Әскери ант
Бауыржан Момышұлы: ерлік, рух, сөз
Бүгін біз қан майданда қасық қаны қалғанша шайқасып, ерлігімен ел жадында қалған батыр ағамыз — Бауыржан Момышұлы туралы сыр шертеміз. Оның өмірі әскери қызмет пен рухани мұраны қатар өрген тұтас бір мектеп іспетті.
Жүргізушілердің жыр жолдары
Отан — Ана жылағанда шерленіп,
Тапжылмастан шөгеді екен жерге бұлт.
Қара бұлтты қақ жарайық деді де,
Қолдарына қару алды ерленіп.
Ерлік — елдік сын сағаттағы мінезі,
Рух — жауынгердің темірдей бір тірегі.
Сол рухты біз бүгін қайта оятып,
Тарихпен тілдесуге келдік біз.
Өмірбаяны: қысқа әрі нақты
- Туған күні мен жері: 1910 жылы 24 желтоқсанда, Жамбыл облысы, Жуалы ауданы, Көлбастау ауылында дүниеге келді.
- Еңбек жолының бастауы: 7 жылдық мектепті бітіргеннен кейін мұғалім болып қызмет атқарды.
- Әскери қызметі: әскери міндетін өтеп, запастағы командир атағын алады; кейін түрлі бөлімдерде взвод, рота командирі болды.
- Майданға аттануы: 1941 жылы генерал-майор И. В. Панфилов басқарған 316-атқыштар дивизиясы құрамында майданға аттанды; батальон, полк командирі қызметтерін атқарды.
- Қолбасшылық: соғыстың соңғы жылдарында гвардиялық дивизияны басқарды; жеке басының қаһармандығымен ерекшеленді.
- Әдебиеттегі ізі: оның ерлігі туралы А. Бек «Волоколамское шоссе» повесін жазды; шығарма бірнеше тілге аударылды.
- Білім мен шығармашылық: 1950 жылы Кеңес Армиясы Бас штабының арнаулы жоғары әскери академиясын бітірді; 1956 жылдан өмірінің соңына дейін шығармашылықпен айналысты.
- Әдеби мұрасы: қазақ және орыс тілдерінде жазып, қазақ әдебиетіндегі әскери прозаның негізін қалады; өзекті тақырыбы — Ұлы Отан соғысы кезіндегі жауынгер тұлғасы.
Тактика және тұлғалық ерекшелік
Бауыржан Момышұлы жау шебіне ішкерлей еніп ұрыс жүргізу теориясын соғыс тәжірибесінде алғаш қолданушылардың бірі болды. Ол барлық әскер түрлерінің өзара тығыз байланыста әрекет етуіне ерекше мән берді.
Танк пен артиллерия бөлімдерін полк пен дивизия командирлерінің қоластына бере отырып, бөлімшелердің дербес қимылдауына мүмкіндік жасаған тактиканы ұтымды қолданды. Ең маңыздысы — өзі ұрыс тағдырын шешетін тұста алдыңғы шепте болды.
Қалам мен қайрат: өлеңдер мен ойлар
Өлеңдер топтамасы (оқылымға ұсыныс)
- «Жардың мұңы»
- «Әскери ант»
- «Туған жер»
- «Тырнақтап жина әр жерден»
- «Толғау»
Жеке күнделіктей ой шумақтары
Уа, жалған, сен бе жалған, мен бе жалған,
Жалғандық затымызда қайдан қалған?
Серкедей таяқ жеген серттен қайтып,
Өзіме өзім нанбай көңілім қалған.
Ғалымнан надан артпас ұққанменен,
Тағдыр көрмей қоймайды бұққанменен.
Бұрынғы қалпымнан аса алмаспын,
Кейбіреуден ерте өрлеу шыққанменен.
Қадірін білмеппіз ғой тірі кезде,
Деп жылар сорлы қазақ мен өлгенде.
Ұрпақ атар сексен мен жүздігімді,
Тарихтың түпкіріне сөз келгенде.
