Крахмалдың қасиеттері
Сабақтың мақсаты
Бұл сабақта полисахаридтердің моносахаридтер мен дисахаридтерден айырмашылығын жүйелеу, олардың жіктелуін қайталау және крахмал мен целлюлозаның физикалық-химиялық қасиеттерін, табиғатта таралуын, сондай-ақ полисахаридтердің биологиялық маңызын қарастыру көзделеді.
Білімділік
Тақырып бойынша білім, білік және дағдыларды қалыптастыру.
Дамытушылық
Жаңа және бұрынғы тақырыптардың байланысын анықтауға үйрету, функционалдық сауаттылықты дамыту, көмірсулар өкілдерін салыстыра білу дағдыларын жетілдіру.
Тәрбиелік
Білімге қызығушылықты арттыру, өзін-өзі бағалай білуге дағдыландыру, танымдық қабілеттерін дамыту.
Сабақтың түрі
Жаңа материалды меңгерту сабағы.
Сабақтың міндеттері
-
1
Крахмал мен целлюлоза мысалында табиғи полимер ұғымын тереңірек түсіну; олардың құрамы, құрылысы, қасиеттері және қолданылуын талдау.
-
2
Бұрынғы білім мен жаңа материал арасындағы байланысты анықтап, ойды жүйелі жеткізу және проблемалық жағдайлардың шешімін табу.
-
3
Өз іс-әрекетін бағалау және топтық жұмыста жауапкершілік таныту.
Құрал-жабдықтар
Оқу үдерісіне арналған
- Үлестірмелі тесттер
- Өзін-өзі бағалау парағы
- Қосымша материалдар, кестелер
- Интерактивті тақта, слайдты презентациялар
Химиялық тәжірибеге арналған
- Йод ерітіндісі
- Крахмал, ұн, ақ нан, картоп тілімі, күріш
- Сынауықтар, спиртшам, қысқыш
Сабақтың барысы
Ой шақыру
Мұғалімнің кіріспе сөзі
Өткен сабақтарда көмірсулардың жіктелуін және моносахаридтер мен дисахаридтердің ерекшеліктерін қарастырдық. Бүгін полисахаридтердің құрылысы, табиғатта кездесуі, сондай-ақ олардың физикалық және химиялық қасиеттерімен танысамыз. Алдымен полисахаридтер мен моносахаридтердің айырмашылығын еске түсіру үшін қысқа тест орындаймыз.
Ескерту: тест тапсырмалары оқушылардың үстелінде алдын ала дайын тұрады.
Тест тапсырмасы
Ұсынылған тұжырымдардың ішінен дұрысын таңдаңыз: I нұсқа — моносахаридтер үшін, II нұсқа — полисахаридтер үшін.
- 1. Өкілдері: глюкоза, фруктоза, галактоза, рибоза, дезоксирибоза.
- 2. Өкілдері: крахмал, гликоген, декстриндер, целлюлоза, хитин.
- 3. Молекуласы қайталанатын құрылымдық буындардан тұратын жоғары молекулалы қосылыс.
- 4. Триоздар, тетроздар, пентоздар, гексоздар болып жіктеледі.
- 5. Жалпы формуласы: (C6H10O5)n.
- 6. Молярлық массасы салыстырмалы түрде шағын (әдетте бірнеше жүз г/моль-ден аспайды).
- 7. Молярлық массасы өте үлкен, миллиондаған г/моль-ге дейін жетуі мүмкін.
- 8. Гидролиз реакциясына түспейді.
- 9. Гидролиз реакциясына қабілетті.
- 10. Кейбіреулерінің қалдықтары ДНҚ мен РНҚ құрамына енетін нуклеотидтердің құрамдас бөлігі болады.
Дұрыс жауап (I нұсқа)
1, 4, 6, 8, 10
Дұрыс жауап (II нұсқа)
2, 3, 5, 7, 9
Тексеру тәсілі: оқушылар көршісімен қағаздарын ауыстырып, бір-бірінің жұмысын тексереді.
Мағынаны тану
Оқушылар оқулықтың тиісті бөлімі бойынша берілген уақыт ішінде мәтінмен жұмыс жасайды: негізгі ойларды қарындашпен белгілеп, нұсқау парағына сәйкес 5 топқа бөлінеді. Әр топтан эксперт сайланып, 4–5 оқушыдан шағын топтарда талқылау жүргізіледі: түсінбеген тұстарды ортаға салып, бірлесіп нақтылайды.
Топтарға ұсынылатын тақырыптар
- 1. Полисахаридтің анықтамасы, табиғатта кездесуі және физикалық қасиеттері.
- 2. Полисахаридтердің құрылысы және алынуы.
- 3. Крахмалдың қасиеттері.
- 4. Целлюлозаның қасиеттері.
- 5. Полисахаридтердің маңызы және қолданылуы.
Полисахарид дегеніміз не?
Полисахаридтер — табиғи жоғары молекулалы қосылыстар (табиғи полимерлер). Олар көптеген моносахарид молекулаларының қалдықтарынан тұрады және көбіне (C6H10O5)n жалпы формуласымен өрнектеледі.
Полисахаридтердің маңызды өкілдері — крахмал және целлюлоза.
Автор туралы мәлімет
Ақтөбе қаласы, №53 орта мектептің химия және биология пәндерінің мұғалімі — Жилибаева Галия Муратбаевна.
Негізгі акцент
Айырмашылықты түсіну
Моносахаридтер — қарапайым құрылымды, ал полисахаридтер — құрылымдық буындары қайталанатын жоғары молекулалы қосылыстар.
Мысал арқылы меңгеру
Крахмал мен целлюлозаны талдау арқылы полисахаридтердің қасиеттері, таралуы және қолданылуы нақты түсіндіріледі.