Жер шары материктері, аралдары және мұхиттары

Күнделікті сабақ жоспары (7-сынып, география)

Пәні: Материктер мен мұхиттар географиясы

Негізгі тақырып: Жер шары материктері, аралдары және мұхиттары. Материктер мен мұхиттардың карталары

Сабақ түрі

Жаңа сабақ

Оқыту әдістері

Сұрақ-жауап, проблемалық түсіндіру

Құрал-жабдықтар

Дүние жүзінің картасы, атлас, суреттер, карточкалар

Тақырыптар тізімі (алғашқы 5 сабақ)

1 Жер шары материктері, аралдары және мұхиттары. Материктер мен мұхиттардың карталары
2 Материктер мен мұхиттардың зерттелу кезеңдері
3 Материктер мен мұхиттар карталары
4 Материктер мен мұхиттар: жер қыртысының құрылымы
5 Құрлық бетінің және мұхит түбінің жер бедері

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Оқушыларға тақырыптың негізгі идеясын түсіндіру; материктер мен мұхиттар туралы нақты ұғым қалыптастыру; құбылыстар мен деректердің мәнін айқындау.

Дамытушылық

Жаңа білімді қорытындылау, жүйелеу, қабылдау және есте сақтау дағдыларын дамыту; ойлау қабілетінің жоғары деңгейіне жетелеу.

Тәрбиелік

Материктер мен мұхиттарға қызығушылық ояту; олардың құрылымын өз бетінше зерттеуге ынталандыру.

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

Сыныпқа кіріп, оқушылармен амандасу. Оқушылардың зейінін шоғырландырып, жаңа сабаққа бағыттау.

2) Жаңа сабақты түсіндіру

Материктердегі биік тау жүйелері мен ұлан-ғайыр жазықтар, сондай-ақ дүниежүзілік мұхиттың тылсым табиғаты мен орасан мол табиғи қорлары қарастырылады. Мұхиттағы тереңсулы шұңғымалар мен суасты жоталары, құрлық климатына әсер ететін теңіз ағыстары және мұхит суының жалпы қасиеттері туралы түсінік беріледі.

Жер шары: құрлық пен мұхиттың арақатынасы

Жер бетінің жалпы ауданы

510,2 млн км²

Құрлық (материктер мен аралдар)

149,1 млн км²

Жер бетінің 29,2%-ы

Дүниежүзілік мұхит

316 млн км²

Жер бетінің 70,8%-ы

Материктер (6)

Материктер қалыптасуы мен табиғат ерекшеліктеріне қарай солтүстік және оңтүстік жарты шар материктері ретінде топтастырылып, төмендегі тәртіппен қарастырылады:

Еуразия

54 млн км²-ден астам

Африка

30,3 млн км²

Солтүстік Америка

24,2 млн км²

Оңтүстік Америка

18,3 млн км²

Антарктика

14 млн км²

Аустралия мен Мұхит аралдары

шамамен 9,0 млн км²

Аралдар: түрлері және мысалдар

Материктік аралдар

Материктерге жақын қайраңдар мен материктік беткейлерде орналасады. Олар жер қыртысындағы қозғалыстар әсерінен құрлықтан бөлініп қалған бөліктер болып келеді және көбіне аумағы үлкен болады.

Гренландия
Мадагаскар
Британ аралдары

Жанартаулық және маржандық аралдар

Мұхиттардың қозғалмалы бөліктерінде жанартаулық аралдар қалыптасады. Ал беткі су температурасы +25°C-тан жоғары аймақтарда маржандық аралдар таралған.

Жанартаулық

Исландия, Гавай, Азор аралдары

Маржандық

Үлкен Аустралия тосқауыл рифі, Маржан теңізінің аралдары

Архипелаг ұғымы

Аралдар жеке-дара да, топ болып та кездеседі. Аралдар тобын архипелаг деп атайды.

Канаданың Арктикалық архипелагы
Малайя архипелагы
Шпицберген архипелагы

Құрлықтың тарихи-географиялық жіктелуі: дүние бөліктері

Құрлық материктерге бөлінумен қатар, дүние бөліктеріне де жіктеледі. Дүние бөліктері — құрлықтың ашылуы мен қоныстану ерекшеліктеріне байланысты шартты түрде ажыратылатын тарихи-географиялық ірі аймақтар.

Ескі дүние

Еуропа
Азия
Африка

Жаңа дүние

Америка
Аустралия
Антарктика

Еуропа мен Азия атауларының шығу тегі

Еуразияны ежелгі грек географтары екі дүние бөлігіне бөлген. Атаулар Месопотамияны мекендеген финикиялықтардың «эреб» (батыс) және «асу» (шығыс) сөздеріне байланысты Еуропа және Азия болып қалыптасқан.

Америка дүние бөлігі

Кейінірек ашылған Солтүстік және Оңтүстік Америка материктері табиғат жағдайларының айырмашылықтарына қарамастан, біртұтас Америка дүние бөлігіне біріктірілген. Дүние бөліктерінің құрамына көршілес аралдар да кіреді.

Дүниежүзілік мұхит

Жалпы ауданы

316 млн км²

4 мұхит айдыны

Тынық
Атлант
Үнді
Солтүстік Мұзды

Ең терең нүкте

Дүниежүзілік мұхиттың ең терең жері — Тынық мұхиттағы Мариана шұңғымасы (11 022 м).

Мұхиттар құрлықпен тығыз байланыста болып, табиғат жағдайларының қалыптасуына айрықша ықпал етеді.

Географиялық зерттеулердің қысқаша тарихы

Адамзаттың географиялық түсініктері алғашқы қауымдық кезеңнен-ақ жинақтала бастады. Жер табиғаты, халықтары және олардың тұрмыс-тіршілігі жайлы деректер мыңдаған жылдар бойы жиналып, зерттеу тарихы бірнеше кезеңге бөлінді.

1-кезең: Ежелгі дәуір

Месопотамия, Парсы мен Египет, Карфаген, Ежелгі Грекия және Рим аймақтарында жаңа жерлерді игеру мен соғыс жорықтары нәтижесінде географиялық деректер қарқынды түрде жиналды. Грек оқымыстыларының еңбектері географияның ғылыми негізін қалыптастырды.

Тарих ғылымының негізін салушы грек ғалымы Геродот өзінің «Тарих» атты 9 томдық еңбегінде географияның алғашқы ғылыми түсініктерін сипаттады.

Келесі сабақтарға бағдар

Мәтінде келесі сабақтар «қарау» түрінде белгіленген. Бұл бөлімді мектептің жылдық жоспарына сай нақты тақырыптармен толықтыру ұсынылады: