Шығармаға талдау
Қазалы аудандық балалар әуез мектебі
Фортепиано бөлімі • Оқытушы: Дарибаева Айгүл Таласовна
Оқушыны алғашқы сабақтан өз бетінше шығармашылықпен жұмыс жасауға дағдыландыру жолдары
Сабақтың мақсаты
Оқушының музыкалық шығарманы өз бетімен түсінуіне, шығармашылық алғырлығы мен орындаушылық шеберлігін қалыптастыруға жағдай жасау.
Пән аралық байланыс
Музыка теориясы, сольфеджио.
Көрнекіліктер
Аспап, слайд материалдары.
Сабақтың әдістері
Түсіндіру, сұрақ-жауап, аспапта орындау.
Міндеттері
Тәрбиелік
Оқушының көркем ойлауын тәрбиелеу арқылы аспапта орындаушылық мәдениетін қалыптастыру.
Білімділік
Музыкаға және аспапқа сүйіспеншілікті нығайту; музыка тілінің заңдылықтарын түсіну, мазмұнын көз алдына елестете білу, көрегендікке баулу.
Дамытушылық
Музыкалық қабілетті бағамдауға дағдыландыру; ырғақ сезімін, ұғымталдықты, сауаттылықты және ой-өрісті жүйелі дамыту.
Дәйексөз
«Өз бетімен жұмыс — қай салада да биікке апарар жол».
Н. К. Крупская
Кіріспе
Қай ұстаздың да негізгі мақсаты — оқушыны өз бетімен жұмыс жасауға үйрету және жан-жақты музыкалық маман болып қалыптасуына бағыт беру. Өйткені оқу үдерісіндегі басты еңбек көбіне үйде орындалады.
Көптеген жетістіктің бастауы — оқушының өздігінен еңбектену дағдысында. Оқушының шығармашылық табысы, өсуі және әр сабақтың нәтижелілігі осы дағдыға тікелей байланысты.
Өз бетінше жұмыстың өзегі неде?
- Сабаққа қызығушылық және алға ұмтылыс;
- Жаңа тапсырма алуға дайындық, оны сапалы орындауға ниет;
- Алдына мақсат қоя білу және оған жүйелі жету;
- Терең түсінікке сүйенген, саналы меңгерілген білім.
Төменде ұсынылған сабақ мазмұны үш ірі бөлімге құрылып, оқушыны алғашқы сабақтардан бастап дербес жұмысқа бағыттауға көмектеседі.
Сабақтың жоспары
-
1. Ұйымдастыру кезеңі
Оқу мақсатын нақтылау, жұмысқа дайындау.
-
2. Өткен тақырыптарды қорытындылау
Қайталау және түсінікті бекіту.
-
3. Үй тапсырмасын тексеру
Қателерді анықтау, түзету жолдарын көрсету.
-
4. Жаңа сабақ
Жаңа материалды меңгеру және талдау.
-
5. Үйге тапсырма беру
Күнделікке нақты әрі түсінікті нұсқаулық жаздыру.
-
6. Сабақты қорытындылау
Нәтижені бекіту, келесі қадамды белгілеу.
-
7. Бағалау
Оқушының еңбегі мен прогресін әділ бағалау.
1-бөлім: Музыкалық-теориялық негізді қалыптастыру
Оқушының өз бетінше жұмыс істеуі үшін ең алдымен музыкалық-теориялық білімінің негізін берік қалыптастыру қажет. Бұл — нотаны саналы оқудың және шығарманы түсініп орындаудың тірегі.
Негізгі бағыттар
- Аспаптың құрылысы және оның дыбыс шығару ерекшеліктері;
- Нота жазуы (графика) және оқу дағдылары;
- Альтерация белгілерін (диез, бемоль, бекар) толық меңгерту;
- Кідіріс белгілерін және олардың мағынасын түсіндіру.
Өткен тақырыптарды қайталау
Осы тақырыптарға байланысты сұрақтар қою арқылы оқушының білім деңгейі тексеріліп, олқылықтары нақтыланады.
2-бөлім: Орындаушылық дағдының негіздері және үй жұмысын ұйымдастыру
Қимыл-әрекет тәсілдерін игерту
- Дұрыс отыру қалпы;
- Қол мен саусақтардың дұрыс орналасуы;
- Білек пен білезіктің табиғи икемділігін сақтау.
Қолдың қойылымы — аспапта ойнауды үйрену барысында қол мен саусақтардың дұрыс орналасуын тұрақты қалыптастыру. Оқушы алғашқы клавиштерді басқанда дыбысты әдемі әрі нәзік шығару үшін аз да болса күш жұмсайды. Сондықтан әр сабақта қол бұлшықеттерінің босаңсуын қадағалап, тез шаршап қалмауы үшін шағын жаттығулар орындату маңызды.
