Қазақша рефераттар

Мақал мәтел айтудан жарыс

Сайыстың мақсаты

Бұл сайыс оқушылардың халық ауыз әдебиетіне деген сүйіспеншілігі мен қызығушылығын арттыруға, ойлау қабілетін дамытуға бағытталған. Сонымен бірге шаршы топ алдында жүйелі сөйлей білуге үйретіп, өз ұлтын сүюге және халық мәдениетін жалғастыруға тәрбиелейді.

Кіріспе

Құрметті тіл жанашырлары, қадірлі көрермендер! Бүгінгі сыныптар арасындағы «Мың бір мақал, жүз бір жұмбақ» сайысына қош келдіңіздер!

Мақал-мәтелдер — ғасырлар шежіресі. Оларда халық тарихы, тұрмыс-тіршілігі, ақыл-өсиеті мен өнегесі мол көрініс табады. Мақал-мәтелдер ойдың дәлдігімен, тереңдігімен ерекшеленеді.

Жұмбақтар да — ауыз әдебиетінің ертеден келе жатқан түрі. Олар адамның дүниетанымы мен қиялының кеңдігін танытады.

Жарыс кезеңдері

  1. Мақал-мәтелдің жалғасын табу.
  2. Мақал-мәтел айту (тақырып бойынша).
  3. Тұрақты тіркестердің мағынасын ашу.
  4. Жұмбақшылар сайысы (жұмбақ шешу).
  5. Бір-біріне жұмбақ жасыру.

1) Мақал-мәтелдің жалғасын табу

Көз жетпеген жерге — сөз жетеді.

Жарлы болсаң да — арлы бол.

Тілмен байланған — қолмен шешілмес.

Тілде сүйек жоқ — таста тамыр жоқ.

Тіліңмен жүгірме — біліміңмен жүгір.

Тіл буынсыз — ой түпсіз.

Бас кеспек болса да — тіл кеспек жоқ.

Тілден асқан байлық жоқ — тілден терең теңіз жоқ.

Піл көтермегенді — тіл көтереді.

Сөз қуған пәлеге жолығады — жол қуған қазынаға жолығады.

2) Мақал-мәтел айту (ұяшық таңдау)

Оқу-білім туралы

Берілген тақырып бойынша мақал-мәтелдер айту.

Отан, туған жер туралы

Берілген тақырып бойынша мақал-мәтелдер айту.

Батырлық, ерлік туралы

Берілген тақырып бойынша мақал-мәтелдер айту.

Достық туралы

Берілген тақырып бойынша мақал-мәтелдер айту.

3) Қазақ тіліндегі тұрақты тіркестердің мағынасын ашу

  • Ине де икемді қолға үйір.
  • Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
  • Аузымен құс тістеген.
  • Желді жүгендейтін жігіт.
  • Басы тасқа тиді.
  • Көзі ашық, көкірегі ояу.
  • Өзі де жемейді, итіне де бермейді.
  • Сүңгіп шықса, су жұқпас.
  • Аты жер жарды.
  • Үріп ауызға салғандай.

4) Жұмбақ шешу

Бір ағашта он екі ұя,
Әр ұяда отыз жұмыртқа.

Жауабы: ай, күн

Тоғыз белбеу, қос жібек,
Екі мұрын, бір шүмек.

Жауабы: домбыра

Он бір түйе, бес жылқы,
Екі сиыр, бес ешкі,
Екі қоян, үш түлкі —
Таба алмасаң, бол күлкі.

Жауабы: жиырма сегіз

Бес ін, бес іннің аузы бір ін.

Жауабы: қолғап

Дүниеде бір айдаһар, білесің бе?
Жаны жоқ, қимылдауға денесінде.
Ішінде сүйектері бақша-бақша,
Жалтылдар жалғыз көзі төбесінде.

Жауабы: киіз үй

Аяғы бар, басы бар,
Арқалаған тасы бар.

Жауабы: тасбақа

Күндіз жоқ, түнде бар.

Жауабы: жарқанат

Өзі тоқ,
Көлеңкесі жоқ.

Жауабы: құдық

Әдемі түнде,
Мен жүрсем, жүреді бірге.

Жауабы: ай

5) Бір-біріне жұмбақ жасыру

Бұл кезеңде әр топ қарсыластарына жұмбақ жасырып, тапқырлық пен жылдамдықтарын көрсетеді. Дұрыс жауаптар ұпаймен бағаланады.