Бөлек жазылатын сөздерКүрделі атаулардың (мемлекет, республика, облыс, мекеме, ұйым аттарының) әрбір сөзі бөлек жазылады
Бөлек жазылатын сөздер
Қазақ тілінде кейбір күрделі атаулар мен сөз тіркестерінің құрамындағы әрбір сөз бөлек жазылады. Төмендегі ережелер осы жағдайларды жүйелейді.
1) Күрделі атаулар
Мемлекет, республика, облыс, мекеме, ұйым атауларындағы әрбір сөз бөлек жазылады.
Мысалдар:
- Қазақстан Республикасы
- Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
2) Анықтауыш пен анықталушыдан құралған тіркестер
Анықтауыш пен анықталушы сөздердің тіркесінде әрбір сөз бөлек жазылады.
Киім атаулары
- бас киім
- аяқ киім
- іш киім
Зат, нысан атаулары
- су диірмен
- темір жол
- тас жол
- ағаш көпір
Қора-жай, ағза, тұлға
- ат қора
- қой қора
- қолқа тамыр
- қыз бала
- ұл бала
Сипат, белгі
- ала бұлт
- асыл тас
- ақ бас
3) Күрделі сан есімдер мен күрделі сын есімдер
Күрделі сан есімдер мен күрделі сын есімдердің әрбір сөзі бөлек жазылады.
Күрделі сан есімдер
- он бір
- он жеті
- он сегіз
- жиырма бір
- жиырма сегіз
- екі жүз жетпіс төрт
- бір мың тоғыз жүз елу үш
- отыз екі жарым
Күрделі сын есімдер
- қара ала
- көк ала
- ақ құба
- ақ сары
- қызыл күрек
- қара кер
- сары шұбар
- қара торы
- ақ сұр
- құла қасқа
- құла жирен
- торы төбел
- ақ шабдар
4) Күрделі етістіктер
Күрделі етістіктердің құрамындағы әрбір сөз бөлек жазылады.
Мысалдар:
- жаза бер
- жазып отыра бер
- жүгіре жөнелді
- жүгіріп ала жөнелді
- бара алмады
- бара алмай қалды
- бара алмай қалып еді
5) Есім, еліктеуіш сөздер мен етістіктен құралған тіркестер
Есім сөздер, еліктеуіш сөздер және етістіктерден құралған күрделі тіркестерде әрбір сөз бөлек жазылады.
- қызмет ет
- жұмыс қыл
- жәрдем ету
- жәрдем етіп жібер
- жәрдем беру
- қол шапалақтау
- шап ету
- лап қою
- тап беру
- ду ете түсті
- орақ ору
- баж ету
6) Идиомалық және фразалық тіркестер
Идиомалық және фразалық тіркестерде әрбір сөз бөлек жазылады.
Мысалдар:
- таяқ жеу
- жан қию
- ат салысу
- бой ұру
- ат үсті қарау
- қырғи қабақ болу
- қой аузынан шөп алмайтын
- тіс қаққан
- қас пен көздің арасында
- ұр да жық
Қысқаша түйін
Егер сөз тіркесі атау ретінде қалыптасып, бірнеше сөзден тұрса, көп жағдайда олардың әрқайсысы бөлек жазылады. Әсіресе күрделі атауларда, анықтауышты тіркестерде, күрделі сан есімдер мен сын есімдерде, сондай-ақ күрделі етістіктер мен идиомалық тіркестерде бұл қағида жиі қолданылады.