Қазақша рефераттар

Сілтілік металдар тобы

Сабақ туралы мәлімет

Сынып

8

Сабақтың тақырыбы

§50 Химиялық элементтердің жіктелуі. Амфотерлі қосылыстар. §51 Элементтердің табиғи ұяластары және олардың қасиеттері

Сабақтың типі

Аралас сабақ

Сабақтың мақсаты

Білімділік

  • Элементтерді ұқсастықтары мен айырмашылықтары бойынша топтастыру: сілтілік металдар, галогендер, халькогендер, салғырт (инертті) газдар.
  • Осы топтардағы физикалық және химиялық қасиеттердің салыстырмалы атомдық массаға тәуелді екенін түсіндіру.

Дамытушылық

  • Оқушының танымдық біліктерін және әрекетін өз белсенділігі арқылы дамыту.
  • Жаңа білімді меңгеруде дербес ойлау мен талдауды күшейту.

Тәрбиелік

  • Адамгершілікке, ұқыптылыққа тәрбиелеу.
  • Өз бетімен жұмыс істеу дағдысын және ізденімпаздықты қалыптастыру.

Қажетті құралдар мен әдістер

Көрнекілік

  • Интерактивті тақта
  • Периодтық жүйе
  • Флипчарт
  • Карточкалар
  • Жұмыс картасы
  • Плакаттар

Әдіс-тәсілдер

  • Деңгейлеп оқыту технологиясының элементтері
  • «Синквейн» стратегиясы
  • Проблемалық сұрақ арқылы ой қозғау
  • Салыстыру және жіктеу

Сабақтың құрылымы

1-кезең

Ұйымдастыру

Сыныпты жұмысқа бейімдеу, психологиялық дайындық, құрал-жабдықты тексеру.

2-кезең

Қайталау

Алдыңғы тақырыптарды жүйелеу және білімді нақтылау.

3-кезең

Жаңа тақырып

Элементтерді жіктеу және амфотерлі қосылыстардың мәнін ашу.

4-кезең

Бекіту

Айналымдар, тест, шығармашылық тапсырма арқылы меңгеруді бекіту.

5–6-кезең

Үй тапсырмасы және бағалау

§50–§51 бойынша ауызша және жазбаша тапсырмалар, қорытынды баға.

«Менің көңіл-күйім» (рефлексия)

Сабақ басында және соңында әр оқушы өз көңіл-күйін белгілейді: жақсы, орташа, көңіл-күйім жоқ.

Сабаққа дейін

Жақсы Орташа Көңіл-күйім жоқ

Сабақтан кейін

Жақсы Орташа Көңіл-күйім жоқ

Өтілген тақырыпты қайталау

1) «Қайталау — оқу анасы»: бейорганикалық қосылыстардың 4 класы

Оқушылар «ағаш» сызбасын жасап, бұтақтарына негізгі кластарды орналастырады:

Оксид Негіз Қышқыл Тұз

2) Деңгейлік тапсырмалар

  1. 1-деңгей

    KOH молекулалық массасын табыңыз.

    Жауабы: 56

  2. 2-деңгей

    H2SO4 құрамындағы күкірттің массалық үлесін табыңыз.

    Жауабы: 33%

  3. 3-деңгей

    Массасы 10 г кальций сумен әрекеттескенде, сутектің қанша молі бөлінеді?

    Жауабы: 0,25 моль

Қосымша: кейбір оқушыларға ребустар беріледі.

Жаңа тақырыпты түсіндіру

Алдағы бірнеше сабақта сіздер табиғаттың маңызды заңдарының бірі — периодтық заңды қарастырасыздар. Бүгін сол үлкен тараудың бастауын жасаймыз.

XIX ғасырдың ортасында элементтерді металдар және бейметалдар деп бөліп, олардың қасиеттерін анықтау белсенді түрде жүргізілді. Мұндай жіктеу элементтердің физикалық және химиялық қасиеттерін нақтылауға мүмкіндік берді.

Металдар мен бейметалдардың жалпы белгілері

Металдар

  • Созылғыш
  • Серпімді
  • Металдық жылтыры бар
  • Жылуды жақсы өткізеді
  • Электр тоғын жақсы өткізеді

Бейметалдар

  • Әртүрлі агрегаттық күйде кездеседі
  • Түсі әртүрлі
  • Қасиеттері алуан түрлі
  • Ортақ қасиеттері айқын емес

Типтік металдар және типтік бейметалдар түзетін қосылыстар

Негіздік оксид → негіз (гидроксид)

4Na + O2 → 2Na2O

Na2O + H2O → 2NaOH

Қышқылдық оксид → қышқыл

4N + 5O2 → 2N2O5

N2O5 + H2O → 2HNO3

Проблемалық сұрақ: мырыш — метал ма, әлде бейметал ма?

Мырыштың қышқылмен және сілтімен әрекеттесуі

Тәжірибеде мырыштың әрі тұз қышқылымен, әрі сілтімен әрекеттесетіні көрсетіледі. Бұл құбылыс «тек метал/бейметал» жіктеуінің жеткіліксіз екенін дәлелдейді.

