Мұғалім қоғам айнасы
Кіріспе
«Біз бүкіл еліміз бойынша әлемдік стандарттар деңгейінде сапалы білім беру қызметін көрсетуге қол жеткізуіміз керек». — Н. Назарбаев, «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан»
ХХІ ғасыр — ақпараттық қоғамның, технологиялық мәдениеттің дәуірі. Бұл кезеңде адамның денсаулығына, кәсіби мәдениетіне және қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарау өзекті бола түсті. Ғылыми-техникалық әлеует пен оның өзін-өзі дамыту қабілеті жаһандық бәсекелестік жағдайында шешуші факторға айналып отыр.
Ақпараттық технологиялар экономиканың да, қоғам мен мемлекеттің де ілгерілеуінің айқын көрсеткіші. Бүгінде микроэлектроника, сандық және ақпараттық жүйелер, бағдарламалық қамтамасыз ету, байланыс пен коммуникация салаларындағы инновациялар экономикалық өсімнің негізгі қозғаушы күштері ретінде танылуда.
Негізгі ой
Білім беру үрдісін ақпараттандыру — инновациялық технологиялар арқылы дамыта оқыту мен тұлғаға бағдарланған оқытуды іске асырып, оқу-тәрбие жұмысының тиімділігі мен сапасын арттыруға бағытталған жүйелі қадам.
Жаһандану үдерісінің күшеюі әлемдік бәсекелестікті арттырып отыр. Елбасы Н. Ә. Назарбаев «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» атты жолдауында білім беруді елдің нақты бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ететін маңызды құралдардың бірі ретінде атап өткен.
Қазіргі мектептегі білім мазмұны мұғалім мен оқушы арасындағы қарым-қатынасты демократиялық, серіктестік деңгейге көтеруді талап етеді. Мұғалімді тек пән оқытушысы ретінде ғана қарастыру жеткіліксіз: ол — қоғам айнасы, құндылықтарды тасымалдаушы, оқушының тұлғалық дамуын ұйымдастырушы.
Негізгі бөлім
Біріккен Ұлттар Ұйымының шешімімен ХХІ ғасыр «ақпараттандыру ғасыры» ретінде аталады. Қазақстан да қоғамды ақпараттандыру — ғылыми-техникалық прогрестің негізгі белгісі болатын жаңа кезеңге қадам басты. Компьютерлік техника және ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АКТ) педагог қызметінің барлық саласына кірігіп, білім беру ортасының табиғи бөлігіне айналып отыр.
Білім берудегі АКТ ұғымы «оқытудың инновациялық технологиялары», «ақпараттық оқыту технологиялары», «компьютерлік оқыту технологиялары» секілді бағыттармен тығыз байланысты. Бұл — компьютермен жұмыс, модельдеу, электрондық оқулықтар, интерактивті тақта, интернет ресурстар, оқыту бағдарламалары сияқты құралдарды жүйелі пайдалануды қамтиды.
Инновациялық технология неге керек?
- Оқушының танымдық белсенділігін арттырады
- Логикалық ойлау мен шығармашылықты дамытады
- Оқу сапасын бақылауды жеделдетеді
- Сабақ уақытын тиімді пайдалануға көмектеседі
Мақсаттар
- Шығармашылық әлеуетті дамыту
- Коммуникативтік құзыреттілікті қалыптастыру
- Зерттеушілік дағдыларды дамыту
- Оқу қызметі мәдениетін жетілдіру
Ақпараттық мәдениет
Ақпараттық мәдениеті қалыптасқан тұлға — қажетті ақпаратты дер кезінде сезіне алатын, оны таба білетін, бағалайтын және тиімді қолданатын, ақпарат сақталатын дәстүрлі әрі автоматтандырылған құралдармен сауатты жұмыс істей алатын адам.
Э. Л. Семенюк пайымдауынша, ақпараттық мәдениет — ақпаратты алу, өңдеу, жинақтау және соның негізінде сапалы жаңа ақпарат құру мен оны практикада қолдану деңгейі.
