БАЙСЕЙІТОВА Күләш туралы
Қазақ опера сахнасының ұлы дауысы
Күләш Байсейітова — қазақтың ұлы әншісі, лирика-колоратуралық сопраноның жарқын өкілі. Ол қазақ опера өнерінің қалыптасуына өлшеусіз үлес қосып, сахналық мәдениет пен кәсіби орындаушылық биігін жаңа деңгейге көтерген тұлға ретінде танылды.
Ерте танылған талант
Табиғи музыкалық дарыны ерте байқалды. 1925–1928 жылдары Алматыдағы педагогикалық техникумда оқыды. Көркемөнерпаздар байқауында әншілік өнерімен көзге түсіп, 1930 жылы Қазақ мемлекеттік драма театрына қабылданды.
Драма театрының мектебі
Драма сахнасындағы тәжірибе оның актерлік табиғатын шыңдады: көркем мәтін, мизансцена, мінез ашу, эмоцияны дәл беру — кейінгі опералық рөлдерінің өзегіне айналды.
Алғашқы сахналық рөлдер
Қазақ мемлекеттік драма театрында ол әртүрлі жанрдағы қойылымдарда ойнап, шығармашылық диапазонын кеңейтті. Оның орындауындағы рөлдер қатарында:
- Н.В. Гогольдің «Үйлену» пьесасындағы Агафья Тихоновна
- М. Тригердің «Сүңгуір қайық» қойылымындағы Клавдия
- Б.Ж. Майлиннің «Майдан» пьесасындағы Пүліш
- Қ. Байсейітов пен А. Шаниннің «Зәуре» қойылымындағы Зәуре
- М.О. Әуезовтің «Еңлік–Кебек» трагедиясындағы Еңлік
Музыкалық студия және жаңа белес
1933 жылы ашылған музыкалық студияда оның таланты жаңа қырынан танылды. Бұл кезең Байсейітованың әншілік мүмкіндігін кәсіби тұрғыда тереңдетіп, болашақ опералық партияларға берік дайындық жасаған уақыт болды.
Қазақ музыка театры және ірі табыстар
1934 жылы Қазақ музыка театры (қазіргі Қазақ мемлекеттік академиялық опера және балет театры) сахналаған М.О. Әуезов пен И.В. Коцыктың «Айман–Шолпан» музыкалық комедиясында ол Айман образын музыкалық та, сахналық та тұрғыдан асқан шеберлікпен сомдады.
Майлин мен Коцыктың «Шұға» қойылымындағы Шұға бейнесі оның шеберлігінің кемелдене түскенін айқындаса, Е.Г. Брусиловскийдің «Қыз Жібек» операсындағы Жібек партиясы Байсейітованың әншілік әрі артистік қуатын бұрынғыдан да биікке көтерді.
Опералық репертуары: ұлттық мектептің кең өрісі
Ол Брусиловскийдің «Жалбыр», «Ер Тарғын», «Алтын астық», «Гвардия, алға!», сондай-ақ А.А. Зильбердің «Бекет», И.Н. Надировтың «Терең көл» операларында бірқатар жетекші партияларды орындады. Оның репертуарында Қадиша, Ақжүніс, Айша, Сайра, Зере, Раушан секілді образдар бар.
Ақжүніс образын сомдаудағы ерекшелік
Ақжүністің мінезіндегі өткірлік пен құбылмалы айланы, ішкі тартыс пен кек қайтаруға ұмтылған тұстарындағы психологиялық иірімдерді Байсейітова айрықша дәлдікпен, сахналық ықшамдықпен және вокалдық еркіндікпен көрсете білді.
Шығармашылық шыңдары
Оның шығармашылық биігіне жататын рөлдердің қатарында А.Қ. Жұбанов пен Л.А. Хамидидің «Абай» операсындағы Ажар және М. Төлебаевтың «Біржан–Сара» операсындағы Сара партиясы бар. «Біржан–Сара» операсы 1949 жылы КСРО Мемлекеттік сыйлығына ие болды.
Классикалық опералардағы партиялар
Байсейітова классикалық опера репертуарында да өзін кеңінен танытты. Ол Дж. Пуччинидің «Чио-Чио-сан» операсындағы Баттерфляйды, П.И. Чайковскийдің «Евгений Онегин» операсындағы Татьянаны, А.Г. Рубинштейннің «Демон» операсындағы Тамараны орындады.
Алғаш әкелген партиялар
З.П. Палиашвилидің «Даиси» операсындағы Маро мен Н.Г. Жигановтың «Алтыншаш» операсындағы Алтыншаш образдарын қазақ сахнасында алғаш орындаушылардың бірі болды.
Концерттік әнші ретінде
Ол бұрынғы Кеңес Одағы халықтарының, қазақ халық композиторларының және Қазақстан композиторларының әндерін кеңінен насихаттап, концерттік орындаушы ретінде де үлкен беделге ие болды.
Есімі ұлықталған мұра
Күләш Байсейітованың есімі Алматы қаласында музыка мектебіне және көшеге берілген. 1966 жылдан бері театр және кино саласындағы аса үздік жетістік үшін республика өнер шеберлеріне Байсейітова атындағы сыйлық табыс етіліп келеді.
Қорытынды
Байсейітова — қазақ операсының кәсіби мектебін қалыптастыруға үлес қосқан, сахнада ұлттық образды да, әлемдік классиканы да биік деңгейде сөйлете алған дара тұлға. Оның дауысы мен сахналық болмысы қазақ өнерінің алтын қорында мәңгі сақталады.