Қазақша рефераттар

Абайтанудың өзектілігі

Абайтану (9-сынып): кіріспе

Бұл бөлімде «Абайтану» пәнінің мазмұны, мақсаты мен міндеттері қарастырылады. Абай мұрасын оқыту, түсіндіру және жұртшылыққа танытудағы абайтану ғылымының өзектілігі айқындалады.

Білімділік мақсат

Пән туралы түсінік қалыптастыру, оның мақсат-міндеттерін таныту, абайтанудың қоғамдағы маңызын көрсету.

Дамытушылық мақсат

Оқушылардың ойды тұжырымдап жеткізу дағдыларын дамыту, тіл байлығын кеңейту.

Тәрбиелік мақсат

Қазақ тарихындағы Абайдың орнын таныту, мұрасын насихаттау, білім аясын кеңейту және толықтыру.

Әдіс-тәсілдер

  • Талдау, салыстыру
  • Ой шақыру
  • Кубизм әдісі
  • Мағынаны тану

Көрнекіліктер және пәнаралық байланыс

Көрнекіліктер

Абай портреті, қосымша әдебиеттер.

Пәнаралық байланыс

Тарих, орыс әдебиеті, қазақ тілі.

Сабақ құрылымы

  1. I Ұйымдастыру: амандасу, түгендеу, назарды сабаққа аудару.
  2. II Үй тапсырмасын тексеру.
  3. III Жаңа сабақ: кіріспе және негізгі мазмұн.

Адамзаттың Абайы: өмірі мен тұлғалық болмысы

Туған жері мен мерзімі

22.08.1845 — қазіргі Семей облысы, Абай ауданы

05.07.1904

Қызмет өрісі

Ұлы ақын, композитор, философ, қоғам қайраткері, ағартушы.

Тарихи орны

Қазақтың реалистік жаңа жазба әдебиетінің негізін қалаушы.

Шыққан тегі және әулет сабақтастығы

Ақынның арғы тегі Орта жүз Тобықты Арғын ішіндегі Олжай батырдан бастау алады. Олжайдан Айдос, Қайдос, Жігітек атты үш ұрпақ тарайды; кейін олардың әрқайсысы жеке рулы елге айналған.

Айдостың Айпара есімді әйелінен Ыргызбай, Көтібақ, Топай туған. Ел басқаруда ерекше танылғаны — Ыргызбай. Ыргызбайдан Үркер, Мырзатай, Жортар, Өскенбай тарайды.

Ел аузындағы тәмсіл

Өскенбайдың әділдігіне байланысты: «Ісің адал болса — Өскенбайға бар, арам болса — Ералыға бар» деген мәтел қалған.

Өскенбайдың әйелі Зереден Құнанбай туады. Құнанбай төрт әйел алған. Бәйбішесі Күңкеден — Құдайберді. Екінші әйелі Ұлжаннан — Тәңірберді (Тәкежан), Ибраһим (Абай), Ысқақ, Оспан. Үшінші әйелі Айғыздан — Халиулла, Ысмағұл. Қартайған шағында алған кенже әйелі Нұрғанымнан ұрпақ болмаған.

Абайдың «Атадан алтау, анадан төртеу едім» деуі — осыған байланысты.

Тәрбиелік орта: Зере мен Ұлжан өнегесі

Болашақ ақын сабырлы мінезімен, кең пейілімен ел анасы атанған әжесі Зеренің таусылмайтын аңыз-ертегілерін тыңдап өсті. Сонымен бірге мінезі байсалды, әзіл-қалжыңға шебер, жөн-жобаға жетік анасы Ұлжанның тәрбиесін көрді.

Білім жолы: медресе, орысша сауат және өздігінен ізденіс

Абай әуелі ауылдағы Ғабитхан молдадан сауатын ашып, 10 жасқа толғанда Семейдегі Ахмет Риза медресесінде үш жыл оқиды. Медреседе араб, парсы тілдері оқытылып, негізінен дін сабағы жүргізілетін. Абайдың зеректігі оның үздік шәкірт атануына жол ашты.

Ол дін оқумен ғана шектелмей, білімін өз бетінше жетілдіруге ұмтылды. Шығыс поэзиясымен терең танысып, Низами, Науаи, Сағди, Хафиз, Физули секілді классиктерге ден қойды. Араб, иран, шағатай тілдеріндегі ертегі, дастан, қиссаларды оқып-үйренді.

Медресенің үшінші жылында ол Семейдегі «приходская школаға» қосымша барып, орысша сауатын аша бастайды. Алайда оқуын ұзақ жалғастыра алмай, шамамен үш жылдан соң мұсылманша да, орысша да ресми оқуы тоқтайды.

Ел ісіне араласуы

Абайдың алғырлығын байқаған әкесі Құнанбай оны елге шақырып, әкімшілік-билік жұмыстарына баулуды көздейді. Сөйтіп Абай 13 жасынан бастап ел ісіне араласады.

1995 жыл: Абайдың 150 жылдығындағы ой-толғам

Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаев 1995 жылғы 9 тамызда Абайдың 150 жылдық мерейтойына арналған салтанатты мәжілісте сөз сөйлеп, Абай мұрасының ұлт руханиятындағы орны мен жаңғыру дәуіріндегі мәнін атап өтті.

Сөзден үзінді (редакцияланған нұсқа)

Ардақты отандастар! Қадірлі меймандар!

Бүгін — ұлы мереке. Халқымыз ең аяулы перзенті мен ең дана ұстазына мәңгі өшпес махаббатын білдіруге жиылып отыр.

Оның дүниеге келгеніне әр он жыл толған сайын осылай бас қосып, өткеніміз бен кеткенімізді, жеткеніміз бен жетпегенімізді бір сарапқа салып отыру әлдеқашан дәстүрге айналды. Соның әрқайсысында Абайдың аты жаңаша асқақтап, халқымыздың мәртебе-мерейі жаңа биікке көтеріліп келеді.

Бір кезде абзал ақынымыздың асыл мұрасы таптық идеологияның табанында тапталып қалмай, жаңа ұрпақтармен бірге жасайтын мәңгілік құбылысқа айналғанына қуандық. Кейін оның қадір-қасиетінің өз аумағымызбен шектелмей, іргелес халықтар мен өзге елдерге де кеңінен танымал бола бастағанына марқайдық.

Ал бұл жолғы қуанышымыздың жөні тіпті бөлек. Ол үшін бір-бірімізді қуана құттықтап, бір-бірімізден сүйінші сұрасақ та, еш ерсілігі болмас еді.