ТМД елдерінің арасында өзіне - өзі қол жұмсау фактісі бойынша Ресейден кейін Қазақстан екінші орында
Сабақтың тақырыбы
Өмірді сүйе білейік
Көрнекілігі
- Компьютер
- Слайд
- Белсенді тақта
Сабақтың мақсаты
-
Оқушылардың қоғамымыздың болашағы екенін ұғындыру арқылы имандылыққа, отансүйгіштікке және жат қылықтардан аулақ болуға тәрбиелеу.
-
Өмірді сүюге, оның қадір-қасиетін түсінуге және қоғамда жауапкершілікпен өмір сүре білуге үйрету.
Кіріспе сөз
Өз-өзіне қол салу — бүгінде әлемді қатты алаңдатып отырған ең өзекті мәселелердің бірі. Дүниежүзінде жыл сайын шамамен 1 миллион адам өз өмірін қияды, ал 10–20 миллионға жуық адам суицид жасауға әрекет етеді. Ең алаңдатарлығы — суицид көрсеткішінің жастар арасында артуы.
Маңызды деректер
-
ДДСҰ дерегі бойынша 15–44 жас аралығында суицид жиі кездеседі.
-
Соңғы 45 жылда суицид саны шамамен 60%-ға артқан.
-
2000 жылы суицидтен 1 млн-ға жуық адам қайтыс болған.
-
Кей болжамдар бойынша, 2020 жылға қарай көрсеткіш 1,5 есеге өсуі мүмкін болған.
-
ТМД елдері арасында суицид фактілері бойынша Қазақстан Ресейден кейін алдыңғы қатарда аталады.
Психолог Вильемстің түсіндіруінше, суицидке итермелейтін басты себептердің бірі — психикалық депрессия. Кей зерттеушілер адамның өткендегі сәтсіздік пен жағымсыз эмоцияларды қайта-қайта еске алуы депрессиялық күйді тереңдетуі мүмкін екенін айтады.
Қоғамның негізгі күші — адам: оның білімі, шеберлігі, еңбектегі табандылығы, ойлау мәдениеті және адамгершілік қасиеттері. Алайда құндылықтардың әлсіреуі, жеткіншектер мен жасөспірімдердің ерік-жігерінің төмендеуі сияқты құбылыстар бүгінгі таңда суицид мәселесін одан әрі күрделендіреді.
Себептері мен түрлері
Суицидке итермелеуі мүмкін ниеттер
-
1) Шынайы
Адам өмірден түңіледі. Белгілері: үнемі көңілсіз жүру, «өлгім келеді» деген ойдың жиі айтылуы.
-
2) Жария
Кейбірі өлместен бұрын өзгелердің назарын аударғысы келеді: реніш кезінде «өлем» деп жариялап, суық қару не арқан алып әрекеттенуге ұмтылуы мүмкін.
-
3) Жасырын
Адам өз-өзіне қол жұмсаудың дұрыс емес екенін түсінеді, бірақ қиындықтан шығатын жол көрінбеген соң өмірге қауіпті әрекеттерге барады.
Уақыт факторына қарай
Ерте суицид
1 айға дейін.
Жақын суицид
1 аптаға дейін.
Кеш суицид
5 айға дейін.
Бұл жіктемелер оқу-ағартушылық мақсатта берілген. Әр жағдай жеке қарастырылып, маман көмегі қажет болуы мүмкін.
Сұрақ–жауап: өмірлік жағдай
«Мектеп бітіруші және ҰБТ жағдайы»
Мектеп бітіруші Асхат ҰБТ-ға қатысады. Ол күткеніндей ұпай жинай алмай, көңілсіз күйде үйіне қайтады. Ойындағы мақсаттарына балта шабылғандай әсер етеді. «Ата-анам ренжитін болды ғой. Енді немен айналысамын? Ақылы оқуға түсуге әке-шешемнің қаражаты жетпейді», — деп ойлап, үйіне кеш оралғанын да аңғармай қалады.
Талқылауға арналған сұрақ
Осыдан кейін Асхаттың әрекеті қандай болуы мүмкін?
Қолдау көрсету
Егер жақын досыңыз осындай жағдайға тап болса, оған қалай көмектесер едіңіз?
Психологиялық тренинг
Бұл бөлімде оқушылардың өз сезімін тануына, қиын сәтте көмек сұрауға, бірін-бірі тыңдауға және қолдауға бағытталған жаттығулар ұйымдастырылады. Мақсат — өмірді қадірлеу, үмітті күшейту және қиындықты жеңудің қауіпсіз жолдарын бірге іздеу.
Қорытынды
Өлім мен өмірдің арасындағы сұрақтардың шешімін табатын — адамның өзі. Алайда адамның өмір тауқыметіне бейімделуі, жеке қасиеттері мен ерік-жігерінің беріктігі оның өлімді қабылдауы не қабылдамауына әсер етеді. Ең маңыздысы — тығырықтан шығатын жолды табуға ұмтылу және көмекке жүгінуден қысылмау.
Үміт
Бәрі де өтеді. Уақыт өте өмір өз арнасына түсетіні талай мәрте дәлелденген.
Қадір
Өмірімізді өзіміз қадірлейік, бағалайық — бұл өзімізге де, айналамызға да жауапкершілік.
Қолдау
Бір-бірімізге қол ұшын беруден тайынбайық: тыңдайық, түсінейік, жанашыр болайық.