас.
7) Ядродағы температура неше градусқа дейін жетеді?
Жауап: (Жауап нұсқасы мәтінде берілмеген.)
8) «Метафорос» грекше қандай мағына береді?
Жауап: «Өзгертемін», «өзгерген» деген мағынаны білдіреді.
9) Қазақстанда қандай кен орындары бар?
Жауап: Қарағанды көмір алабы, Теңіз мұнай кені, Алтайдағы түсті металдар кен орындары.
10) Цунами дегеніміз не?
Жауап: Су астындағы жер сілкінісі нәтижесінде пайда болатын өте биік толқындар.
11) Құрылыс жұмыстарын безендіруге, әшекейлеуге қандай тасты пайдаланады?
Жауап: Мәрмәр тасын пайдаланады.
12) Біздің елімізде қандай пайдалы қазбалар бар?
Жауап: Қазақстан мұнайға, табиғи газға, қорғасынға, мысқа, алтынға, темірге бай.
ә) Кестемен жұмыс
Бірнеше пайдалы қазбаның қасиетін анықтап, кестені толтыру.
III. Жаңа сабаққа кіріспе (терминдер мен сұрақтар)
- Жер шарында қанша материк бар? Біз қай материкте орналасқанбыз?
- Жер шарында неше мұхит бар?
- Материкті картадан қалай анықтаймыз? Арал дегеніміз не?
IV. Жаңа сабақ: Материктер мен аралдар
Жер бедері ойлы-қырлы болғандықтан, жер беті біркелкі орналаспаған. Осындай біркелкі емес жер бедерінің жиынтығын рельеф деп атаймыз. Ең ірі рельеф формалары — материктік құрлықтар мен мұхиттық ойыстар. Олар жер қыртысының құрылымына қарай әртүрлі болады.
Материк дегеніміз не?
Жер бетінде барлығы 6 материк бар. Барлық материктердің ауданы қосылып есептелгенде, жердің шамамен 29%-ын алып жатыр.
Құрлықтың жан-жағын мұхиттар мен теңіздер қоршап жатқан ірі бөлігін материк деп атаймыз.
Материктердің ерекшеліктері
Еуразия
Ауданы ең үлкен материк.
Африка
Ең ыстық материк.
Солтүстік Америка
Солтүстік ендіктерге жақынырақ орналасқан.
Оңтүстік Америка
Ең ылғалды материк.
Аустралия
Ауданы жағынан ең кіші материк.
Антарктида
Мұз жамылған материк.
Материктер мен ондағы елдердің атаулары тарихи ашылуына, географиялық орнына, халықтардың атына немесе оны алғаш ашқан адамдардың есіміне байланысты қойылған.
Аралдар және олардың түрлері
Дүниежүзілік мұхиттарда ауданы кіші аралдар да көп. Аралдар да материктер сияқты мұхиттар мен теңіздермен қоршалады, бірақ айырмашылығы — ауданының шағындығында.
Шығу тегіне қарай аралдар үшке бөлінеді: материктік, жанартаулық, маржандық.
Шығу тегі біркелкі, топтасып орналасқан аралдар шоғырын архипелаг деп атаймыз.
Таңғажайып пішінді аралдар
1
Жүрек пішіндес арал
Жүрек бейнесі тек ашықхаттарда ғана емес, табиғатта да кездеседі. Адриат теңізіндегі арал жүрек формасына ұқсайтын айқын пішінімен танымал.
2
Смайлик пішіндес арал
Манукан, Мамутик, Сулуг аралдары Малайзия құрамына кіреді. Оңтүстік Қытай теңізі үстінен қарағанда күлкіге ұқсайтын ерекше бейне байқалады.
3
Көз пішіндес арал
Бұл арал Мальдив маңында орналасқан. Биіктен қарағанда көзге ұқсайды, ал жақыннан көргендер оны алып медузаға да ұқсатады.
4
Дельфин пішіндес арал
Индонезиядағы Флорес аралы маңындағы ірі аралдардың бірі дельфинге ұқсайтын пішінімен ерекшеленеді.
Сонымен қатар, жасанды аралдар да кездеседі: олар адам әрекеті нәтижесінде теңіздер мен шығанақтарда жасалады.
Топтық жұмыс
- Еуразия тобы: Еуразия материгіне сипаттама беру.
- Африка тобы: Африка материгіне сипаттама беру.
- Солтүстік Америка тобы: Қай мұхитта орналасқан? Қай ендікте?
- Оңтүстік Америка тобы: Оңтүстік Америка материгіне сипаттама беру.
V. Жаңа сабақты бекіту
1-топ (Еуразия): «Сәйкесін тап»
| Тұжырым | Сәйкесті ұғым |
|---|---|
| Жер бетіндегі ең үлкен арал | Гренландия |
| Шығу тегі біртекті, топтасып орналасқан аралдар | Архипелаг |
| Жанартаудың атқылауынан пайда болған аралдар | Жанартаулық |
| Тірі ағзалардың әсерінен пайда болатын аралдар | Маржан |
2-топ (Африка): Кескін картамен жұмыс
«Мылқау картаға» материктерді түсіру.
Нұсқаулық
- Материктердің атауын дұрыс орналастыру.
- Түстерді шатастырмай белгілеу (мұғалім нұсқауына сай).
3-топ (Солтүстік Америка): «Жылдам жауап»
Төмендегі сұрақтарға жылдам түрде «иә» немесе «жоқ» деп жауап беру.
4-топ (Оңтүстік Америка): Кескін картамен жұмыс
«Мылқау картаға» аралдарды түсіру.
VI. Қорытынды
«Еркін микрофон»
Сабақта мен не үйрендім? Не білдім?
VII. Үй тапсырмасы
- Материктер мен аралдар тақырыбын қайталау.
- Материктерді және ірі аралдарды картадан көрсетуге дайындалу.
- Аралдардың түрлері бойынша қысқаша конспект жасау (материктік, жанартаулық, маржандық).
VIII. Бағалау
Оқушылардың жауап беру белсенділігі, топтық жұмысқа қатысуы және карта/кесте тапсырмаларын орындауы бойынша бағаланады.