Сайлау комиссияларының өкілеттік мерзімі неше жыл
Сабақтың барысы
Төменде сабақ құрылымы, қайталау сұрақтары және жаңа тақырыптың мазмұны жүйеленіп берілген.
Негізгі акцент
Сайлау округтері • Учаскелер • Сайлаушылар тізімі • Дауыс беру • Нәтижелер
1) Ұйымдастыру кезеңі
- а Сәлемдесу.
- б Сабаққа дайындығын тексеру.
- в Оқушылардың назарын сабаққа аудару.
2) Үй тапсырмасын тексеру
- Қазақстан Республикасында сайлау комиссияларының бірыңғай жүйесін қандай орган басқарады?
- Қазақстан Республикасының сайлау комиссиясы қанша уақытқа сайланады?
- Сайлау комиссияларының міндеттеріне нелер жатады?
3) Білімді жан-жақты тексеру
Сұрақ
Сайлау комиссияларының өкілеттік мерзімі неше жыл?
Тапсырма
Кестені толтырыңдар.
4) Оқушыларды жаңа сабаққа дайындау
Сабақтың тақырыбы мен мақсаты таныстырылады. Негізгі ұғымдар қысқаша айқындалып, оқушылардың назары жаңа материалға шоғырландырылады.
5) Жаңа сабақты түсіндіру: сайлау үдерісінің негізгі сатылары
Сайлау округтерін құру
Мәжіліс пен мәслихат депутаттарын сайлау кезінде Орталық сайлау комиссиясы және аумақтық сайлау комиссиялары елдің аумақтық-әкімшілік бөлінісін ескере отырып, сайлаушылар саны шамамен тең бөлінетіндей етіп сайлау округтерін құрады.
Негізгі талап
Облыс аумағында, Алматы қаласында, республика астанасында, аудан мен қаладағы сайлау округтерінде сайлаушылар саны осы аумақтық-әкімшілік бірліктегі әрбір депутаттық мандатқа шаққандағы орташа саннан 15%-дан аспауы тиіс.
Сайлау учаскелерін құру
Аудан және қала әкімінің шешімімен, сайлау комиссиясымен келісу арқылы дауыс беру үшін сайлау учаскелері құрылады. Учаскелерді ұйымдастыруда жергілікті жағдайлар және ерекше объектілер барынша ескеріледі.
-
Ескерілетін орындар
Әскери бөлімшелер, емханалар мен шипажайлар, шет мемлекеттердегі ҚР елшіліктері және т.б.
-
Сайлаушылар саны
Әр сайлау учаскесінде 3 000 сайлаушыға дейін.
Сайлаушылар тізімін жасау және тіркеу тәртібі
Президентті, Парламент Мәжілісінің депутатын және мәслихат депутаттарын сайлау үшін жергілікті басқару органдары сайлау құқығына ие азаматтардың тізімін жасайды. Тіркеудің негізгі өлшемі — азаматтың тұрғылықты мекенжайы.
Тізімдегі деректер
- Тегі, аты, әкесінің аты
- Туған күні (18 жасқа толған азамат үшін күні, айы, жылы)
- Мекенжайы
Маңызды қағида
Әрбір сайлаушы тек бір ғана сайлаушылар тізімінде болуы тиіс.
Дауыс беретін орынды өзгерту
Егер сайлаушы сайлаудан кемінде 30 күн бұрын дауыс беру күні тіркелген орнына келе алмайтынын білсе, ол дауыс бере алатын жері бойынша жергілікті атқарушы органға сайлаушылар тізіміне енгізу туралы жазбаша өтініш бере алады. Бұл жағдайда әкімдік азаматты тіркелген орны бойынша тізімнен шығарып, жаңа учаскенің тізіміне енгізуді қамтамасыз етеді.
