Қазақша рефераттар

Ауа мөлдір

Астана қаласы, №76 мектеп-лицей

Жаратылыстану пәнінің мұғалімі: Калиева Сагила Умиркуловна

Сабақтың тақырыбы: Табиғат – ауа

Сабақтың өзегі — тәжірибелер арқылы ауаның бар екенін дәлелдеу, оның қасиеттерін бақылау және күнделікті өмірмен байланыстыру.

Сабақтың мақсаты

Тәжірибелік жұмыстар негізінде ауаның бар екенін дәлелдеу.

Сабақтың түрі

Жаңа материалды меңгерту сабағы.

Сабақтың әдістері

  • Болжау
  • Сұрақ-жауап
  • Тәжірибе арқылы дәлелдеу

Сабақтың міндеттері

  • Білімділік: оқушыларды «ауа» тақырыбы бойынша сөйлесу әрекетіне ынталандыру, салауатты өмір салтын ұстануға және табиғатты қорғауға бейімдеу.
  • Дамытушылық: өз пікірін айту, өз бетімен жұмыс істеу, ойлау қабілетін дамыту.
  • Тәрбиелік: ауаның қасиеттерін түсіндіре отырып, табиғатты қорғауға тәрбиелеу; өзін-өзі басқаруға және дербестікке бағыттау.

Сабақтың басталуы

Сабақ табиғат туралы бейнематериалдан басталады. Одан кейін мұғалім оқушыларға бағыттаушы сұрақтар қояды:

  • Ауа туралы не білесіңдер?
  • Ол туралы тағы не білгілерің келеді?

Негізгі түсініктер

Ауа көзге көрінбейді, біз оны тікелей көрмейміз. Дегенмен, оның айналамызда бар екенін қозғалысынан байқаймыз: сабын көпіршіктерін ұшырғанда немесе желпуішпен желпігенде ауа қозғалады.

Ауа — физикалық дене, яғни заттардан тұрады. Ол — газдардың қоспасы. Ауаның түсі де, иісі де болмайды.

Ауа құрамындағы таныс газдар: оттегі және көмірқышқыл газы. Тірі ағзалар тыныс алғанда оттегін сіңіріп, көмірқышқыл газын бөліп шығарады.

Тәжірибелер арқылы дәлелдеу

1-тәжірибе: Тыныс алу арқылы ауаның барын сезіну

Оқушылар өз орындарында терең тыныс алады. Мұғалім сұрайды: «Не істедік?» — «Дем алдық, ауа жұттық».

Қорытынды сұрақ: «Егер табиғатта ауа болмаса, не істер едің?» Тірі ағза ауасыз 3 минуттан артық өмір сүре алмайды.

Қауіпсіз бақылау:

Мұрынды қысып, қанша уақытқа дейін шыдауға болатынын байқап көру ұсынылады (денсаулыққа зиян келтірмей, қысқа уақыт қана). Бұл тәжірибе тірі ағзаның ауасыз өмір сүре алмайтынын көрсетеді.

2-тәжірибе: Ауаның мөлдірлігі

Оқушыларға: «Ауаны қолмен ұстай аламыз ба?» — «Жоқ».

Оқушылардан дәптерді көтеріп, ар жағындағыны көру сұралады. Сыныптағы заттардың көрінетіні, ал дәптердің ар жағындағы анық көрінбейтіні салыстырылады.

Қорытынды: ауаның 1-қасиеті — мөлдір. Оқушылар дәптеріне «Ауа мөлдір» деп жазады.

3-тәжірибе: Ауаның иіссіздігі

Ауаға иіссу шашып, иістің кеңістікке тез таралатыны көрсетіледі.

Қорытынды: таза ауаның өз иісі болмайды. Ауаның 2-қасиеті — иіссіз. Оқушылар дәптеріне «Ауа иіссіз» деп жазады.

Сергіту сәті

Бейнежазбадағы қимылдарды оқушылар қайталап орындайды.

4-тәжірибе: Ауаның сығылуы және дыбыс шығаруы

Оқушылар шарды үрлейді, кейін біртіндеп қысып, ішіндегі ауаны шығарады. Ауаны көрмесе де, оның дыбысын естуге болатыны байқалады.

Шардың аузын бекітіп қысып көргенде, ауа сығылатыны анықталады.

Түйін: ауа — газ, дәлірек айтқанда газдардың қоспасы; ол сығылады.

Ауаның құрамы туралы қысқаша дерек

Ғалымдар ауаның көптеген газдардың қоспасы екенін салыстырмалы түрде жақын кезеңде дәлелдеді.

Азот

78%

Оттегі

21%

Басқа газдар (соның ішінде CO₂)

~1%

5-тәжірибе: Ауа жануды қолдайды

Екі шырағдан жағылады: біреуі ашық күйде қалады, екіншісі стаканмен жабылады.

Бақылау: қай шырағдан бұрын сөнеді? Стаканмен жабылған шырағдан ауа жетіспегендіктен өшеді, ал ашық тұрғаны жана береді.

Қорытынды: жану үшін ауа қажет.

6-тәжірибе: «Бос» стаканда да ауа бар

Мұғалім сұрайды: «Алдарыңдағы стаканда бір нәрсе бар ма?» Тексеру үшін стакан тік ұсталып, суға баяу батырылды.

Бақылау: су стаканға кірмейді. Себебі стаканның ішінде ауа бар, ол суға бөгет жасайды.

Содан кейін стакан қиғаш ұсталып суға батырылғанда, стаканға су кіреді, көпіршіктер пайда болады: ауа сыртқа шығып, оның орнын су басады.

Қорытынды: ауа бар екенін тәжірибе арқылы анық дәлелдеуге болады.

Бекіту: шағын тест

  1. 1) Жердің ауа қабатын қалай атайды?

    • A) Гидросфера
    • B) Атмосфера
    • C) Литосфера

  2. 2) Атмосфера қандай қабаттардан тұрады?

    • A) Тропосфера, стратосфера, мезосфера, термосфера
    • B) Мезосфера, литосфера, термосфера
    • C) Кайносфера, гидросфера, термосфера, тропосфера

  3. 3) Ауа райын зерттейтін ғылым?

    • A) Зоология
    • B) Биология
    • C) Метеорология

Қорытынды тапсырма

Сабақ соңында бейнематериал көрсетіледі. Оқушылар бейнежазбадан көргендерін талқылап, ауаның ластануын дәптерлеріне суреттеп салады.

Ойлануға арналған сұрақ:

Таза ауаны сақтау үшін өзіміз күнделікті қандай қарапайым әрекеттер жасай аламыз?