Қазақша рефераттар

Адам жанының қасиеті

Қазақ әдебиеті (9-сынып): «Абай – дана, Абай – дара»

Бұл сабақта оқушылар Ұлы ақын А. Құнанбайұлының балалық және жастық шағымен, өскен ортасымен танысып, ақындық және композиторлық қырын тереңірек таниды. Сабақ мазмұны Абай мұрасын қадірлеуге, ойлы оқуға және адамгершілік құндылықтарды бойға сіңіруге бағытталған.

Білімділік мақсаты

  • Абай Құнанбайұлының балалық шағы мен қалыптасу ортасын таныту.
  • Ақындық және композиторлық мұрасын түсіндіру.
  • Абай шығармашылығын танып, тұлғалық өсуді ынталандыру.

Тәрбиелік мақсаты

  • Гуманистік көзқарасты қалыптастыру.
  • Адамгершілік, еңбек, имандылық құндылықтарын нығайту.

Дамытушылық мақсаты

  • Абай шығармаларын сүйіп оқуға баулу.
  • Асыл мұраға құрметпен қарап, есте сақтауға үйрету.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру

Сынып ахуалын анықтау: «Бүгінгі көңіл күйлеріңіз қандай?». Оқушыларды үш топқа бөлу.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Алдыңғы сабақта берілген тапсырмалар бойынша сұрақ-жауап, қысқаша қорытынды жасау.

III. Жаңа сабаққа кіріспе

  • Абайдың қандай өлеңдерін білесіңдер?
  • Кім қай өлеңін жатқа айта алады?

Мысал өлеңдер:

  • «Жасымда ғылым бар деп ескермедім»
  • «Интернатта оқып жүр»
  • «Қалың елім, қазағым, қайран жұртым»
  • «Адасқанның алды – жөн, арты – соқпақ»
  • «Сабырсыз, арсыз, еріншек»
  • «Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат»

Жоспар

  1. Абай – қазақтың бас ақыны
  2. Абай және қазақ, Шығыс әдебиеті
  3. Абай және орыс, Батыс әдебиеті
  4. «Ғылым таппай мақтанба» өлеңі

Әр топ өзіне берілген тақырыпты қорғайды және түсіндіреді.

Абай туралы қысқаша дерек

Абайдың шын аты — Ибраһим. «Абай» деп оны әжесі Зере еркелетіп атаған. Бала кезінде екі ананың арасында тел өскен Абайды жеңгелері Телғара деп те еркелеткен.

М. Әуезов Абай туралы жазбақ болған романының алғашқы атауын «Телғара» деп жоспарлағаны да айтылады.

Абай ауылда ескіше сауат ашып, кейін Семейдегі Ахмет Риза медресесіне оқуға түседі. Алайда әкесі оны ел ісіне, билік жұмысына баулу үшін оқуын аяқтатпай, 13 жасында ауылға қайтарады. Осылайша медреседегі оқуы ерте аяқталады.

IV. Аудармалары

А. С. Пушкин

  • «Евгений Онегин» романынан үзінділер
  • «Татьянаның хаты»

И. А. Крылов

  • «Қазаға ұшыраған шекпен»
  • «Шегіртке мен құмырсқа»
  • «Бақа мен өгіз»
  • «Піл мен қанден»
  • «Есек пен бұлбұл»

М. Ю. Лермонтов

  • «Бородино»
  • «Теректің сыйы»
  • «Демон»
  • «Жалау»
  • «Жартас»
  • «Қараңғы түнде тау қалғып»

Тыңдалым

«Қараңғы түнде тау қалғып» әнін тыңдау арқылы Абайдың композиторлық болмысын сезіну.

Түйін

Өсиет: Мансап үшін оқыма; алған білімің мен пайдаңды халқыңа жұмса. Ел қамын ойлайтын азамат бол.

V. «Мен қандаймын?»

Оқушылар өз бойындағы жақсы және жағымсыз қасиеттерді атап, өзін-өзі тануға қадам жасайды.

VI. Өміршеңдік ережесі (талдау)

Мәтін/ой-тұжырым бойынша талдау жүргізіліп, өмірлік қағидалармен байланыстырылады.

VII. Сергіту сәті

Қысқа қимыл-қозғалыс, зейінді қалпына келтіру жаттығулары.

VIII. Топтық жұмыс

I топ

Абайдың ұлы ақын болуының бір сыры — сөзбен сурет салып, бейнеге «жан бітіруі». «Қыс» өлеңінен бір шумақты жатқа жазып, ішінен етістіктерді табыңдар.

II топ

«Адам жанының қасиеті»: оқушылар рухани қасиеттерді «кірпіш» ретінде алып, құндылықтардан «үй» құрастырады.

III топ

Ой толғау: «Менің арманым» тақырыбында шағын пайымдау жазу немесе ауызша айту.

Қорытындылау

Абай ақындық өнерге қырық жастан асқанда ерекше ден қойып, өмірінің соңына дейін жалғасқан жиырма жылдық әдеби қызметінде 8000 өлең жолын және 45 нақыл сөз жазып қалдырды. Бұл нақыл сөздер «Абайдың қара сөздері» деп аталады.

IX–XI. Қорытынды бөлім

IX. Абай ұрпақтары

Абай әулеті туралы мәлімет беру, тарихи сабақтастықты түсіндіру.

X. Үй тапсырмасы

Берілген тақырып бойынша оқу, жаттау немесе шағын талдау жұмысы.

XI. Рефлексия және бағалау

«Бүгінгі сабақтан алған әсерім» бойынша ой қорыту, топтық/жеке бағалау жүргізу.