Техникалық материал
- Гамма: До мажор (C-dur);
- Арпеджио;
- Аккордтар;
- Хроматикалық гамма (дыбыстардың біркелкі шығуын бақылау).
Үй тапсырмасы арқылы дербестікті дамыту
Өз бетінше жұмыс нәтижесі көбіне оқушының музыкалық еңбекқорлығына байланысты. Талдау арқылы ойлау қабілетін дамыту және білімнің саналы түрде орнығуы үшін төмендегі жұмыс түрлері тиімді:
- Үй жұмысын қалай орындағаны туралы ауызша есеп беру; кездескен қиындықтарды қалай шешкенін түсіндіру.
- Орындалған шығармаға өз бетімен талдау жасау: қателерін табу, себебін анықтау және жұмысына баға беру.
Үй тапсырмасы (репертуар)
- Николаев — Этюд
- Филипп — «Колыбельная»
- Л. Друшкевич — «Из бабушкиных воспоминаний»
- Өңд. Беркович — вариациялар «Во саду ли в огороде»
Үй жұмысын тексергеннен кейін, орындалуы дұрыс емес тұстар көрсетіліп, олармен жеке жұмыс жасалады. Оқушыны өзін-өзі тыңдауға және әрбір дыбыстың сапасына жауапкершілікпен қарауға дағдыландыру — негізгі міндеттердің бірі.
3-бөлім: Жаңа сабақ — шығарманы саналы меңгерту
Жаңа шығарма
Украин халық әні: «Ой лопнул обруч, возле бочочки».
Сыныптағы жұмыс форматы
Оқытушының қадағалауымен жаңа тапсырманы аспапта орындау арқылы оқушы өз бетінше талдау жүргізеді. Мақсат — нотаны механикалық емес, саналы оқып, шығарманың құрылымын түсіну.
Шығармаға талдау (3 қыр)
1) Теориялық талдау
Авторы/шығу тегі, форма, өлшем, әуендік құрылым, ырғақ ерекшелігі, сөйлемдер, қайталанатын және біртекті бөліктер.
2) Техникалық талдау
Оң және сол қолдың рөлі, дыбыстау түрлері: legato, staccato, non legato; дыбыстың мазмұнға сай берілуі.
3) Педагогикалық талдау
Орындаушылық мақсаттар, негізгі шеберлік дағдылары және оларды іске асыру жолдары.
Меңгерту алгоритмі
- Нотаны өз бетімен оқу: көлемін, альтерация белгілерін, дыбыс ұзақтығын нақтылау;
- Шығарманы бөлімдерге бөліп талдау;
- Әуенді жеке-жеке меңгеріп, кейін тұтас сөйлемдерге біріктіру;
- Ынтаны арттыру үшін оқытушының орындап көрсетуі (тыңдау үлгісі ретінде).
Үйге тапсырма беру: күнделікпен жұмыс
Шәкірт күнделігіне тапсырманың қысқаша мазмұны, шығармадағы техникалық қиын тұстарды игеруге арналған жаттығулар, оқытушы түсіндірген музыкалық мазмұн және орындалу екпіні жазылады.
Неліктен бұл маңызды?
- Оқушыға үйде дайындалу жоспарын нақтылайды;
- Сабақта айтылған ұстаз нұсқауын ұмытпай, қайта еске түсіруге көмектеседі;
- Жұмыс тәртібін жүйелейді және дербестікті нығайтады.
Сондықтан ұстаз шәкірт күнделігін әр сабақ сайын тексеріп, бағыт беріп отыруы тиіс.
Сабақты қорытындылау және бағалау
Оқушының тыңғылықты өз бетімен жұмысы ұстаздың уақытын үнемдейді. Жақсы дайындалған үй тапсырмасы сансыз қателерді түзетумен кететін уақытты азайтып, оқу барысын нәтижелі етеді. Бірақ бұл үшін екі жақтан да күнделікті тұрақты еңбек қажет.
Жүйесіздік орын алса, сабақтан сабаққа бір нәрсені қайта еске түсіру, қате түзетуге кеткен уақыттың артуы, оқушының нәтижесінің төмендеуі және оқытушының қажуы байқалады.
Бағалау
Бағалау оқушының сабақтағы белсенділігіне, үй жұмысының сапасына, өзін-өзі тыңдай білуіне және талдау жасау дағдысының қалыптасуына сүйене отырып жүргізіледі.