Оқушылардың жауаптарын бағалау
Сабақтың мақсаты мен ой өзегі
Бұл сабақта 9-сынып оқушылары Мұқағали Мақатаевтың «Райымбек, Райымбек!» поэмасын композициялық әрі жан-жақты талдау арқылы оқиды. Негізгі мақсат — шығарманың мазмұнын меңгерту, тақырыбы мен идеясын ашу, көркем тіл өрнектерін табу және талдауға сүйене отырып әдеби тілде еркін сөйлеуге үйрету.
Поэма туралы қысқаша
Ақынның терең оймен жазылған бұл туындысы жоңғар шапқыншылығы кезеңінде ел қорғаны болған Райымбек батырға арналады. Поэма тарихи жадты ояту, ұлттық рухты асқақтату, ел мен жер қадірін ұғындыру идеясын алға шығарады.
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Амандасу, сыныпта жағымды психологиялық ахуал қалыптастыру.
- «Қара жорға» биі арқылы сергіту.
- Жас ерекшеліктерін ескере отырып топқа бөлу (санға байланысты).
- Рөлдерді бөлу: басшы, хатшы, таймспикер, репортер.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Мұқағали Мақатаевтың шығармашылығына қатысты жоғары деңгейлі сұрақтар арқылы оқушылардың алдыңғы білімін белсендіру.
Жоғары деңгейлі сұрақтар
- Мұқағалидің шебер суреткерлігін танытатын пейзаждық өлеңдерінен мысал келтіріңіздер.
- Ақын елге, жерге деген шексіз махаббатын өз жырларында қалай бейнелейді?
- Ақын шығармаларындағы халық даналығы мен ұлттық өнеге туралы ойларыңызды айтыңыздар.
Диалогтік әдіс қолданылады, талантты және дарынды оқушылардың қабілеті ескеріледі.
III. Қызығушылықты ояту
Ой қозғау
Мұқағали күнделігінде: «Мен бір нәрсеге — поэзияның тіршілікпен бірге, яғни адаммен, табиғатпен бірге өмір сүретініне кәміл сенемін. Адамзат жаны қатыгездене берсін. Қайтсе де бір парасатты адам қалады. Ол — ақын. Ақырғы сөз сонікі», — деп жазады. Ақын поэзиясы уақытпен бірге жасайды: әр оқырман одан өзінің бүгіні мен кешегісін, келешегі мен арманын табады және одан сабақ алады.
Жеткіз жұртқа бүгіні, өткендерін,
Қысын, күзін, жазы мен көктемдерін.
Жадында тұтсын ұрпақ жасырмай айт,
Ақтабан шұбырынды өткелдерін,
Аруды арам жандар өпкендерін,
Боз інген ботасы өлген бой жаза алмай,
Елім-ай, аруана шөккен жерін.
Өлшесін бүгіні мен өткендерін!
Тақырыпқа шығу
Мұқағалидің хатын (немесе хат мазмұнына қатысты мәтінді) оқып, ой түйіндеу арқылы сабақ тақырыбы ашылады. СТО және АКТ мүмкіндіктері кіріктіріледі.
IV. Мағынаны тану
Сабақтың негізгі бөлігінде оқушылар «Райымбек, Райымбек!» поэмасын талдай отырып оқиды. Тақтада жоспар ұсынылады, кейін оқушылар топ ішінде талқылап, шығарманың композициялық құрылымын өздері құрастырады.
Тақтаға ұсынылатын жоспар
- «Қаратаудың басынан көш келеді…»
- «Өзің бала болсаң да, сөзің дана, отты екен… Ақ күн тусын алдыңнан, басқа айтарым жоқ бөтен…»
- «Дауаcы жоқ жан екен, оты жанған… Ілесіңдер осыған, оты барлар!»
Композициялық жоспар (құрастырылатын нұсқа)
- Оқиғаның басталуы: жау шапқан қазақ ауылы.
- Оқиғаның байланысы: жыраудың баламен кездесуі.
- Оқиғаның өрбуі: жырау мен баланың әулиеге барып тәу етуі.
- Оқиғаның шиеленісуі: баланың өз атын ұрандауы, халық наразылығы.
- Оқиғаның шарықтау шегі: қатал сын.
- Оқиғаның шешімі: Райымбектің қолбасшылыққа қол жеткізуі.
Жұмыс форматы
- Топ ішінде композициялық құрылымды жасау және жоспар бойынша мазмұндау.
- Оқушылар жауаптарын кезең-кезеңімен бағалау, кері байланыс беру.
- Диалогтік оқыту элементтері арқылы ойды дәлелдеп айтуға жетелеу.
Сергіту сәті және топ ауыстыру
«Шырмауық шешу» ойыны
Қысқа сергіту арқылы назарды қайта жинақтау, кейін топ құрамын ауыстыру.
Кубизм стратегиясы бойынша талдау
I топ
Талдау
II топ
Дәлелдеу
III топ
Сипаттау
IV топ
Салыстыру
V топ
Зерделеу
Оқытудағы жаңа тәсілдер негізінде әр топ өз қырынан талдап, ортақ тұжырым жасайды.
V. Шығармашылық жұмыс
«Ақтабан шұбырынды» кезеңінің көрінісін көзбен елестету: оқушылар тарихи ахуалды сезіне отырып, әсерін сурет арқылы жеткізеді.
Тапсырма
Поэмадағы тарихи қасірет пен халықтың күйзелісін бейнелейтін иллюстрация салыңыз. Суретіңізге 2–3 сөйлемдік түсіндірме жазыңыз.
VI. Рефлексия
Сабақ соңында оқушылар өз түсінігін жинақтап, поэманың идеялық мәні мен тарихи-рухани салмағы бойынша қорытынды жасайды.
VII. Бағалау
Алдын ала дайындалған бағалау парағы арқылы әр кезеңнен кейін өзін-өзі және өзара бағалау ұйымдастырылады.
VIII. Үй тапсырмасы
Эссе
«Болар бала он бесінде баспын дер» тақырыбында Райымбектің әрекетіне талдау жасап, эссе жазыңыз.