Қазақша рефераттар

Жылқы шаруашылығы және оның негізгі салалары мен қасиеттерін атауларымен танысу

Сабақ тақырыбы мен оқу мақсаттары

Сабақтың тақырыбы
Жылқы шаруашылығы және оның негізгі салалары
Сабақтың типі
Аралас сабақ
Сабақтың әдістері
Сұрақ-жауап, жеке және топтық жұмыс
Көрнекіліктер
Слайдтар, тірек-сызбалар, суреттер
Сабақ технологиясы
В. Ф. Шаталовтың тірек-сызба әдісі бойынша оқыту

Білімділік

Жылқы шаруашылығының негізгі салаларын, атауларын және қасиеттерін танып-білу.

Дамытушылық

Жылқының қадір-қасиетін түсіндіру арқылы оқушылардың ізденімпаздығы мен тапқырлығын дамыту.

Тәрбиелік

Алған білімді тәжірибеде қолдануға, жан-жақты ізденуге және талаптануға тәрбиелеу.

Сабақтың құрылымы

  1. I

    Ұйымдастыру кезеңі

    Сыныптың назарын сабаққа шоғырландыру.

  2. II

    Мақсат қою

    Сабақтың күтілетін нәтижелерін нақтылау.

  3. III

    Жаңа тақырыпты түсіндіру

    Ой қозғау, тірек-сызбалар арқылы мазмұнды меңгерту.

Ой қозғау: жылқы туралы негізгі ұғымдар

Жылқы — сүтқоректілер класына жататын, тақтұяқтылар отрядының өкілі. Тақырып тірек-сызбалар арқылы түсіндіріледі.

Қымыз түрлері

Қымыз — бие сүтінен дайындалатын аса құнды, емдік тағам.

  • Уыз қымыз — биені алғаш байлаған кезде ашытылатын жаңа қымыз.

  • Бал қымыз — сүр қазы қосып, әбден бабына келтіріп пісілген қымыз.

  • Тай қымыз — бір күн сақталған қымыз.

  • Дөнен қымыз — үш түн сақталған сапалы қымыз.

  • Сары қымыз — күзде сауылған биенің дәмді, қуатты, шипалы қымызы.

  • Бесті қымыз — төрт күн сақталған сапалы қымыз.

  • Қысырдың қымызы — қыста құлынсыз сауылатын биенің қуатты, шипалы қымызы.

  • Түнемел қымыз — көп тұрған немесе үстіне саумал қосылған, сапасы төмен қымыз.

Саумал — жаңа сауылған бие сүті.

Жасына және жынысына қарай атаулар

Жас кезеңі Еркек Ұрғашы
Жаңа туған төл Құлын (еркелетіп: құлыншақ) Құлын
Мерзімінен ерте туған Марқа құлын Марқа құлын
Мерзімінен кеш туған Кенже құлын Кенже құлын
6 ай – 1 жас Жабағы Жабағы
1 – 2 жас Байтал Байтал
2 – 3 жас Тай Құнажын
3 – 4 жас Құнан Дөнежін (байтал)
4 – 5 жас Дөнен Бие
6 – 8 жас Ат, айғыр Бесті
9 – 11 жас Қартаң Қартаң
11 – 14 жас Кәртамыс Кәртамыс
15 – 18 жас Кәрі Кәрі
18 – 20 жас Лақса, жасаған Лақса, жасаған
20 – 22 жас Жасамыс Жасамыс

Ұлттық ойын: аламан бәйге

Аламан бәйгенің шарты сыныпта сурет арқылы түсіндіріледі. Оқушыларға сұрақтар қойылып, жауаптар талданады.

Сұрақ-жауап

1) Ат құлағында ойнайтын қара күш иелерін қалай атайды?

Шабандоз, аткер, сайыпқыран, атшабар бала.

2) Аттың сынын, қыр-сырын білетін адамды қалай атайды?