Жаңа мыңжылдық — тек уақыт ауысуы емес; бұл өткенді таразылап, болашақты дұрыс айқындауға мүмкіндік беретін кезең. Қоғамның қарқынды дамуы көбіне оның білім деңгейі мен мәдениеті арқылы өлшенеді. Сондықтан білім жүйесінің негізгі міндеті — тек білім беріп қана қою емес, өздігінен білім алуға үйретіп, үздіксіз даму қажеттілігін қалыптастыру.
2.1 Білім беру үрдісіне жаңа технологияларды енгізу
«Білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі — оқытудың жаңа технологияларын енгізу, білім беруді ақпараттандыру және халықаралық ғаламдық коммуникациялық желілерге шығу». — «Білім туралы» Заң, 8-бап
Қазақстанда білім берудің жаңа жүйесі қалыптасып, мазмұны түбегейлі жаңарып келеді. Бұл — дүниежүзілік білім кеңістігіне кірігуді мақсат еткен өзгеріс. Нәтижесінде оқу-әдістемелік жүйеге де, мұғалімнің кәсіби қызметіне де жаңа талаптар қойылады.
Қазіргі өзекті мәселе
«Білім — бүкіл өміріңе» қағидасынан «білім — бүкіл өмір бойына» қағидасына көшуге мүмкіндік беретін білім жүйесінің тиімді ұйымдық құрылымдарын табу.
Мемлекеттік бағдарламаларда орта білім беру жүйесін ақпараттандырудың негізгі бағыты ретінде бірыңғай ақпараттық білім беру желісіне сүйенген оқыту жүйесін құру айқындалды. Соның ішінде мектептерді компьютерлендіру — негізгі міндеттердің бірі.
Педагогикалық технология — мұғалімнің кәсіби қызметін жаңартатын және алдын ала жоспарланған нәтижеге жеткізетін әрекеттер жиынтығы. Оның басты міндеті — оқушының оқу-танымдық әрекетін белсендіре отырып, қойылған мақсатқа толық жету.
Оқыту жүйесіндегі құрылымдық өзгеріс
Дәстүрлі модель
Мұғалім → Оқушы → Оқулық
Жаңартылған модель
Мұғалім → Оқушы → Компьютер → Оқулық
Бұл өзгеріс білім мен біліктілікке қойылатын талаптарды қайта қарап, жетілдіруді және жүйелеуді қажет етеді.
1937 жылы Л. С. Выготский құралдың (технологияның) адамның өмір сүру процесіне енуі жаңа қызмет түрлерін туындатып, психикалық процестердің құрылымын өзгертетінін атап өткен. Бүгінгі цифрлық құралдар да оқу әрекетінің қарқынын, ретін, тіпті ойлау тәсілдерін қайта құрып отыр.
Технологиямен жұмыстың 4 сатысы
- 1 Оқып меңгеру
- 2 Тәжірибеде қолдану
- 3 Шығармашылық бағытта дамыту
- 4 Нәтижені талдау
Жаңа ақпараттық технологиялар — білім беру ісінде ақпаратты дайындап, оны білім алушыға жеткізу процесі. Бұл процестегі негізгі құрал — компьютер. Ол бұрын шешімі қиын болған дидактикалық міндеттерді жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Дегенмен, мектеп тәжірибесінде оның әлеуетін толық пайдалану әлі де жүйелі тәсілді талап етеді.
2.2 Инновациялық технология — білім сапасын арттыру кепілі
Қазіргі білім саласы қызметкерлерінің басты мақсаты — жаңа технологиялар арқылы білім мазмұнын жаңарту. Мұғалім үшін маңызды міндеттердің бірі: сабақты ғылыми негізде, өмірмен байланыстырып ұйымдастыру, оқушының қызығушылығын ояту, әр сабақта ойлануға және өздігінен ізденуге баулу, ойын ауызша әрі жазбаша жинақтап жеткізе білу дағдысын қалыптастыру.
