Ананың көңілі балада, Баланың көңілі
Сабақтың барысы
Бұл сабақта оқушылар мақал-мәтелдердің мәнін түсініп, олардың тілдік ерекшеліктерін ажыратып, күнделікті сөйлеуде орынды қолдануды үйренеді. Құрылымы нақты кезеңдерге бөлініп, теория мен тәжірибе бір-бірін толықтырады.
А) Ұйымдастыру кезеңі
Оқушыларды сабақ үдерісіне дайындау.
Б) Үй тапсырмасын тексеру
- • Тұрақты тіркес дегеніміз не?
- • Тұрақты тіркестердің қандай баламалары болады?
Жаңа тақырып: мақал мен мәтел
Негізгі түсінік
Тұрақты тіркестер сияқты мақал-мәтелдер де — тілде әбден қалыптасқан, орныққан сөздер тобы. Олар халық даналығын жинақтап, ықшам әрі әсерлі түрде жеткізеді.
Мақал
Мақал — «тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйінін» білдіріп, белгілі бір тұжырым жасайды.
Мысал
Кең болсаң, кем болмайсың.
Мәтел
Мәтелде ой-пікір бейнелі әрі тұспалдап айтылған ишара түрінде беріледі. Мәтелдің мақалдан айырмашылығы — мағынасы бірден ашық болмай, ишарамен, тұспалмен жеткізіледі.
Мысал
Біреу тоңып секіреді, біреу тойып секіреді.
Есте сақтауға арналған қысқа айырмашылық
- • Мақал — қорытынды, тұжырым жасайды.
- • Мәтел — астарлап, ишарамен айтады.
Тапсырмалар
1) Тақырып бойынша мақал-мәтел жазу
Оқушылар төмендегі тақырыптар бойынша білетін мақал-мәтелдерін тақтаға шығып жазады.
- Туған жер, Отан туралы
- Еңбек туралы
- Өнер-білім туралы
- Достық туралы
2) «Жалғасын тап» ойыны
Сынып екі топқа бөлінеді: бірінші топ — «жоғалтушы», екінші топ — «табушы». Мақал-мәтелдердің екінші сыңары жасырылып, жалғасын табу ұсынылады.
Мысал
Батыр туса — ел ырысы, жаңбыр жауса — ... ырысы.
Мысал
Қанағат — ... тойдырады.
Мысал
Өзге елде сұлтан болғанша, өз еліңде — ... бол.
Мысал
Ананың көңілі балада, баланың көңілі — ...
3) Жаттығулармен жұмыс
124-жаттығу
Мақалдарды бір бөлек, мәтелдерді бір бөлек теріп жазыңдар.
130-жаттығу
Ең қысқа мақалдарды тауып жазыңдар.
Бекіту сұрақтары
- Мақал дегеніміз не?
- Мәтел дегеніміз не?
- Мақал мен мәтелдің айырмашылығы қандай?
- Суреттерде берілген заттардың атауы кездесетін мақал-мәтелдерді жазыңдар.
Үй тапсырмасы
127-жаттығу
Мақалдарды бір бөлек, мәтелдерді бір бөлек көшіріп жазыңдар.
Қосымша
Мақал мен мәтелдің емлесін оқып, жаттап келіңдер.
Бағалау
Оқушылардың тапсырмаларға қатысу белсенділігі, жауаптарының дәлдігі және мақал-мәтелдерді орынды қолдануы бағаланады.