Ат сыншысы, атбегі, бапкер.

3) Ердің қандай түрлері бар?

Ағаш ер, күміс ер, құланды ер, ойма ер, алтынмен апталған ер, күміспен күптелген ер.

4) Жылқының жасына байланысты атаулар қандай?

Құлын, жабағы, тай, құнан, дөнен, бесті ат, бесті бие.

Жұмбақтар

5) Қоян құлақты, жылқы тұяқты, сұрғылт түсті, көнбіс, күшті.

Жауабы: есек.

6) Аттан биік, қойдан аласа.

Жауабы: ер.

7) Алты аяқты, төрт көзді, екі ауызды, бір сөзді, ынтымақпен ел кезді.

Жауабы: атқа мінген адам.

Шығармашылық жұмыс

1-топ: өлең жолдарын толықтыру

Арудан асқан жан бар ма, Жылқыдан __________ асқан мал бар ма? __________ сүті — сары бал, __________ асқан дәм бар ма? Желіде құлын жусаса, Сәні келер ұйқының. Жылқы қолдан __________ тойған соң, Қызығы кетер күлкінің.

Тапсырма: бос орындарға мағынасы сай сөздерді қойып, шумақтың тұтастығын сақтаңыз.

2-топ: сурет бойынша сипаттау

Тапсырма: суреттерге сүйене отырып, жылқыны өлең жолдарымен бейнелеңіз.

«Жігіттің көркі — жылқыда»

Қосымша: жылқы етінен жасалатын тағамдардың атауларын жазыңыз.

Сіз білесіз бе?

Жылқы еті мен қымыздың емдік қасиеті көпке белгілі. Сонымен бірге, қазақ халқы ертеде жылқының өзге де өнімдерін тұрмыста және халық емінде кең қолданған.

  • Қатты суық тиген немесе белі қатты ауырған адамды жылқы терісіне ораған. Кей жағдайда оның тезегі мен көңін де ем ретінде пайдаланған.

  • Жаз мезгілінде науқастың басынан өзге денесін жылқы көңіне көміп, қызған көңнің ішінде 1,5–2,5 сағат жатқызған. Халық ұғымында бұл «денедегі суықты тартуға» көмектеседі делінген.

  • Жылқы қылының беріктігімен қатар, емдік қасиеті бар деп те есептелген: қылды жағып, күлін аузы уылған балаға, сондай-ақ күйікке сепкен.

  • Дене қотырласа, жаңа сауылған бие сүтіне шомылу ұсынылған; бұл теріні қоректендіреді делінеді. Шаш сирей бастаса, қымызбен жуу пайдалы деп саналған.

  • Аттың жүрек майын қыздырып, асқазан қыжылына ішкен; өкпесі ауырған адамға сол майды шикілей жегізген деген деректер бар.

  • Грыжаны (жарықты) қатты қыздырылған жылқы майын жағып емдеген; үсіген жерге де жылқы майын қолданған.

Ескерту: бұл мәліметтер халықтық тәжірибе ретінде беріліп отыр. Денсаулыққа қатысты мәселеде міндетті түрде медицина маманының кеңесіне жүгінген дұрыс.

Қорытынды

Сабақты өлең жолдарымен аяқтау

Атқа мін, қазақ! Ат үстінде туып, қазақ сәбиіне, Ат үстінде айтылады әлдиі, Жерге тәй-тәй баспасын деп сол бөбек, Атқа шауып алуды ойлайды бәйгені! Апыл-тапыл баспас бұрын алдымен Атқа мініп үйренеді жай күні. Атсыз қазақтың ауасы да, даласы — Атсыз бір күн тұра алмайды баласы. Ат биікке шығаратын аспандай, Онсыз оның ашылмайды аясы. Қайғысын да, қуанышын да бөліскен — Ат: көзінің бейне ағы мен қарасы. Кісінесе — тілдескендей иесімен, Аттың артық сияқты бағасы.