Мұғалімнің кәсіби ұстанымы
Ұлттық тәрбие мен білім бере отырып, оқушының шығармашылық қабілетін дамыту; мәдениетті сөйлеуге, дәлелдеуге, пікірталас жүргізуге және жауапкершілікпен ой қорытуға үйрету.
Инновациялық тәсілдер қатарында модульдік оқыту, дамыта оқыту, деңгейлеп оқыту, жекелеп (даралап) оқыту, белсенді оқыту кең таралған. Мысалы, модульдік оқыту оқытуды оңтайландырып, оқушының мүмкіндігі мен даярлық деңгейіне бейімделуге мүмкіндік береді; ал дамыта оқыту оқушының тұлғалық қасиеттері мен дағдыларын дамытуға басымдық береді.
Тәжірибелік мысал
Оқу үрдісінде М. Жанпейісованың модульдік оқыту технологиясын қолдану оқушының өз бетінше жұмыс істеуін, өзін-өзі дамытуын және өмірлік қиындықтарға төзімділігін арттыруға бағытталады.
1) Дәстүрлі емес сабақтар
Білімді дайын күйінде бермей, оқушы алдына мәселе қойып, оны инновациялық элементтер арқылы ізденіп шешуге бағыттау — проблемалық жағдайда дұрыс шешім қабылдау машығын қалыптастырады.
2) Компьютерлік оқыту
Компьютерлік технологияларды пайдалану оқу сапасын арттырып қана қоймай, қысқа уақытта бірнеше оқушының білімін бағалауға және материалды меңгеру деңгейін нақты айқындауға мүмкіндік береді.
3) Желілік ресурстар мен сын тұрғысынан ойлау
Желілік ресурстарды оқу процесіне енгізу — оқушының білімін өмірде қолдана білу қабілетін дамытудың тиімді жолы. Өз тәжірибесінде мұғалімдер Ж. Қараевтың деңгейлік оқыту жүйесін, сын тұрғысынан ойлау стратегияларын, Шаталовтың тірек сигналдарын, электрондық оқулықтарды ұштастыра қолдана алады.
- оқуға қызығушылық артады;
- ойлау белсенділігі, тапқырлық және өзіне сенім қалыптасады;
- пікірталас мәдениеті және ойын жүйелі жеткізу дағдысы дамиды;
- алгоритм құру, қолданбалы бағдарламалармен жұмыс істеу дағдылары нығаяды.
Оқыту үрдісін жаңаша ұйымдастыру мұғалімнің оқушының өзін-өзі дамытуына қолайлы жағдай жасауын талап етеді. Сабақта пікір еркіндігін беру, жауапты түзетуде қолдаушы кері байланыс көрсету, тапсырманы орындау жолдарын үлгілеу — оқушының қызығушылығын да, жауапкершілігін де арттырады.
Маңызды нәтиже
Техникалық құралдар мен көрнекіліктерді орынды қолдану уақытты үнемдеп, бағалауды жеделдетеді және оқу материалының меңгерілу деңгейін нақты бақылауға мүмкіндік береді. Бұл — білім сапасын арттырудың практикалық тетігі.
Қорытынды
Информатика пәнін оқытуда инновациялық технологияларды қолдану — оқушының танымдық белсенділігін арттырып, шығармашылық әлеуетін ашатын, өздігінен білім алу дағдыларын қалыптастыратын және білім сапасын нақты көтеретін тиімді бағыт. Қазіргі білім беру үздіксіз оқуға мүмкіндік беретін әлеуметтік институт ретінде оқушыны өмір бойы білім алуға дайындауы тиіс.
Автор туралы
Ж. Досмұхамбетов атындағы дарынды балаларға арналған лицейдің информатика пәні мұғалімі — Тәтбенова Алтын Ізбанқызы.