Сайлаушылар тізімін жариялау және түзету
Сайлау комиссиясы сайлаушылар тізімін сайлау күніне 15 күн қалғанда танысу үшін ұсынады. Сайлаушы учаскелік комиссия орналасқан ғимаратта тізіммен танысып, деректердің дұрыстығын тексере алады.
Егер қате болса
Тізімде деректер дұрыс көрсетілмесе, сайлаушының аты-жөні қате жазылса немесе сайлаушы тізімге енгізілмей қалса, сайлаушы учаскелік комиссияға шағым бере алады. Комиссия өтінішті жедел қарап, шешім қабылдайды.
Дауыс беру тәртібі
Президентті, Мәжіліс және мәслихат депутаттарын, сондай-ақ жергілікті өзін-өзі басқару органдарының мүшелерін сайлау кезінде дауыс беру сайлау күні жергілікті уақыт бойынша 07:00-ден 20:00-ге дейін өтеді. Сенат депутаттарына дауыс беру бір күннің ішінде жүргізіледі.
Дауыс беру түрлері
- Электрондық дауыс беру
- Қағаз бюллетеньдері
Негізгі қағида
Әрбір сайлаушы жеке өзі дауыс береді. Дауыс құқығын басқа адамға беруге немесе басқа тұлға үшін дауыс беруге рұқсат етілмейді.
Үйде (тұратын жерде) дауыс беруді ұйымдастыру
Егер сайлаушы денсаулық жағдайына байланысты немесе отбасының науқас мүшесін күту себебімен учаскеге келе алмаса, учаскелік комиссия сайлаушының сайлау күні жергілікті уақыт бойынша 12:00-ге дейін берген жазбаша өтініші негізінде дауыс беруді сайлаушы тұратын жерде ұйымдастыруы тиіс.
Дауыстарды санау және нәтижелерді шығару
Президентті, Мәжіліс және мәслихат депутаттарын, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының мүшелерін сайлау кезінде дауыстарды санау барлық учаскелерде жергілікті уақыт бойынша 20:00-де басталады.
Соңғы нәтижені кім анықтайды?
- Президент пен Парламент депутаттарының сайлауы: Орталық сайлау комиссиясы (ОСК)
- Мәслихаттар және жергілікті өзін-өзі басқару органдары: аумақтық сайлау комиссиясы
Нәтижелерді жариялау
Сайлау комиссиялары нәтижелер туралы хабарламаларды бұқаралық ақпарат құралдарында жариялайды.
Тиісті комиссиялар сайланған тұлғаларды тіркейді: бұл тіркеу сайланған адамнан 7 күн ішінде Конституцияға және сайланған лауазымның (Президент, депутат, жергілікті өзін-өзі басқару органының мүшесі) құқықтық мәртебесіне сәйкес келмейтін міндеттерді тоқтататыны туралы жазбаша өтініш алынғаннан кейін жүзеге асырылады.
6) Жаңа сабақты меңгергендігін тексеру
- Сайлау кезінде дауыс құқығын басқа адамға беру немесе басқа тұлға үшін дауыс беру мүмкін бе?
- Қазақстан Республикасы Президенті мен Парламент депутаттарын сайлаудың соңғы нәтижесін қандай орган анықтайды?
7) Жаңа материалды бекіту
Жағдаяттық тапсырма
Учаскелік сайлау комиссиясы сайлаушыға сайлауға келмеген жұбайы және көршісі үшін дауыс беруге рұқсат берді. Бұл шешім сайлау туралы заң талаптарына сәйкес келе ме? Неліктен?
Қайталау сұрағы
Қазақстан Республикасында сайлау кезінде қандай сайлау жүйелері қолданылады?
8) Үй тапсырмасы
§ 8. Қазақстан Республикасындағы сайлау үдерісінің сатылары.
9) Бағалау
Оқушылардың сабаққа қатысуы, жауаптарының дәлелділігі, тапсырмаларды орындау сапасы және өзара талқылаудағы белсенділігі негізінде бағаланады.