Көркем ойдың көптілді үні
Сарнатқан қыл қобызды Қорқыт бабам,
Жаһаннан бір тиянақ таба алмағын.
Түкіріп жүзі қара сұм өмірге,
Тайсалмай суық көрсе өзі-ақ барған.
Наглядевшись по сторонам и назад,
Мой прадед Коркут — музыкант,
Наплевав в лицо этому миру,
Без сожаления сошел в могилу.
Ей, подлый мир писак наемных!
Архивные крысы, обожравшиеся буквами книг,
Вас, лицемерных попугаев, ненавижу.
Я — солдат, на бой вас зову.
Хаттар мен естеліктер: уақытпен сөйлескен жанр
Бауыржан атамыздың эпистолярлық мұрасы — замана шындығын, қанды майдан үстіндегі жауынгердің ішкі рухын ашатын құнды дерек. Бұл хаттар жас ұрпақтың елін, жерін сүюге деген сезімін оятатын өмір сабағы ретінде бағалы.
Естеліктерден ұсынылатын тақырыптар
- Т. Әлімқұлов: «Оның пірі — шындық»
- Т. Ахтанов: «Ел қасиеті — ер қасиеті»
- Қ. Өмірәлиев: «Халық ұлы»
Нақыл сөздер: ерлікке шақырған қағида
- Сен жаудан қашсаң, өмір сенен қашады.
- Таяқтан тайсалмасаң, семсерден сескенбесең — жеңдім дей бер.
- Қарабет болып қашқанша, қайрат көрсетіп өлген артық.
- Ептілік те — ерлік.
- Айбындана шапқаннан ажал да сескенеді.
- Қой бастаған арыстан тобынан арыстан бастаған қой тобы артық.
- Қайратыңа әдісіңді жолдас ет, әдісіңе ақылыңды жолдас ет.
- Ел дегенде езіліп, жұрт дегенде жұмылып қызмет ет.
- Тізе бүгіп тірі жүргеннен, тіке тұрып өлген артық.
- Тәртіп — тән үшін, ынтымақ — жан үшін керек.
- Тәртіпке бас иген — құл болмайды.
- Тәртіпсіз — ер болмайды. Елсіз ер бола ма? Жұртсыз жігіт бола ма?
- Ерлік — елдің қасиеті, жүректілік — жігіттің қасиеті.
- Ана үшін аянба — ант ұрады; бала үшін аянба — бетің күйеді; ел үшін аянба — ерлігіңе сын.
Қорытынды ой: бүгін біз оны кім деп танимыз?
Бауыржан Момышұлын біз бүгін ақын, батыр, дана, шешен, адал әрі өжет тұлға ретінде танимыз. Ол бір басына өнер мен білімді тоғыстырған сегіз қырлы, бір сырлы азамат болды.
Ғылым мен ой кеңістігіндегі қолтаңбасы
- Философия
- Этнопедагогика
- Этнопсихология
- Этномәдениет
- Этнофилософия
- Этнография
Мұғалімнің қорытынды сөзі
Балалар, бүгін біз Қазақстанның Халық қаһарманы атанған, ел басына күн туған шақта қол бастап, жалынды сөзімен жұртқа жігер берген, өмірі ерлік пен шежіреге толы, қарымды қаламгер Бауыржан атамыздың қырларын кеңінен таныдық, рухани азық алдық.
Абайдың «Өлді деуге бола ма, айтыңдаршы, өлмейтұғын артына із қалдырған» дегеніндей, Бауыржан атамыз өлген жоқ: артында өшпес мұра, ізін жалғайтын рухы мықты талапты жастар бар.
Келесі қадам
Жуалыдағы Бауыржан Момышұлы мұражайына виртуалды саяхат (фото шолу) жасау.
Тағзым
Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапқандарға арналған ескерткіш-монументке гүл шоқтарын қою арқылы батырлар рухына тағзым ету.
Қорытынды оқылым
Бауыржан Момышұлына арналған Х. Ерғалиевтің «Сырдар дос» өлеңі оқылады.