Мақұл ата
Ұйымдастыру кезеңі
Бүгінгі күн ерекше: балабақшамызға көптеген тәрбиешілер мен топ балалары қонаққа келді. Қане, қонақтарымызбен амандасайық. Музыка залы әдемі безендірілген: айнала ауыл көрінісіндей, жердің бәрі жасыл кілем жамылғандай әсер береді.
Автор: Құрметті қонақтар, қарсы алыңыздар! Алдарыңызда «Балауса» тобының кейіпкерлері.
Ертегі желісі: «Ұр тоқпақ»
Бұрынғы өткен заманда бір шал мен кемпір өмір сүріпті. Екеуі де өте кедей екен. Бір күні шал тұзақ құрып, тұзағына бір қаз түседі. Шал қазды бауыздайын деп жатқанда, қаз тіл қатыпты.
Диалог
Қаз: Ата, мені босатыңыз. Бір жылдан соң маған келіңіз, сұрағаныңыздың бәрін орындаймын.
Автор: Шал үйіне келіп, болған жайды кемпіріне айтып береді. Кемпір ашуланып:
Кемпір: Әй, сен де! Өзіміз аш отырмыз ғой!
Негізгі ой
- Уәде мен үміт — оқиғаның бастау нүктесі.
- Кедейлік пен ашу кейіпкерлердің шешіміне әсер етеді.
Бір жыл өткен соң: Қазбайдың байлығы
Бір жыл өте шығады. Кемпірі шалды қазға жіберіп, уәдені еске салуды тапсырады. Шал жолға шығып, келе жатып түйеші мен қойшыға жолығады.
Жол үстіндегі кездесулер
Шал: Қарағым, мына түйелер кімдікі?
Түйеші: Бұл — Қазбайдың түйелері.
Шал іштей: «Е, бұл — сол қаздың байлығы шығар», — деп ойлайды.
Шал: Ассалаумағалейкум, шырағым. Мына қойлар кімнің қойы?
Қойшы: Бұл — Қазбайдың қойы.
Қазбайдың үш қасиетті заты
- «Піс қазан»
- «Құс есек»
- «Ұр тоқпақ»
Бірінші сыйлық: «Піс қазан»
Шал Қазбайдың ауылына жетіп, амандасады да, «Піс қазанды» сұрайды. Қазбай сұрағанын береді. Алайда жолда бір топ бала шалды қонаққа шақырып, айла жасайды.
Шалдың ескертуі
Шал: Балалар, «Піс қазаным, піс» демеңдер.
Балалар: Мақұл, ата!
Балалардың айласы
Шал кіре салысымен балалар шулап: «Піс қазаным, піс!» — деп айқайлайды. Кейін қазанды білдіртпей ауыстырып жібереді.
Үйге келгендегі жағдай
Шал: Кемпірім, мен саған қасиетті зат әкелдім.
Кемпір: Ол не?
Шал: «Піс қазаным».
Кемпір: Піс қазаным, піс!
Бірақ қазаннан ештеңе шықпайды. Сонда кемпір шалды ұрсып, үйден қуып жібереді.
Екінші сыйлық: «Құс есек»
Шал қайтадан Қазбайға барып, қазанның іске аспағанын айтады. Қазбай қазанды айтып көргенімен, ештеңе шықпаған соң, шалға «Құс есекті» береді.
Балалардың екінші айласы
Жолда әлгі балалар тағы кездесіп, шалды асқа шақырады. Шал: «Құс есегім, құс» демеңдер, — деп ескертеді. Бірақ балалар тыңдамай, осы сөзді айтып, есектің алтын құсуын көреді. Сосын есекті басқа есекпен айырбастап, шалдың есегін жасырып қояды.
Кемпірдің өкпесі
Шал үйіне келіп, сөзді айтады, бірақ есек ештеңе құспайды. Кемпір: «Қазға барып алып келгенің осы ма?» — деп тағы ренжиді. Шал амалсыздан Қазбайға қайта барады, бұл жолы да нәтиже болмайды.
Үшінші сыйлық: «Ұр тоқпақ»
Ақыры Қазбай шалға «Ұр тоқпақты» береді. Шал оны алып қайтып келе жатқанда, баяғы балалар тағы да алдынан шығады.
Соңғы ескерту
Шал: Шырақтарым, «Ұр тоқпағым, ұр» демеңдер.
Әділдік орнаған сәт
Балалар бәрібір: «Ұр тоқпағым, ұр!» — дейді. Сонда тоқпақ олардың әрқайсысын ұра бастайды. Балалар шыдай алмай: «Піс қазаныңды да, Құс есегіңді де қайтарамыз!» — деп жалбарынады.
Қайтарылған қазына
Шал сырттан естіп тұрып, шыға келеді де, балаларға шарт қояды. Олар келісіп, «Піс қазанды» да, «Құс есекті» де әкеліп береді. Шал тоқпақты тоқтатып, үш қасиетті затты алып үйіне қайтады.
Қорытынды
Осылайша шал өз мұратына жетеді: адал еңбегі мен табандылығының арқасында жоғалтқанын қайтарып, әділетсіздікке тосқауыл қояды.
Қосымша
Материал белгісі: «Ұр тоқпақ» ертегісі (жүктеу)
Ескерту: Сілтемелер үлгі ретінде берілген.