Әлия мен Мәншүктің өмірбаяны
Бәрі де Жеңіс үшін! Шығыстың қос шынары — Әлия мен Мәншүк
Бұл тәрбие сағатының мақсаты — жас ұрпақты Отанды сүюге, ерлікке, адалдыққа баулу; ұлттық-патриоттық сезімді қалыптастыру; ел мен жерді қорғауға, бейбітшілікті нығайтуға тәрбиелеу. Сонымен бірге Ұлы Отан соғысында туған жерін қорғаған Қазақстан азаматтары, соның ішінде қазақтың батыр қыздары туралы мәлімет беру және оқушылардың бойында патриоттық рухты ояту.
Негізгі идея
Отан — бәрінен биік. Ерлік — ұрпаққа аманат.
Тәрбиелік өзек
Елін, жерін қорғау, бірлік пен жауапкершілікті сезіну.
Тарихи кеңістік
1941–1945 жылдар: майдан мен тылдағы жанқиярлық.
Өткізу құрылымы
I. Шығыстың қос шынары
Әлия Молдағұлова мен Мәншүк Мәметованың өмірбаяны, азаматтық болмысы, майданға келу жолы.
II. Арулар отты жылдарда
Соғыстың алғашқы әсерлері, халықтың күйзелісі мен үміті, майданға аттанған ерлердің рухы.
III. Ерлік отын алаулатқан қазақ қыздары
Көріністер арқылы қазақ қыздарының батылдығын көрсету: мерген, пулеметші, танкист ретінде ел қорғаны болғандары.
IV. «Батыр өлсе де, аты өлмейді»
Берілген атақтар, батырлар туралы кітаптар мен фильмдер, ұрпақ жадындағы мәңгілік бейне.
Кіріспе: Жеңістің құны
Ұлы Отан соғысы — әлемдік тарихтағы орны айрықша, сан мыңдаған адамның өмірін қиған қасіретті кезең. Бес жыл бойы дүние жүзін дүр сілкіндірген соғыста жанқиярлық ерліктер жасалды. Сол сын сағатта Отан үшін отқа кеудесін тосқан аға ұрпақтың қатарында қазақ халқының батыр қыздары да болды. Соның ішінде Кеңес Одағының Батырлары — Әлия Молдағұлова мен Мәншүк Мәметова — туған жерді қасиет тұтып, Отан қорғауда ерен ерлік көрсетті.
«Отан, Отан — бәрінен биік екен, мен оны мәңгілікке сүйіп өтемін…»
— Мұқағали Мақатаевтың рухындағы ой
1941 жыл, 22 маусым
Таңғы төртте бейбіт елге фашистік Германия тұтқиылдан соғыс ашты. Суық хабар бүкіл елге радио арқылы тарады. Ер азаматтар өз еркімен майданға аттанды.
Қазақ қыздарының қайсарлығы
Сын сағатта қазақ қыздары да тайсалмады. Жауға қарсы тұрғандардың қатарында танкист Күлкен Тоқбергенова, Гүлжәмилә Талқанбаева, сержант Жамал Байтасова секілді ержүрек арулар болды.
Әлия Молдағұлова: мерген қыздың тағдыры
Өмірбаян деректері
- 1923 жылы шамамен 15 маусымда Қобда өңіріндегі Бұлақ ауылында дүниеге келген.
- Анасы 1933 жылы қайтыс болғаннан кейін әжесі Тәжікеннің тәрбиесінде өседі.
- Әулие-Атада №11 темір жол мектебінде, кейін Мәскеудегі №35 мектепте оқиды.
- Ленинградтағы балалар үйінде болып, №140 мектепте білім алады; староста, қабырға газеті редакция алқасының мүшесі болады.
- Тәртібі мен озаттығы үшін Артекке жіберілген. Соғыс басталғанда комсомол қатарына қабылданған.
Майданға асыққан арман
Әлия Вятскіде 7-сыныпты аяқтаған соң Рыбинск авиациялық техникумына түсіп, ұшқыш болуды көкседі. Алайда уақыт күттірмеді: ол майданға аттануға асығып, Қызыл Әскер қатарына өтуді сұрап арыз берді. 1942 жылдың желтоқсанында мерген-атқыштарды даярлайтын әйелдер курсы ашылғанда, 17 жастағы Әлия сол курстың алғашқы тобына өз еркімен қабылданып, 1943 жылғы 23 ақпанда оқуын аяқтап, алғы шепке аттанды.
Мәншүк Мәметова: пулемет үнін өшірмеген ерлік
Өмірбаян деректері
- 1922 жылы 23 қазанда Орал облысында (Нарын өңірі) дүниеге келген.
- Әке-шешесі қайтыс болғаннан кейін Алматыда апасының қолында тәрбиеленеді.