Қышқылмен

Zn + 2HCl → ZnCl2 + H2↑

Сілтімен

Zn + 2NaOH → Na2ZnO2 + H2↑

Амфотерлі оксидтер мен гидроксидтер

Амфотерлі оксидке мысал: ZnO

Амфотерлі оксид қышқылмен әрекеттескенде негіздік, ал негізбен әрекеттескенде қышқылдық қасиет көрсетеді.

Қышқылмен

ZnO + 2HCl → ZnCl2 + H2O

Негізбен

ZnO + 2KOH → K2ZnO2 + H2O

Өнімі: калий цинкаты

Амфотерлі гидроксидке мысал: Zn(OH)2

Амфотерлі гидроксид қышқылмен әрекеттескенде тұз және су түзеді, ал сілтімен әрекеттескенде комплекс тұздарға ұқсас өнім береді.

Қышқылмен

Zn(OH)2 + 2HCl → ZnCl2 + 2H2O

Сілтімен

Zn(OH)2 + 2NaOH → Na2ZnO2 + 2H2O

Өнімі: натрий цинкаты

Элементтердің табиғи ұяластары (ұқсас элементтер)

Химиялық қасиеттеріндегі ұқсастықтарына қарай біріктірілген элементтер топтары табиғи ұяластар (ұқсас элементтер) деп аталады.

1) Сілтілік металдар

Li Na K Rb Cs
  • Сумен әрекеттескенде сілті түзетіндіктен, «сілтілік металдар» деп аталады.
  • Жұмсақ, ауада тез тотығады; сондықтан көбіне керосин астында сақталады.
  • Өте белсенді: сумен әрекеттесіп сутек бөледі.
  • Түзетін қосылыстары: негіздік оксидтер (R2O) және сілтілер (ROH).

2) Галогендер

«Галоген» сөзі «тұз түзуші» деген мағына береді. Галогендер — өте белсенді типтік бейметалдар.

Элементтер

F, Cl, Br, I

Жай заттары: F2, Cl2, Br2, I2

Күйі және қауіпсіздік

  • F2 және Cl2 — өткір иісті газдар
  • Br2 — сұйық, I2 — қатты
  • Барлығы улы; тәжірибе тек тартпа шкафта
  • Br және I — аузы берік жабылатын ыдыста сақталады
  • Металдармен әрекеттесіп, фторидтер, хлоридтер, бромидтер, йодидтер түзеді (мысалы: NaF, NaCl, NaBr, NaI).
  • Жоғары оттекті қосылыстарында валенттігі көбіне VII болады.
  • Ұшқыш сутекті қосылыстар түзеді, онда I валенттілік көрсетеді.

3) Халькогендер

Бұл сабақта халькогендер тобы аталады, келесі сабақтарда олардың құрамы мен қасиеттері тереңірек қарастырылады.

4) Салғырт (инертті) газдар

Салғырт газдар — химиялық белсенділігі өте төмен табиғи ұялас топ. Мысалы, неон осы топқа жатады.

Сілтілік металдар мен галогендерді салыстыру

Екі топты салыстырғанда қарама-қайшы заңдылық байқалады: сілтілік металдар — нағыз металдар, ал галогендер — нағыз бейметалдар.

Сілтілік металдар

Атомдық масса артқан сайын металдық қасиет күшейеді.

Галогендер

Атомдық масса артқан сайын бейметалдық қасиет әлсірейді.

Жаңа тақырыпты бекіту

1) Айналымдарды жүзеге асыру

1-нұсқа

BeO → Be(NO3)2 → Be(OH)2 → K2BeO2

2-нұсқа

KAlO2 → Al(OH)3 → Al2O3 → NaAlO2

2) Тест тапсырмалары

  1. 1. Металдың таңбасын көрсетіңіз: O, Si, Na, Cl

  2. 2. Негіздік оксидті сумен әрекеттестіргенде не түзіледі: сутек, қышқыл, негіз, тұз

  3. 3. Сутектің салыстырмалы атомдық массасы: 1, 2, 3, 4

  4. 4. Бейметалды көрсетіңіз: Li, Mg, Zn, H

  5. 5. Сілтілік металдардың валенттілігі: 1, 2, 3, 4

  6. 6. Неон қай табиғи ұялас топқа жатады: сілтілік жер металдары, галогендер, салғырт газдар, сілтілік металдар

  7. 7. Қышқылмен де, сілтімен де әрекеттесетін элемент: Al, Mg, C, Cu

  8. 8. Be(OH)2 + 2KOH реакциясында қандай заттар түзіледі?

    Берілген нұсқалар: ZnO2 + 2H2O; BeO2 + 2H2; Na2ZnO2 + 2H2O; K2BeO2 + 2H2O

3) «Синквейн» стратегиясы

Бүгінгі тақырып бойынша бес жолды өлең құрастыру: негізгі ұғымдарды қысқа әрі дәл жеткізуге бағытталған шығармашылық тапсырма.

4) Сабақтан кейінгі рефлексия

Оқушылар сабақ соңында «көңіл-күй» парағын қайта белгілеп, өз оқу әрекетіне қысқаша қорытынды жасайды.

Үй тапсырмасы және бағалау

Үй тапсырмасы

§50, §51: 1–4 — ауызша, 5–6 — жазбаша.

Бағалау

Білімді бекіту тапсырмалары, тест нәтижесі, сабақтағы белсенділік және жауаптардың дәлдігі негізінде қорытынды баға қойылады.