- Мектептен кейін медицина институтында оқиды.
- 1942 жылы тамызда соғысқа өзі сұранып аттанып, пулеметші болады.
Естелік пен құрмет
Бүгінде Алматыда Мәншүк Мәметова атындағы мектеп бар, алдында батырдың бюсті орнатылған. Орал қаласында және Невель қаласында да ескерткіштері бар — бұл ерліктің уақыттан биік екенін білдіреді.
Майдан хаттары: жүректен шыққан үн
Әлияның Сапураға хаты
Сәлеметсің бе, қымбатты сіңлім Сапура. Жиі-жиі хат жазамын деймін, бірақ жағдай мүмкіндік бермейді. Сенің хатыңды алған соң бірнеше рет хат жаздым — алған-алмағаныңды білмеймін.
Жақында менен ұзақ уақыт хат болмаса, таңданба: бұрынғы адреске жаза бер, себебін кейін хабарлармын. Көкеме, жеңгеме және туыстарға менен көп-көп сәлем айт. Балаларды көрсең, мен үшін бетінен сүй.
Өз денсаулығың, өмірің жайлы жиі жаз. Бетіңнен сүйдім. Әлия.
Мәншүктің анасына хаты
Қымбатты мама! Көптен күткен хат пен сәлемдемені алғы шепке жүргелі тұрған сәтте алдым. Бұл 1943 жылдың 10 қыркүйегі еді. Өзіме бір-ақ алма тисе де қатты қуандым: мен сияқты күткен жауынгерлер мен командирлер бөлісіп алды. Үлкен рахмет.
Қазір алғы шепте пулеметіммен фашистерді мықтап аңдудамын. Түнде ұйқы жоқтың қасы, күндіз тынығамыз. Қалт еткен сәтті пайдаланып, сізге жауап жазып отырмын.
Сізді түсімде көрдім. Қазіргі өміріміз де өз қалпында: фашистермен қару тілімен «келіссөз» жүргізіп жатырмыз. Жеңіспен оралған соң айтарым көп. Қолыңды қатты қысып, құшып сүйемін. Қызыңыз Мәншүк.
Көріністер желісі: ерліктің екі шыңы
Мәншүктің «жұлдызды сәті»
Майдан даласында генерал Галицкий пулемет бөлімшесінің шабуылдағы батылдығын байқайды. Қасында подполковник Баймолдин бөлімшені аға сержант Мәншүк Мәметова бастап бара жатқанын айтады. Генерал жас қазақ қызының қайсарлығына алғыс білдіріп, алдағы шайқастарға сәттілік тілейді.
Түйін сөз
«Отаныма адал қызмет етемін!»
Әлияның соңғы ұрысы
54-атқыштар бригадасының мергені Әлия талай шайқасты бастан кешіреді. Батальонға жауды Казачиха деревнясынан ығыстырып, Новосоколники–Дно теміржолын кесіп тастау бұйрығы беріледі. Ұрыста рота командирі Попов жараланып құлаған сәтте, Әлия жауынгерлерді «Отан үшін алға!» деп бастап, жау шебіне ұмтылады. Ол ерлікпен шайқасып, соңына дейін майданда қалады.
Ант
Қайталанбас қаһармандық көрсеткен батыр қыздың кегін жаудан алуға ант етеміз. Отан үшін алға!
Жеңіс хроникасы және үнсіздік
1945 жыл, 30 сәуір
Рейхстаг үстінде Жеңіс жалауы желбіреді.
8 мамыр
Берлинде фашистік Германияның толық жеңілгені туралы құжатқа қол қойылды.
9 мамыр
Жеңіс Мәскеуде салтанатты түрде аталып өтті.
Еске алу
Бұл күнге жете алмай, алапат майданда арманда кеткен азаматтарды бас иіп еске аламыз.
Қорытынды: батыр өлсе де, аты өлмейді
Оқ пен оттан аман оралып, ортамызда жүрген аға ұрпақтың жауынгерлік әрі еңбектегі ерлігін әрдайым мақтан тұтамыз. Елімізді ғана емес, Еуропаны да фашизмнің қара түнегінен азат еткен ардагерлерді кейінгі ұрпақ ешқашан ұмытпайды. Біз олардың алдында мәңгілік қарыздармыз. Сондықтан Ұлы Отан соғысы ардагерлерін қастерлеу — азаматтық парыз.
Өсиет
Қажет жерде батыр қыздар туатын — қайсар рухтың белгісі. Әлия мен Мәншүк ерлігі ұрпақ жадында мәңгі сақталады. Ұлы Жеңістің көктемі құтты болсын!
Авторы: Шарапат Сейдахметова
Тақырыптық бағыт: ұлттық-патриоттық тәрбие